cin

Cite this: eDIL s.v. cin or dil.ie/9104

 

Forms: cinnta, cionaidh, c., c., ceana, cion

n t, m., GOI p. 206 . For n p. cinnta, Ml. 62d5 see ib. 205 . n s. also cionaidh, Ériu xiii 30.18 . a s. gan a cen, ZCP x 49.1 . d s. lĂĄn do chen, Rel. Celt. ii 206.z . c.€ f. (dental infl.), IGT Decl. § 4 adding acht na ceananna; comair na gcenann is noted ceart do chanamain, ex. 247 while co centaibh is prohibited, ex. 246 . c.€ m. (g s., n p., ceana), § 71 . Latter inflection v. freq. in later language. ? g p. cion, Content. xiv 18 (unrhymed).

I Guilt, fault, crime : ni nach c.€ aile `it is not any other fault', Wb. 19d26 . brithemnacht forsin c.€ -sa, 9b10 . nĂ­ fil ci[nta] doib fri Saul gl. culpae . . . conscii, Ml. 30b2 . na bad eola inar cintaib, gl. conpati infirmitatibus, Wb. 33b21 . is ĂĄi in c.€ `his is the crime', Sg. 203a18 . it mĂłra mo chinaid `great are my crimes', FĂ©l. Ep. 387 . i cĂłictidi doluigdĂ­s cinaith la hĂłes rechtgae, Hib. Min. 26.x . cen fÄ«ach fair ina chintaib, Corm. Y 472 . bec in c.€ tria chaingne chon, Sc.MÂČ 21b . din chutrumma chinad noslenand, LU 2094 ( FA 16 ). nĂ­ ba c.€ áčbreithe in chlaidib beithir dĂ­ her crime in bringing the sword, TBFr. 248 (where c.€ a s. ?, cf. v.l. p. 20). nÄ«bbƍi c.€ nombeith dĂłib, TBC-IÂč 2907 . olc in cosc cinad romchrĂ­n (Eve speaks) punishment for sin, Ériu iii 148 § 2 (`the wicked advice'). fiarfaighidh damh crĂ©ad mo chion the charge against me, Magauran 856 . toil na gciontadh love of sin, DĂĄn DĂ© xviii 10 . cealg ar gcionadh, DDĂĄna 12.4 . bean chĂșitigheas ar gceana (of Mary), 7.32 . maor measta ar gcean (Archangel Michael), PBocht 2.39 . sein-eol an cheana `the old way of sin', DĂĄn DĂ© xxi 16 . marbh Ăł bhar gceanaibh ┐ Ăł bhar bpeacaidhibh mortui delictis et peccatis, TSh. 1192 .

Attrib. gen.: m'fhear cionadh enemy , DDĂĄna 101.52 . im intinn cheana sinful mind, Aithd. D. 92.21 . nĂ­ ro-theacht Ísu nach áč…gaile chinad do pecud any stain of the guilt of sin, PH 4826 . dĂĄil cheana occasion of sin, DDĂĄna 10.34 . With follg. gen.: co . . . foltaib fĂ­raib . . . cintaib laĂ­me `for crimes of hand', Tec. Corm. 2.24 . silliud sĂșla, cintaib bĂ©l, 26 . cin laime, cin coise, c.€ tengad, c.€ bel, c.€ sula, Laws i 238.10 . cin leagha, IGT Decl. ex. 1138 . Prov. gach ciontaigh a chion, Celtica i 103.507 . In cheville: cid lĂłr do chion, BS 68.7 .

Of specific sins, crimes: cion na drĂșise, DĂĄn DĂ© xxxi 34 . cin na hecni sin of violence, PH 7537 . cion an fhormaid, DĂĄn DĂ© xxxi 39 . cion an fhuatha, 38 . cion na sainte, 37 . cen duine do marbhadh ina cintaib comraiti `intentional crimes', Laws i 14.8 Comm. cionta comhraite .i. cionta as a riocht, O'Cl. Of sexual sin: c.€ do epscop MĂ©l fria fiair, Trip.ÂČ 980 . connach fedar-sa c.€ Ăł ᾟir eli Ăł ro imig sin (Penelope), Mer. Uil.ÂČ 238 . go ngĂ©bhadh Oigh toircheas gan chion fir, Carswell 114.19 . Med.: foillsigid . . . cionta na nae vitia hepatis, 23 K 42, 125.13 .

