Afrotheria

Afrotheria
	Paleozeno-gaur egun PreꞒ Ꞓ O S D C P T J K Pg N
	Irudi gehiago
Sailkapen zientifikoa
Erreinua	Animalia
Filuma	Chordata
Klasea	Mammalia
Superordena	Afrotheria; [[\|]]
Azpibanaketa
	Afroinsectiphilia; Pseudoungulata;

Afrotheria (latineko Afro, 'Afrika' eta theria, 'animalia basatia') ugaztun plazentarioen superordena bat da. Haien egungo ordezkariak gaur egun Afrikan bizi dira edo Afrikan duten jatorria: Chrysochloridae, Macroscelididae, Potamogalidae, Tenrecidae, urde inurrijalea, Procaviidae, elefanteak eta Sirenia, baita jada desagertutako hainbat klado ere. Afrotheria barneko horiek guztiek azaleko antzekotasun oso gutxi dituzte, eta euren taldekatzea genetika eta analisi molekularren ondorioa da^[1]. Talde gehienak Afrikan baino ez dira bizi, bertan eboluzionatu baitzuten Gondwana apurtu eta Kretazeotik Miozenora bitarte Afrika isolatuta egon zenean^[2]. Duela 20 milioi urte Afro-Arabiak Eurasiarekin talka egin zuenean, taldeetako batzuek migratu zuten.

Urak Afrika isolatzen zuenez, Laurasiako ugaztun taldeak —hala nola intsektujaleak, karraskariak, lagomorfoak, haragijaleak eta ungulatuak— ezin izan ziren Afrikara iritsi Zenozoiko goiztiar eta ertainaren zati handi batean. Horren ordez, talde horiek iparraldeko kontinenteetan betetzen zituzten hainbat txoko ekologiko afroterioren taldeek okupatu zituzten eboluzio konbergentearen prozesuaren bitartez. Afroterio txiki intsektiboroek, hala nola Macroscelididae, Chrysochloridae eta Tenrecidae, intsektujaleen txokoak okupatu zituzten; damanek karraskarien eta lagomorfoen rola bete zuten; txerri inurrijaleek tamaina ertaineko ugaztun intsektiboroen lekua hartu zuten (hartz inurrijaleak, armadiloak, pangolinak, ekidnak, numbatak, etab.) Zenozoikoan zehar beste kontinente batzuetan zeudenak, eta proboszidoek (elefanteak eta beren ahaideak) belarjale handien lekua hartu zuten, hala nola hipopotamoena, gameluena, errinozeronteena eta tapirrena. Sirenia taldeak uretarako moldaketa garatu zituzten, eta ur-bidetik munduko beste leku batzuetara hedatzen hasi ziren (itsasoko beste ugaztun talde batzuekin batera eboluzionatuz, hala nola zetazeoekin eta pinipedoekin). Ipar Amerika, Europa eta Asiako laurasiar ugaztunekin duten antzekotasunaz gain, afroteriar askok eboluzio konbergentea ere erakusten dute Hego Amerikan bakarrik eboluzionatu eta bizi izan ziren ugaztun taldeekin, Zenozoikoaren zati handi batean ere kontinente isolatua izan zena.

Animalia hauen jatorri komuna ez zen 1990eko hamarkadaren amaierara arte ezagutu^[3]. Historikoki, Paenungulatak benetako ungulatuekin (bereziki, perisodaktiloekin) erlazionatuta zeuden; talde txikienak, Insectivora taxon tradizionalarekin (eta polifiletiko/desegokiarekin); eta aardvarka, pangolinekin eta xenartroekin, Edentata taxon baliogabearen barruan. Ugaztun afroterioen dibertsitate molekular^[4]^[5]^[6] eta morfologikoari^[7]^[8]^[9] buruzko lan jarraituek gero eta babes handiagoa eman diote haien jatorri komunari.