n
t, m.,
GOI p. 206
. For n
p.
cinnta,
Ml. 62d5
see
ib. 205
. n
s. also
cionaidh,
Ăriu xiii 30.18
. a
s.
gan a cen,
ZCP x 49.1
. d
s.
lĂĄn do chen,
Rel. Celt. ii 206.z
. c.€
f. (dental infl.),
IGT Decl. § 4
adding
acht na ceananna; comair na gcenann
is noted ceart do chanamain,
ex. 247
while
co centaibh is
prohibited,
ex. 246
.
c.€
m. (g
s., n
p., ceana),
§ 71
. Latter
inflection v. freq. in later language. ? g
p.
cion,
Content. xiv
18
(unrhymed).
I
Guilt, fault, crime
:
ni nach c.€ aile `it is not any other fault',
Wb. 19d26
.
brithemnacht forsin c.€ -sa,
9b10
.
nĂ fil ci[nta] doib
fri Saul gl. culpae . . . conscii,
Ml. 30b2
.
na bad eola inar
cintaib, gl. conpati infirmitatibus,
Wb. 33b21
.
is åi in c.€
`his
is the crime',
Sg. 203a18
.
it mĂłra mo chinaid `great are my
crimes',
Fél. Ep. 387
.
i cĂłictidi doluigdĂs cinaith la hĂłes rechtgae,
Hib. Min. 26.x
.
cen fīach fair ina chintaib,
Corm. Y 472
.
bec in c.€ tria chaingne chon,
Sc.MÂČ 21b
.
din chutrumma chinad
noslenand,
LU 2094
(
FA 16
).
nĂ ba c.€ áčbreithe in chlaidib
beithir dĂ her crime in bringing the sword,
TBFr. 248
(where c.€
a
s. ?, cf. v.l. p. 20).
nÄ«bbĆi c.€ nombeith dĂłib,
TBC-IÂč 2907
.
olc
in cosc cinad romchrĂn (Eve speaks) punishment for sin,
Ăriu
iii 148 § 2
(`the wicked advice').
fiarfaighidh damh créad mo
chion the charge against me,
Magauran 856
.
toil na gciontadh
love of sin,
DĂĄn DĂ© xviii 10
.
cealg ar gcionadh,
DDĂĄna 12.4
.
bean chĂșitigheas ar gceana (of Mary),
7.32
.
maor measta ar
gcean (Archangel Michael),
PBocht 2.39
.
sein-eol an cheana
`the old way of sin',
DĂĄn DĂ© xxi 16
.
marbh Ăł bhar gceanaibh
â Ăł bhar bpeacaidhibh mortui delictis et peccatis,
TSh. 1192
.
Attrib. gen.:
m'fhear cionadh
enemy
,
DDĂĄna 101.52
.
im intinn cheana sinful mind,
Aithd. D. 92.21
.
nĂ ro-theacht
Ăsu nach áč
gaile chinad do pecud any stain of the guilt of sin,
PH 4826
.
dĂĄil cheana occasion of sin,
DDĂĄna 10.34
. With
follg. gen.:
co . . . foltaib fĂraib . . . cintaib laĂme `for crimes
of hand',
Tec. Corm. 2.24
.
silliud sĂșla, cintaib bĂ©l,
26
.
cin laime,
cin coise, c.€ tengad, c.€ bel, c.€ sula,
Laws i 238.10
.
cin leagha,
IGT Decl. ex. 1138
. Prov.
gach ciontaigh a chion,
Celtica i
103.507
. In cheville:
cid lĂłr do chion,
BS 68.7
.
Of specific sins, crimes:
cion na drĂșise,
DĂĄn DĂ© xxxi 34
.
cin na hecni sin of violence,
PH 7537
.
cion an fhormaid,
DĂĄn DĂ© xxxi 39
.
cion an fhuatha,
38
.
cion na sainte,
37
.
cen
duine do marbhadh ina cintaib comraiti `intentional crimes',
Laws i 14.8 Comm.
cionta comhraite .i. cionta as a riocht,
O'Cl.