II In phrases. Preceded by prep.: ferr duit nech aile ar na cintaibh at fault, ZCP vi 272 § 10 . cen chinta friu-som gl. gratis inimicitias eius patior, Ml. 142b5 . cen cinta `without offence', 74a1 . cen chinaid n-uaim fri nech gl. sine causa, 54d16 . lucht cĂ©ssais cen chinaid `crimeless folk', FĂ©l. Jan. 17 . in fĂ­ren do crochadh cen cinaid, PH 2933 . N . . . . [do marbad] . . . cin chuis cin cinaid, Ann. Conn. 1306.11 . do-rocair . . . / do laimh Cethirn go cciontaibh in return(?), TBC St. 3740 . Ruad mac Baduirn ba d'Ultaib / nuall cach glanuill co cintaib, LL 2589 . co cinaidh, Leb. Cert. 206.9 . di chinaid, prep. phrase with gen.: tuccus doibhsion da chionaid / ionad i ccoraidh mo tempuill in return, BNnÉ 175.3 . ? Cf. do chinaib cuna / guin fiachglanta, YBL 179b12 = BB 259b1 . i cin(aid), i cintaib with gen. or Vn. phrase in revenge, atonement for: cim[b]ith i cinaid .u.ir `a captive for every five persons concerned' (of penalty for breach of a king's protection), Ériu xvi 37 § 3 . i ccinaid a m[e]ic `in atonement for the liability of his son', Ériu xvi 37 § 3 a cinta oirccne `on account of injury done', Mon. Tall. 155.29 . a mmbarbad ar FĂ­anna FĂĄil / i cinaid marbtha DubĂĄin, LL 29354 . hi cinta ind fergoirt do milliud, LU 8526 ( FB 38 ). 'n-a chion fĂ©in `through its own fault', Magauran 3724 . Similarly trĂ© chin(aid), chinta: trĂ© ch.€ drochmna, IT i 75.6 ( LMU 13 ). ronlaad a Parthus tria china[i]d imarbois (said by Adam to Eve), MacCarthy 60.23 . trĂ© chenaib in popuil, Caithr. Thoirdh. 4.15 . With follg. prep.: cen chinaid for mnāi / do rĂ©ir dligid DĂ© `do not hold a woman liable', KMMisc. 272.1 . nĂ­ mĂł . . . a c.€ frib . . . indĂĄs na tucsaid Ășadib, LU 8980 ( FB 73 ). ni fetur-sa c.€ dam frit `I know of no wrong I have done thee', Grail 2109 . nĂ­ fhoil cion riomsa ag R. R. has nothing to complain of against me, Aithd. D. 48.16 .

Other phrases: do-gnĂ­ cin(aid) fri offends against: na cinta aili do niat na daĂ­ne risin ferann, Laws iv 140.19 Comm. re ghnuis nderg go ndentar c.€ `till some charge is brought against his blushing face'(?), Magauran 2997 . With cuirid: dĂĄ mbeinn dod chur i gciontaibh if I were to accuse you, DDĂĄna 88.22 . cionnta go gcuire ar do ghaoltaibh, Aithd. D. 26.16 . ? Cf. nÄ« mƍ leis (= le DÄ«a) blāth droigin duibh / ┐ cāch do chur 'na ch.€ / . . . inā duille da chor d'fidh taking everybody into account(?), ZCP vi 269 § 13 .

As quasi-vn.: ēside o[c] cinaith frit-sa, ACL iii 295 § 21 `that itself is what's sinning against you,' Jn. Celt. Stud. ii 104 .

