Langoned
| Langoned | ||
|---|---|---|
 Abati Itron-Varia. | ||
.svg) | ||
| Anv gallek (ofisiel) | Langonnet | |
| Bro istorel |  Kernev | |
| Melestradurezh | ||
| Departamant | Mor-Bihan | |
| Arondisamant | Pondi | |
| Kanton | Gourin | |
| Kod kumun | 56100 | |
| Kod post | 56630 | |
| Maer Amzer gefridi |
FranƧoise Guillerm 2020-2026 | |
| Etrekumuniezh | Roue Morvan Kumuniezh | |
| Bro velestradurel | KornƓg Kreiz Breizh | |
| Lec'hienn Web | (fr)www.langonnet.fr | |
| PoblaƱsouriezh | ||
| PoblaƱs | 1Ā 930 ann. (2023)[1] | |
| Stankter | 23 ann./kmĀ² | |
| Douaroniezh | ||
| DaveennoĆ¹ lec'hiaƱ |
||
| UhelderioĆ¹ | kreiz-kĆŖrĀ : 180 m bihanaƱ 104 m ā brasaƱ 292 m | |
| Gorread | 85,4 kmĀ² | |
|
||
kemmaƱĀ  | ||
Langoned a zo ur gumun e Bro-Gerne e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan, e kornƓg Breizh.
Douaroniezh
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]
An Ele e dianaou an abati.
- War lez an Ele emaƱ Langoned.
ArdamezioĆ¹
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn] |
En glazur e zaou gleze en aour lammellet ouzh kab, o skoraƱ un hengurunenn en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.[2] | |
Istor
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- Hent: an hent roman eus Vorgium (Karaez bremaƱ) da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremaƱ) a dreuze an Ele en Abati Langoned, chom a ra ul lodenn eus an daradur e geunioĆ¹ ar Faoud en Drinded-Langoned[3].
- Armerzh: kenderc'het e veze brikennoĆ¹, teol ha priaj. E Kastell-GwernoĆ¹gall hag e Kerroc'h e voe kavet fornioĆ¹. E meur a lec'h er gumun e voe kavet teol lec'h ma oa atantoĆ¹ ha gedlec'hioĆ¹, e Stang-Yann nepell eus an abati, e KastelloĆ¹-Kergaradeg, e Lokmaria, e Minez-Bloc'h, e Kernal hag en Drinded[4].
- E-tro 800 e voe savet ur gumuniezh gant menec'h Landevenneg e Lez Radeneg war douaroĆ¹ bet roet dezhe gant Gradlon Flamm, kont Kerne. Kastell Morvan Lez-Breizh a oa sur a-walc'h war dorgenn Menez-Morvan e Langoned. Er c'horn-bro-se e voe lazhet Morvan e 818 en un emgannig ouzh ar Franked kaset war-raok gant Loeiz an Deol, bet savet e gamp gantaƱ e Prizieg[5].
- Emsavadeg ar BonedoĆ¹ ruz, 1675: d'ar 14 a viz Gouere ez eas parrezianiz Langoned, bet bodet gant son an taboulin, betek an abati evit goulenn groƱs digant an abad dilezel e wirioĆ¹ a-bezh war ar boblaƱs, ha sinet e voe an dilez gant ar venec'h evit kaout peoc'h; kondaonet e voe Jean HarscoĆ«t, an tabouliner, d'ar galeoĆ¹ a-hed-buhez[6].
- Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Langoned gant div gumun ennaƱ: Langoned ha Plourae; e distrig ar Faoued e oa; dilamet e voe kanton Langoned e 1801 ha lakaet ar gumun e kanton Gourin bet brasaet ha miret gant al lezenn eus an 8 pluviƓse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant rƩduction du nombre de justices de paix; lakaet e voe Langoned en arondisamant Pondi bet krouet e 1800[7](fr),[8].
- Ur c'hamp-bac'h, un astenn eus hini an Henbont e oa, a voe digoret er gumun e 1914 evit derc'hel ennaƱ enbroidi eus ar stadoĆ¹ o stourm ouzh Bro-C'hall[9],[10]; beleion eus Elzas-Loren e oa un darn vat anezhe; en abati e voent serret[11].
- Mervel a reas 219 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,92Ā % eus he foblaƱs e 1911[12],[13].
- Repuidi-brezel: d'an 10 a viz Even 1940 e oa 499 repuad e Langoned; 61 anezhe ne oant ket distroet d'ar gĆŖr c'hoazh d'ar 1aƱ a viz Gwenholon 1940[14].
- D'ar 24 a viz Mae 1944 e voe tapet 100Ā 000 Lur en ti-post gant tud eus ar RezistaƱs[15].
- Fuzuilhet e voe daou waz eus ar gumun (unan anezhe a oa ur repuad eus An Oriant) e Landordu e Berne, d'ar 6 a viz Gouhere 1944Ā abalamour d'o ferzh er RezistaƱs; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al Lu alaman Ar Faoued[16].
- Mervel a reas 48 den ag ar gumun abalamour d'ar brezelĀ [17].