Of sexual sin:
c.€ do epscop Mél fria fiair,
Trip.ÂČ 980
.
connach fedar-sa c.€ Ăł ážir eli Ăł ro imig sin (Penelope),
Mer. Uil.ÂČ 238
.
go ngébhadh Oigh toircheas gan chion fir,
Carswell
114.19
. Med.:
foillsigid . . . cionta na nae vitia hepatis,
23 K 42, 125.13
.
II In phrases. Preceded by prep.:
ferr duit nech aile ar na
cintaibh at fault,
ZCP vi 272 § 10
.
cen chinta friu-som gl.
gratis inimicitias eius patior,
Ml. 142b5
.
cen cinta `without
offence',
74a1
.
cen chinaid n-uaim fri nech gl. sine causa,
54d16
.
lucht céssais cen chinaid `crimeless folk',
Fél. Jan. 17
.
in fĂren do crochadh cen cinaid,
PH 2933
.
N . . . . [do marbad]
. . . cin chuis cin cinaid,
Ann. Conn. 1306.11
.
do-rocair
. . . / do laimh Cethirn go cciontaibh in return(?),
TBC St.
3740
.
Ruad mac Baduirn ba d'Ultaib / nuall cach glanuill
co cintaib,
LL 2589
.
co cinaidh,
Leb. Cert. 206.9
. di chinaid, prep.
phrase with gen.:
tuccus doibhsion da chionaid / ionad i
ccoraidh mo tempuill in return,
BNnĂ 175.3
. ? Cf.
do
chinaib cuna / guin fiachglanta,
YBL 179b12
=
BB 259b1
.
i cin(aid), i cintaib with gen. or Vn. phrase in revenge, atonement for:
cim[b]ith i cinaid .u.ir `a captive for every five
persons concerned' (of penalty for breach of a king's protection),
Ăriu xvi 37 § 3
.
i ccinaid a m[e]ic `in atonement for
the liability of his son',
Ăriu xvi 37 § 3
a cinta oirccne `on account of
injury done',
Mon. Tall. 155.29
.
a mmbarbad ar FĂanna
FĂĄil / i cinaid marbtha DubĂĄin,
LL 29354
.
hi cinta ind
fergoirt do milliud,
LU 8526
(
FB 38
).
'n-a chion féin `through
its own fault',
Magauran 3724
. Similarly
tré chin(aid), chinta:
tré ch.€ drochmna,
IT i 75.6
(
LMU 13
).
ronlaad a Parthus tria
china[i]d imarbois (said by Adam to Eve),
MacCarthy 60.23
.
tré chenaib in popuil,
Caithr. Thoirdh. 4.15
. With follg.
prep.:
cen chinaid for mnÄi / do rĂ©ir dligid DĂ© `do not hold
a woman liable',
KMMisc. 272.1
.
nà mó . . . a c.€ frib . . . indås
na tucsaid Ășadib,
LU 8980
(
FB 73
).
ni fetur-sa c.€ dam frit
`I know of no wrong I have done thee',
Grail 2109
.
nĂ fhoil
cion riomsa ag R. R. has nothing to complain of against me,
Aithd. D. 48.16
.
Other phrases: do-gnĂ cin(aid) fri offends against:
na cinta
aili do niat na daĂne risin ferann,
Laws iv 140.19 Comm.
re
ghnuis nderg go ndentar c.€
`till some charge is brought against
his blushing face'(?),
Magauran 2997
. With cuirid:
dĂĄ
mbeinn dod chur i gciontaibh if I were to accuse you,
DDĂĄna 88.22
.
cionnta go gcuire ar do ghaoltaibh,
Aithd. D.
26.16
. ? Cf.
nÄ« mĆ leis (= le DÄ«a) blÄth droigin duibh / â
cÄch do chur 'na ch.€ / . . . inÄ duille da chor d'fidh taking
everybody into account(?),
ZCP vi 269 § 13
.
As quasi-vn.:
Äside o[c] cinaith frit-sa,
ACL iii 295 § 21
`that itself is what's sinning against you,'
Jn. Celt. Stud. ii 104
.
