Robert Ryan

C'l artìcul chè 'l è scrit in Miranduléś

Robert Bushnell Ryan (Chicago, 11 ad Nuvémbar dal 1909 - New York, 11 ad Luj dal 1973, a s lèś [ˈrɑːbərt ˈraɪən] in ingléś) 'l è stâ 'n atōr americàṅ, candidâ a i Prèmi Òscar in dal 1948 par la part dal suldâ anti-semìta Montgomery in dal noir Odio implacabile girâ insém a Robert Young e a Robert Mitchum.

Uriginàri d'l Illinòis, Ryan da śōvan 'l éra 'n campiòṅ ad pugilâ par pò catàr lavōr in un ranch in Muntàna. In séguit 'l à tacâ a studiàr recitasiòṅ faghénd al sò debùt a 'l cìnema in dal 1940 tulénd part a 'l drama Queen of the Mob. Subìt dòp 'l à firmâ 'n cuntràt cun la RKO Pictures girànd soquànti pelìculi sèg prima 'd far servìsi in di marines durànt la secónda guèra mundiàla.

Àtar sò film impurtànt i èṅ stâ al drama Presi nella morsa (1949), a fiànc dla Barbara Bel Geddes e 'd James Mason, Lo schiavo della violenza (1949), pelìcula anti-cumunìsta in dal rōl dal vice-presidènt dna cumpagnìa ad spedisiòṅ sóta ricàt, La confessione della signora Doyle (1952), in dla part d'l amànt dla Barbara Stanwyck, al western Lo sperone nudo (1953), a fiànc ad James Stewart e dla Janet Leigh, Giorno maledetto (1955), in còpia cun Spencer Tracy, Il piccolo campo (1958), cun Aldo Ray e la Tina Louise, Quella sporca dozzina (1967), in di pagn dal culunèl Everett Dasher Breed, e Il mucchio selvaggio (1969) cun William Holden in dua da èx mémbar turmintâ e stuf dal “Muć” 'l è custrét a dar la casa a i sò èx cumpàgn.

A difarénsa di persunàǵ ch'l à fat da spés a 'l cìnema, chi lò 'l éra 'n paśifìsta e demucràtic cunvìnt ch'al s è sèmpar batû p'r i dirìt sivìi, dand anc vita a n'urganiśasiòṅ 'd artìsta da la banda di négar e tulénd part a 'n cumitâ par diféndar Martin Luther King. In di an Sinquànta al s éra mis cónt'r a 'l macartìśum tirànd fóra di bèsi par finansiàr di urganiśasiòṅ ch'a Hollywood i cumbatìvan cóntar la “casa a 'l strìi”.

A 'l arcurdém anc p'r i sò lavōr a teàtar in du 'l à purtâ òvri ad William Shakespeare, T. S. Eliot, Jean Giraudoux e àt'r incóra.