III

(a) In legal contexts offence, crime, etc. for which the doer is answerable at law, hence with meaning liability, guilt, incurred penalty, etc.: focerdar c.€ co fergac `liability is attached to the angry man', BDCh. 25 . imdĂ­ch dliged a chĂ©le cintaib cuir (of duties of `flaith'), CrĂ­th G. 339 `in regard to liabilities arising from contract?' (Notes). .vii. claid . . . na[d] dĂ­renatar cinaid `whose liabilities are not atoned for', Ériu xvii 70 § 13 . ĂłthĂĄ suidiu hĂ­cad cĂĄch cinaid a c[h]laid `the liability of his ditch', 72 § 14 . a ᾟrepaid Ăł ᾟi[u]r chinad guilty party, CrĂ­th G. 60 . c.€ comᾟocuis responsibility for a relative or legal connection: c.€ cach comfoguis for araile `liability of each kinsman upon the other' (as with Ă©iric), Laws i 262.16 . imtha fri cion comfocuis `it is likewise with liability of kindred', Stud. in E. Ir. Law p. 145 , glossed is amlaid sin atait re hic cinta comfocuis, amail comruinnit in dibad is amlaid comruinnid (Ă­caid, v.l.) in cinaid. cion comhgais, cĂĄin nĂł dĂ­ol do bhuain amach i n-Ă©iric nĂł i n-eineaclainn an loit . . . doghnĂ­ neach . . . d'ĂĄ charaid nĂł d'ĂĄ chineadh, Keat. i 68.47 . is mo sidhe do ch.€ `thy liability . . . is greater than (the value of) this (sword)', IT iii 201 § 75 . Cf. berid-si lib ina c.€ fĂ©n iat (said to tax collectors) `in their own discharge', Todd Lect. vi 44 § 64 .

(b) Hence in sense of payment due, levy, exaction : ? fri commus a cheana ┐ a smachta ┐ a fiadhaig (`rule'), IT iii 199.8 . ? oenach Cuile co cintaib appropriation, LL 25093 . ni beiride acht cethramthain di ch.€ na somane, di orbu na saetur (of the iarᾟine), Laws iv 284.6 . cion do chuir i nDruim Lethan / do rioghaibh mar gnathachadh (of a proposal to billet soldiers on the community of D.L.), BNnÉ 288.33 . can luad cairti 'n-a cenaib `without mention of a charter for their tributes', Hy Fiach. 212.y . ceathruime cidh ima ᾟuil / c.€ leathbaile na lenmain why has a quarter the dues of a half-village? IGT Decl. ex. 194 . gnĂ­omh d'fhearann saor ar gach ein-c[h]ion `free from every impost', Misc. Arch. Soc. 190.8 . do bhuain chean `to get dues', O'Hara 2598 . Cf. kinduff alias black rent, Fiants Eliz. 5997 quoted Measgra D. Gloss. p. 243 .

(c) booty, plunder, and hence by implication victory, triumph, success: buĂĄil-si um cheanuibh gach crĂ­che `take the spoil of every country', Ériu ix 8.88 . gĂĄir na stoc i n-am na gcean, Measgra D. 57.22 . cena mora ┐ crecha aidbli, Ann. Conn. 1365.5 . urusa dhuit dĂ©anaimh cean `to win triumphs,' TD 1.45 . mall ar gcĂ©imne leis an gcion we travelled slow with the `creach', Aithd. D. 6.44 . le neart-ghoil cĂ©imeann nĂł cean `triumphs', Content. xxx 21 . ag cuimhne a gcean `recalling their exploits', O'Hara 4406 .

(d) share, due portion : do chion (sic leg.) d'fĂĄghĂĄil do'n Ă©iric, Miscell. Celt. Soc. 364.17 . gan chion i gcogar DĂ© dhamh `part', DĂĄn DĂ© xxvi 14 . breith na clainne is cean [do] mhartra is a kind of martyrdom, DDĂĄna 32.17 . ? dĂĄ shochar do gheibhthear as an Aifrionn . . . cion impidhe ┐ leĂłirghnĂ­omh, Eochairsg. 51.6 . Hence in pl. fortune, weal : daoine ar tĂ­ chean a chĂ©ile `set against each other's weal', DĂĄn DĂ© vii 17 . dh'ionnramh chean Ăł gCĂ©in `to serve (as defence for) their interests', O'Hara 2393 . dĂ­on ar gcean `to secure our fortunes', Aithd. D. 84.37 .