III
(a) In legal contexts offence, crime, etc. for which the
doer is answerable at law, hence with meaning liability,
guilt, incurred penalty, etc.:
focerdar c.€ co fergac `liability is
attached to the angry man',
BDCh. 25
.
imdĂch dliged a chĂ©le
cintaib cuir (of duties of `flaith'),
CrĂth G. 339
`in regard
to liabilities arising from contract?' (Notes).
.vii. claid . . .
na[d] dĂrenatar cinaid `whose liabilities are not atoned for',
Ăriu xvii 70 § 13
.
ĂłthĂĄ suidiu hĂcad cĂĄch cinaid a c[h]laid
`the liability of his ditch',
72 § 14
.
a ážrepaid Ăł áži[u]r chinad
guilty party,
CrĂth G. 60
. c.€ comážocuis responsibility for
a relative or legal connection:
c.€ cach comfoguis for araile
`liability of each kinsman upon the other' (as with éiric),
Laws
i 262.16
.
imtha fri cion comfocuis `it is likewise with liability of
kindred',
Stud. in E. Ir. Law p. 145
, glossed
is amlaid sin atait
re hic cinta comfocuis, amail comruinnit in dibad is amlaid
comruinnid (Ăcaid, v.l.) in cinaid. cion comhgais, cĂĄin nĂł
dĂol do bhuain amach i n-Ă©iric nĂł i n-eineaclainn an loit
. . . doghnĂ neach . . . d'ĂĄ charaid nĂł d'ĂĄ chineadh,
Keat. i
68.47
.
is mo sidhe do ch.€
`thy liability . . . is greater than (the
value of) this (sword)',
IT iii 201 § 75
. Cf.
berid-si lib ina
c.€ fén iat (said to tax collectors) `in their own discharge',
Todd Lect. vi 44 § 64
.
(b) Hence in sense of
payment due, levy, exaction
: ?
fri
commus a cheana â a smachta â a fiadhaig (`rule'),
IT iii
199.8
. ?
oenach Cuile co cintaib appropriation,
LL 25093
.
ni beiride acht cethramthain di ch.€ na somane, di orbu na
saetur (of the iarážine),
Laws iv 284.6
.
cion do chuir i nDruim
Lethan / do rioghaibh mar gnathachadh (of a proposal to
billet soldiers on the community of D.L.),
BNnĂ 288.33
.
can luad cairti 'n-a cenaib `without mention of a charter for
their tributes',
Hy Fiach. 212.y
.
ceathruime cidh ima ážuil
/ c.€ leathbaile na lenmain why has a quarter the dues of a
half-village?
IGT Decl. ex. 194
.
gnĂomh d'fhearann saor ar
gach ein-c[h]ion `free from every impost',
Misc. Arch. Soc.
190.8
.
do bhuain chean `to get dues',
O'Hara 2598
. Cf.
kinduff alias black rent, Fiants Eliz. 5997
quoted
Measgra D.
Gloss. p. 243
.
(c)
booty, plunder, and hence by implication victory,
triumph, success:
buĂĄil-si um cheanuibh gach crĂche `take
the spoil of every country',
Ăriu ix 8.88
.
gĂĄir na stoc i n-am
na gcean,
Measgra D. 57.22
.
cena mora â crecha aidbli,
Ann. Conn. 1365.5
.
urusa dhuit déanaimh cean `to win triumphs,'
TD 1.45
.
mall ar gcéimne leis an gcion we travelled slow with
the `creach',
Aithd. D. 6.44
.
le neart-ghoil céimeann nó cean
`triumphs',
Content. xxx 21
.
ag cuimhne a gcean `recalling
their exploits',
O'Hara 4406
.
(d)
share, due portion
:
do chion (sic leg.) d'fĂĄghĂĄil do'n
éiric,
Miscell. Celt. Soc. 364.17
.
gan chion i gcogar DĂ© dhamh
`part',
DĂĄn DĂ© xxvi 14
.
breith na clainne is cean [do] mhartra
is a kind of martyrdom,
DDĂĄna 32.17
. ?
dĂĄ shochar do
gheibhthear as an Aifrionn . . . cion impidhe â leĂłirghnĂomh,
Eochairsg. 51.6
. Hence in pl. fortune, weal
:
daoine ar tĂ
chean a chéile `set against each other's weal',
DĂĄn DĂ© vii 17
.
dh'ionnramh chean ó gCéin `to serve (as defence for) their
interests',
O'Hara 2393
.
dĂon ar gcean `to secure our fortunes',
Aithd. D. 84.37
.