BrezelioĆ¹ didrevadennaƱ
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- Pevar gwaz a varvas e Brezel Indez-Sina ha pevar all e Brezel Aljeria[18],[19].
Brezhoneg
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]Ar Brezoneg er Skol
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- 1934-1936: ar c'huzul-kĆŖr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol[20].
Ya d'ar brezhoneg
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- Dāar 27 a viz Genver 2005 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kĆŖr ar gumun.
- Al live 3 oa bet roet d'ar gumun.
- D'an 23 a viz Mezheven 2025 e oa sinet ar garta da dizhout al live 4.
Deskadurezh
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- E 2012 e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun.
- E distro-skol 2025 e oa 42 skoliad enskrivet er c'hlas divyezhek (45,7Ā % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentaƱ derez). http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm
Krennlavar
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- āBa' Langoned e vez lazhet ar bleiz gant un taol boned.
MonumantoĆ¹ ha traoĆ¹ heverk
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]
Iliz katolik ar vourc'h.
_Ćglise_02.JPG)
- Iliz katolik Sant PĆŖr ha Sant Paol.
Iliz katolik an Dinded.
_Ćglise_01.JPG)
- Iliz katolik an Dinded.
Porzh an abati.
- Abati Itron-Varia.
- Monumant ar re varv e bourc'h Langoned, etre ar maerdi hag an iliz katolik, lucāhskeudenn ha kartenn-bost[21].
Monumant an Drinded.
- Monumant ar re varv en Drinded-Langoned.
- PlakennoĆ¹ ar re varv (1914-1918) en iliz katolik er vourc'h, lucāhskeudenn[22].
Emdroadur ar boblaƱs abaoe 1790
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]
Melestradurezh
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]Tud
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- Henri Guiriec, beleg katolik, istorour ha skrivagner breizhat.
- Garmenig Ihuellou, skrivagnerez vrezhonek.
- Alan Stivell, bet savet gantaƱ ur bladenn anvet E Langonned ma kaver ar ganaouenn E parrez Langonned enni.
GevelliƱ
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]LiammoĆ¹ diavaez
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]
Dave ha notennoĆ¹
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- ā RoadennoĆ¹ ofisiel e lec'hienn an EBSSA
- ā (fr)Aozergant B. FrelautĀ ; Kuzul ar GumunĀ : 1988.
- ā (fr)Henri Guiriec, La RĆ©gion de l'EllĆ© - bas et haut EllĆ©, e ti an aozer, bloaziad ebet, (e galleg), pajenn 16
- ā (fr)Henri Guiriec, La RĆ©gion de l'EllĆ© - bas et haut EllĆ©, e ti an aozer, hep deiziad, (e galleg), pajenn 18
- ā (fr)Henri Guiriec, La RĆ©gion de l'EllĆ© - bas et haut EllĆ©, e ti an aozer, hep deiziad, (e galleg), pajennoĆ¹ 27 ha 28
- ā (fr)Henri Guiriec, La RĆ©gion de l'EllĆ© - bas et haut EllĆ©, e ti an aozer, hep deiziad, (e galleg), pajenn 75
- ā (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, EmbannadurioĆ¹ Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoĆ¹ 163 ha 277 .
- ā (fr)Cassini - EHESS - Langoned - Fichenn ar gumun
- ā diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant gall e 1913, (fr)Jean-Claude Farcy, Les camps de concentration franƧais de la premiĆØre guerre mondiale (1914-1920), Pariz, Anthropos Economica, 1995
- ā kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoĆ¹ "A" (dilezet e oa bet hemaƱ e 1909), pe "B"
- ā (fr)1914 - 1918 - Des champs aux tranchĆ©es, Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135
- ā (fr)memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned
- ā (fr)memorialgenweb - Monumant ar re varv en Drinded-Langoned
- ā (fr)Association MĆ©moire du canton du FaouĆ«t, 1939-1945 en Centre-Bretagne, Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 118
- ā (fr)Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, Histoire de la Poste dans le Morbihan, EmbannadurioĆ¹ Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 164
- ā (fr)RenĆ© Le GuĆ©nic, Morbihan - MĆ©morial de la RĆ©sistance, 1998, pajennoĆ¹ 21 ha 22
- ā (fr)memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned
- ā (fr)memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned
- ā (fr)memorialgenweb - Monumant ar re varv en Drinded-Langoned
- ā (fr)Marsel Guieysse, La langue bretonneĀ : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Ćditions Bretonnes, 1936
- ā (fr)Memorial Genweb
- ā (fr)Memorial Genweb
RummadoĆ¹:
- KumunioĆ¹ ar Mor-Bihan
- KumunioĆ¹ bet krouet er Mor-Bihan e 1790
- KumunioĆ¹ Kerne
- Emsavadeg ar BonedoĆ¹ ruz
- KampoĆ¹-bac'h gall ar Brezel-bed kentaƱ
- Ar Brezoneg er Skol
- Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)
- Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar RezistaƱs e 1944
- Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944