Filmugrafìa

1940 - La donna e lo spettro (The Ghost Breakers), regìa ad George Marshall
1940 - Queen of the Mob, regìa ad James P. Hogan
1940 - Guanti d'oro (Golden Gloves), regìa ad Edward Dmytryk e Felix E. Feist
1940 - Giubbe rosse (North West Mounted Police), regìa ad Cecil B. DeMille
1940 - The Texas Rangers Ride Again, regìa ad James P. Hogan
1942 - Ragazze che sognano (Rings on Her Fingers), regìa ad Rouben Mamoulian
1943 - 19º stormo bombardieri (Bombardier), regìa ad Richard Wallace
1943 - Non ti posso dimenticare (The Sky's the Limit), regìa 'd Edward H. Griffith
1943 - Tragico oriente (Behind the Rising Sun), regìa 'd Edward Dmytryk
1943 - Il maggiore di ferro (The Iron Major), regìa ad Ray Enright
1943 - Viaggio per la libertà (Gangway for Tomorrow), regìa ad John H. Auer
1943 - Eravamo tanto felici (Tender Comrade), regìa 'd Edward Dmytryk
1944 - L'azione continua (Marine Raiders), regìa 'd Harold D. Schuster
1947 - Frontiere selvagge (Trail Street), regìa ad Ray Enright
1947 - La donna della spiaggia (The Woman on the Beach), regìa ad Jean Renoir
1947 - Odio implacabile (Crossfire), regìa 'd Edward Dmytryk
1948 - Il treno ferma a Berlino (Berlin Express), regìa ad Jacques Tourneur
1948 - Gli avvoltoi (Return of the Bad Men), regìa ad Ray Enright
1948 - Il ragazzo dai capelli verdi (The Boy with Green Hair), regìa ad Joseph Losey
1948 - Atto di violenza (Act of Violence), regìa ad Fred Zinnemann
1949 - Presi nella morsa (Caught), regìa ad Max Ophüls
1949 - Stasera ho vinto anch'io (The Set-Up), regìa ad Robert Wise
1949 - Lo schiavo della violenza (The Woman on Pier 13), regìa ad Robert Stevenson
1950 - Nozze infrante (The Secret Fury), regìa ad Mel Ferrer
1950 - La seduttrice (Born to Be Bad), regìa ad Nicholas Ray
1951 - Hard, Fast and Beautiful, regìa dl'Ida Lupino
1951 - Il magnifico fuorilegge (Best of the Badmen), regìa ad William D. Russell
1951 - I diavoli alati (Flying Leathernecks), regìa ad Nicholas Ray
1951 - La gang (The Racket), regìa ad John Cromwell
1951 - Neve rossa (On Dangerous Ground), regìa ad Nicholas Ray e dl'Ida Lupino
1952 - La confessione della signora Doyle (Clash By Night), regìa ad Fritz Lang
1952 - La jena di Oakland (Beware, My Lovely), regìa 'd Harry Horner
1952 - Dan il terribile (Horizons West), regìa ad Budd Boetticher
1953 - Lo sperone nudo (The Naked Spur), regìa 'd Anthony Mann
1953 - La città sommersa (City Beneath the Sea), regìa ad Budd Boetticher
1953 - Inferno, regìa ad Roy Ward Baker
1954 - Nei mari dell'Alaska (Alaska Seas), regìa ad Jerry Hopper
1954 - Addio signora Leslie (About Mrs. Leslie), regìa ad Daniel Mann
1954 - Tra due amori (Her Twelve Men), regìa ad Robert Z. Leonard
1955 - Giorno maledetto (Bad Day at Black Rock), regìa ad John Sturges
1955 - L'avventuriero di Burma (Escape to Burma), regìa 'd Allan Dwan
1955 - La casa di bambù (The House of Bamboo), regìa ad Samuel Fuller
1955 - Gli implacabili (The Tall Men), regìa ad Raoul Walsh
1956 - La grande sfida (The Proud Ones), regìa ad Robert D. Webb
1956 - Ritorno dall'eternità (Back from Eternity), regìa ad John Farrow
1957 - Uomini in guerra (Men in War), regìa 'd Anthony Mann
1958 - Non desiderare la donna d'altri (Lonelyhearts), regìa ad Vincent J. Donehue
1958 - Il piccolo campo (God's Little Acre), regìa 'd Anthony Mann
1959 - La notte senza legge (Day of the Outlaw), regìa 'd André De Toth
1959 - Strategia di una rapina (Odds Against Tomorrow), regìa ad Robert Wise
1960 - Lo zar dell'Alaska (Ice Palace), regìa ad Vincent Sherman
1961 - I canadesi (The Canadians), regìa ad Burt Kennedy
1961 - Il re dei re (King of Kings), regìa ad Nicholas Ray
1962 - Il giorno più lungo (The Longest Day), regìa ad Ken Annakin, Andrew Marton e Bernhard Wicki
1962 - Billy Budd, regìa ad Peter Ustinov
1964 - New York Press, operazione dollari (The Crooked Road), regìa ad Don Chaffey
1965 - La guerra segreta (The Dirty Game), regìa ad Christian-Jaque, Werner Klingler, Carlo Lizzani e Terence Young
1965 - La battaglia dei giganti (Battle of the Bulge), regìa ad Ken Annakin
1966 - I professionisti (The Professionals), regìa ad Richard Brooks
1967 - Un vestito per un cadavere (The Busy Body), regìa ad William Castle
1967 - Quella sporca dozzina (The Dirty Dozen), regìa ad Robert Aldrich
1967 - L'ora delle pistole - Vendetta all'O.K. Corral (Hour of the Gun), regìa ad John Sturges
1968 - Custer eroe del West (Custer of the West), regìa ad Robert Siodmak
1968 - Un minuto per pregare, un istante per morire, regìa ad Franco Giraldi
1968 - Lo sbarco di Anzio, regìa ad Edward Dmytryk e Duilio Coletti
1969 - Il mucchio selvaggio (The Wild Bunch), regìa ad Sam Peckinpah
1969 - Il capitano Nemo e la città sommersa (Captain Nemo and the Underwater City), regìa ad James Hill
1970 - The Reason Way, regìa ad Paul Leaf
1971 - Io sono la legge (Lawman), regìa ad Michael Winner
1971 - La macchina dell'amore (The Love Machine), regìa ad Jack Haley Jr.
1972 - La corsa della lepre attraverso i campi (La course du lièvre à travers les champs), regìa ad René Clément
1973 - La terra si tinse di rosso (Lolly-Madonna XXX), regìa ad Richard C. Sarafian
1973 - Organizzazione crimini (The Outfit), regìa ad John Flynn
1973 - Azione esecutiva (Executive Action), regìa ad David Miller
1973 - The Iceman Cometh, regìa ad John Frankenheimer

Culegamènt estéran

Àtar prugèt

Wikimedia Commons contiene file multimediali su Robert Ryan