In chevilles:
ard an cion,
DDĂĄna 17.23
.
mĂłr an cion,
O'Hara 3241
.
As quasi-conj.:
cion a raibhe do shĂłlĂĄs . . . dĂĄ bhfuaradar
. . . go raibhe sé do dhólås orra . . . the greater the pleasure . . . .
the greater the misery . . . ,
TSh. 3730
.
cion a bhfuil d'fhad-dĂĄil
. . . atå sé do chaoile tanto . . . quanto,
5405
.
(e)
love, affection
(for development of meaning cf. cuit,
1 pairt):
CrĂosd dom chion san bhrĂĄtha-lĂł `may Christ love me',
Celtica iv 169.272
.
maircc as gar da chill go ccion `dear',
BNnĂ 286.31
.
tarbh tĂĄna ar nar ceileadh cion `well-beloved'
(of warrior),
O'Hara 3469
.
rĂł ceana `great affection',
2993
.
onĂłir â mĂoonĂłir (sic), cion â neimhchion, do thabhairt d'Ă©n
nduine abhĂĄin,
Desid. 2367
.
(f)
esteem, respect
:
menicniugad cena do denam (of a `céile'
rising up before his `flaith'),
O'Curry 621
(
H 3.18, 300
).
gan a
cen ar naomh nĆ ar dhÄn,
ZCP x 49.1
.
a chion do réir a
rĂaghla,
Bard. Synt. Tr. 3.22
.
mic Uisnigh dhår chóir c.€
,
IT
ii2 115.25
.
is beg in c.€ ata acan tren[n]Ăadh ugud oirne
`respect . . . for us',
Stair Erc. 1477
.
méad an cheana do
bhĂodh ag cĂĄch ar an inchinn `how highly everyone prized',
Keat. ii 3085
.
nà fhuil cion innte ar fhéiltibh (of Ireland),
Measgra D. 55.17
. With defining gen.:
cion ĂĄonanma as .c.
orra they are to be treated as one noun,
Bard. Synt. Tr. 203.11
.
nĂ bhĂodh cion fĂrinne ortha `were not regarded as genuine',
Keat. ii 3878
.
In phrases.
cuirid i c.€: m'anam thuas då chur i gcion being
honoured,
DDĂĄna 12.8
.
do cheird féin nà chuire i gcion `you
do no credit to your art',
Content. xxiv 8
.
tĂșis dod ghuidhe
cuir i gcion `urge thy most zealous petition',
A. Ă DĂĄlaigh
xxxv 1
.
féile an leinbh gå chora i gcion `making it manifest',
Ăriu ix 166 § 32
.
roinn ar ar chuireadar cion the division
which they fixed,
Content. xi 7
.
tĂ©id i c.€: nĂ thĂ©id a rĂșn
cliachdha a gcion does not go into effect,
LBranach 3543
. fo
ch.€
respected:
gearr an seal thugsad fa chion,
Content. v
106
.
do ghlac an rĂgh an macaomh go honĂłrach â do bhĂ fĂĄ
cion aige,
Eochairsg. 114.13
.
In phr. c.€ fåtha (printed as compd.)
occasion (of sin, etc.):
ar ngabĂĄil chionfĂĄtha dhon pheacadh,
Romans vii 8
.
do chum
nach tiubhruinn cionfĂĄtha don druing lĂ© na mĂan cionfĂĄtha
dhfaghail,
2 Cor. xi 12
. Cf. cennážĂĄth and
Dinneen s.v. fĂĄth
.
Compds.
do chleith mo cheanfhaghla,
Aithd. D. 55.3
.
le
Dia [gidh] cin-iomdha ar gcĂĄs,
A. Ă DĂĄlaigh xxxiv 10
.