In chevilles: ard an cion, DDĂĄna 17.23 . mĂłr an cion, O'Hara 3241 .

As quasi-conj.: cion a raibhe do shólås . . . då bhfuaradar . . . go raibhe sé do dhólås orra . . . the greater the pleasure . . . . the greater the misery . . . , TSh. 3730 . cion a bhfuil d'fhad-dåil . . . atå sé do chaoile tanto . . . quanto, 5405 .

(e) love, affection (for development of meaning cf. cuit, 1 pairt): CrĂ­osd dom chion san bhrĂĄtha-lĂł `may Christ love me', Celtica iv 169.272 . maircc as gar da chill go ccion `dear', BNnÉ 286.31 . tarbh tĂĄna ar nar ceileadh cion `well-beloved' (of warrior), O'Hara 3469 . rĂł ceana `great affection', 2993 . onĂłir ┐ mĂ­oonĂłir (sic), cion ┐ neimhchion, do thabhairt d'Ă©n nduine abhĂĄin, Desid. 2367 .

(f) esteem, respect : menicniugad cena do denam (of a `cĂ©ile' rising up before his `flaith'), O'Curry 621 ( H 3.18, 300 ). gan a cen ar naomh nƍ ar dhān, ZCP x 49.1 . a chion do rĂ©ir a rĂ­aghla, Bard. Synt. Tr. 3.22 . mic Uisnigh dhĂĄr chĂłir c.€ , IT ii2 115.25 . is beg in c.€ ata acan tren[n]Ă­adh ugud oirne `respect . . . for us', Stair Erc. 1477 . mĂ©ad an cheana do bhĂ­odh ag cĂĄch ar an inchinn `how highly everyone prized', Keat. ii 3085 . nĂ­ fhuil cion innte ar fhĂ©iltibh (of Ireland), Measgra D. 55.17 . With defining gen.: cion ĂĄonanma as .c. orra they are to be treated as one noun, Bard. Synt. Tr. 203.11 . nĂ­ bhĂ­odh cion fĂ­rinne ortha `were not regarded as genuine', Keat. ii 3878 .

In phrases. cuirid i c.€: m'anam thuas dĂĄ chur i gcion being honoured, DDĂĄna 12.8 . do cheird fĂ©in nĂ­ chuire i gcion `you do no credit to your art', Content. xxiv 8 . tĂșis dod ghuidhe cuir i gcion `urge thy most zealous petition', A. Ó DĂĄlaigh xxxv 1 . fĂ©ile an leinbh gĂĄ chora i gcion `making it manifest', Ériu ix 166 § 32 . roinn ar ar chuireadar cion the division which they fixed, Content. xi 7 . tĂ©id i c.€: nĂ­ thĂ©id a rĂșn cliachdha a gcion does not go into effect, LBranach 3543 . fo ch.€ respected: gearr an seal thugsad fa chion, Content. v 106 . do ghlac an rĂ­gh an macaomh go honĂłrach ┐ do bhĂ­ fĂĄ cion aige, Eochairsg. 114.13 .

In phr. c.€ fĂĄtha (printed as compd.) occasion (of sin, etc.): ar ngabĂĄil chionfĂĄtha dhon pheacadh, Romans vii 8 . do chum nach tiubhruinn cionfĂĄtha don druing lĂ© na mĂ­an cionfĂĄtha dhfaghail, 2 Cor. xi 12 . Cf. cennᾟáth and Dinneen s.v. fĂĄth .

Compds. do chleith mo cheanfhaghla, Aithd. D. 55.3 . le Dia [gidh] cin-iomdha ar gcás, A. Ó Dálaigh xxxiv 10 .