Edukira joan

Belús

Wikipedia, Entziklopedia askea
Belús
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Landak
BarrutiAkizeko barrutia
Kantonamenducanton of Peyrehorade
Izen ofizialaBélus
Posta kodea40300
Geografia
Koordenatuak43°35′30″N 1°06′35″W / 43.5917°N 1.1097°W / 43.5917; -1.1097
Mapa
Azalera11,84 km²
Altitudea35 m, 130 m eta 81 m
MugakideakCagnotte, Orthevielle, Peirahorada eta Saint-Lon-les-Mines
Demografia
Biztanleria615 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 310 (%50) (%50) 310 alt_right
Dentsitatea52 bizt/km²
belus-landes.fr

Belús (okzitanieraz Belús, frantsesez eta ofizialki: Bélus) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. Azken erroldaren arabera 615 biztanle zituen 11,8 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Cagnotte, Orthevielle, Peirahorada eta Saint-Lon-les-Mines.

Mapa
Bélus eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
BélusBélus
Població amb 653 habitants (2000)Cagnotte (3,5 km)
Població amb 3477 habitants (2000)Peyrehorade (5,2 km)
Població amb 841 habitants (2000)Orthevielle (5,4 km)
Població amb 777 habitants (2000)Cauneille (6,1 km)
Població amb 1228 habitants (2000)Heugas (6,1 km)
Població amb 859 habitants (2000)Port-de-Lanne (6,3 km)
Població amb 331 habitants (2000)Oeyregave (6,4 km)
Població amb 462 habitants (2000)Gaas (6,5 km)
Població amb 110 habitants (2000)Siest (6,6 km)
Població amb 535 habitants (2000)Hastingues (7,3 km)
Població amb 645 habitants (2000)Orist (7,7 km)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeanikoa du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,5 °C-koa da, 13,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1290 mm-koa da, urtarrilean 12,8 euri-egun eta uztailean 7,7 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Bidaxune udalerrian dago, 12,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1455,6 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,6 °C-koa da, 2026ko ekainaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -14,1 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,7 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (21,0 °C) eta hotzena urtarrila (6,9 °C). Urteko prezipitazioa 1305 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (176 mm) eta lehorrena uztaila (67 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (12,8 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,0 °C) eta hotzena 1972 (12,0 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Belús)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 6.9 7.6 10.5 12.5 16.0 19.0 20.8 21.0 18.1 14.6 10.0 7.5 13.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 129 104 96 115 104 82 67 73 103 125 176 133 1305
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,8 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,7+0,1+1,3+1,1+1,4+1,3+0,7+1,3+0,2+0,7+0,8+0,8
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (12,8 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea4004505005506006507001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 310 gizon, 310 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
4.84
0.00
 
85-89
 
0.00
3.23
 
80-84
 
1.61
4.84
 
75-79
 
4.84
4.84
 
70-74
 
1.61
11.29
 
65-69
 
14.52
11.29
 
60-64
 
3.23
6.45
 
55-59
 
12.90
8.06
 
50-54
 
11.29
3.23
 
45-49
 
6.45
9.68
 
40-44
 
6.45
6.45
 
35-39
 
6.45
4.84
 
30-34
 
4.84
4.84
 
25-29
 
1.61
0.00
 
20-24
 
1.61
6.45
 
15-19
 
1.61
1.61
 
10-14
 
4.84
6.45
 
5-9
 
9.68
6.45
 
0-4
 
1.61
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Bélus udalerrian 613 biztanle zeuden eta 265 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,31 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 40,0). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 25,3 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

613biztanle
265elkarbizitza-unitate
2,31lagun elkarbizitza-unitateko
198familia
Udalerria
% 31
% 40
% 25
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 198 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (106). Guraso bakarreko 10 familietatik 10etan ama zen guraso bakarra. 125 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 39k seme-alaba bakarra zuten etxean, 34k bi, eta 0k hiru edo gehiago.[10]

106
83
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean125
Seme-alaba bat39
Bi seme-alaba34
Hiru seme-alaba0
Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 522 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 2,2 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 25,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 83,6).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 2
25-39% 10
40-54% 12
55-64% 14
65-79% 19
80 +% 26
Bikotean bizi da
15-24% 9
25-39% 67
40-54% 84
55-64% 80
65-79% 74
80 +% 63

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 53,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 17,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,7 izatezko bikotean eta % 6,1 PACS bidez lotuta). % 19,0 ezkongabeak ziren, % 4,6 alargunak eta % 5,7 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 53,1
Ezkongabea% 19,0
Izatezko bikotean% 11,7
PACS bidez lotuta% 6,1
Dibortziatuta% 5,7
Alarguna% 4,6

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 32,5), artisau, merkatari eta enpresa-buruak (% 17,0), eskulangileak (% 15,1), erdi-mailako lanbideak (% 11,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 32,5) Landak departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) azpitik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 3,8).[10]

Udalerria
% 17
% 9
% 11
% 11
% 15
% 32
Landak
% 15
% 16
% 14
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 299 etxebizitza zeuden. Horietatik 268 egoitza nagusi ziren, 13 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 18 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (269), eta apartamentuak gutxi ziren (29). Egoitza nagusietatik 213 beren jabearen bizilekuak ziren, 50 alokairuan zeuden, 6 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5 doan lagata.[11]

299etxebizitza
268egoitza nagusi
269etxe
29apartamentu

Etxebizitza multzoa

268
Egoitza nagusia (268)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (13)Hutsik (18)

Etxe mota

269
29
Etxea (269)Apartamentua (29)

Jabetza egoera

213
50
Jabeak (213)Alokairuan (50)HLM (6)Doan lagata (5)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (69).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik69
1919-194513
1946-197019
1971-199043
1991-200559
2006-202056

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (173). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (148 etxebizitzatan). 236 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 96 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 162tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela1
2 gela7
3 gela24
4 gela63
5 gela edo gehiago173

Berogailu mota

148
86
Gas sarea (2)Fuel-olioa (18)Elektrizitatea (148)Gas botila (14)Bestelakoak (86)

Aparkalekua eta ibilgailuak

236aparkalekua
96ibilgailu 1
162ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 380 biztanleetatik 306 aktibo ziren (% 80,5), horietako 286 lanean (% 75,3) eta 20 langabezian (aktiboen % 6,5).

38015-64 urteko biztanle
% 80,5aktibo
% 75,3lanean
% 6,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,5
25-54 urte% 94,4
55-64 urte% 66,3
Gizonak% 83,0
Emakumeak% 78,2

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 0,0
BEPC, brebeta% 6,2
CAP-BEP% 9,3
Batxilergoa% 4,8
Goi-mailako +2% 8,8
Goi-mailako +3/4% 0,0
Goi-mailako +5% 4,5

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 6,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

74 ez-aktibotik 22 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 29,7), 31 erretiraturik zeuden (% 41,9) eta 21 bestelako ez-aktibo ziren (% 28,4).

Ez-aktiboak

% 30
% 42
% 28
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 19
% 15
% 26
% 13
% 23
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 98 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 286 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

98enplegu udalerrian
% 59,2soldatapeko
% 41,8ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.730 eurokoa zen.

25.730 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 25.650 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 26 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 4 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 6 zerbitzu enpresak ziren eta 1 administrazio publikoko enpresa zen.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 margolaria zen, 3 zurginak eta 3 jatetxeak.[13]

2009an zegoen establezimendu komertzial bakarra okindegi bat zen.[14]

2000. urtean Bélus udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 408 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1985ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,4 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Bidache », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Belús&oldid=11343687"(e)tik eskuratuta