Edukira joan

Carlat

Carlat
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
DepartamenduaCantal
Izen ofizialaCarlat
Posta kodea15130
Geografia
Koordenatuak44°53′21″N 2°34′00″E / 44.8892°N 2.5667°E / 44.8892; 2.5667
Mapa
Azalera20,88 km²
Altitudea906 m, 480 m eta 727 m
MugakideakBadailhac, Cros-de-Ronesque, Labrousse, Saint-Étienne-de-Carlat eta Vézac
Demografia
Biztanleria393 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 195 (%50) (%50) 195 alt_right
Dentsitatea19 bizt/km²
carlat.fr.pagesperso-orange.fr

Carlat (okzitanieraz Carlat, frantsesez eta ofizialki: Carlat) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 393 biztanle zituen 20,9 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Badailhac, Cros-de-Ronesque, Labrousse, Saint-Étienne-de-Carlat eta Vézac.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
CarlatCarlat
Població amb 1103 habitants (2000)Vézac (3,6 km)
Població amb 374 habitants (2000)Labrousse (4,1 km)
Població amb 590 habitants (2000)Yolet (5,1 km)
Població amb 116 habitants (2000)Badailhac (5,7 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak mendiko klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko mendebaldea eta ipar-mendebaldeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 900-1500 mm artekoa, gehiena udazkenean eta neguan)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 9,1 °C-koa da, 6,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1409 mm-koa da, urtarrilean 13 euri-egun eta uztailean 8 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Aurillac udalerrian dago, 11,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1134,7 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 38,1 °C-koa da, 2019ko ekainaren 27an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -24,5 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 10,3 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (18,5 °C) eta hotzena urtarrila (3,0 °C). Urteko prezipitazioa 1267 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (135 mm) eta lehorrena uztaila (70 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,36 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (9,1 °C) baino 2,1 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (12,5 °C) eta hotzena 1980 (7,8 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Carlat)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.0 3.2 6.3 8.9 12.8 16.5 18.5 18.4 14.4 11.0 6.4 3.9 10.3
Pilatutako prezipitazioa (mm) 116 96 95 119 116 87 70 85 106 110 135 132 1267
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,1 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,8+0,3+1,8+1,7+1,8+1,9+1,2+1,8+0,1+0,4+0,8+0,9
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,1 °C)
+4 °C−4 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea030060090012001500180021001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 195 gizon, 195 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
2.56
 
90-94
 
5.13
0.00
 
85-89
 
2.56
2.56
 
80-84
 
0.00
0.00
 
75-79
 
5.13
5.13
 
70-74
 
0.00
15.38
 
65-69
 
7.69
0.00
 
60-64
 
7.69
7.69
 
55-59
 
7.69
7.69
 
50-54
 
2.56
2.56
 
45-49
 
5.13
2.56
 
40-44
 
7.69
5.13
 
35-39
 
0.00
17.95
 
30-34
 
17.95
2.56
 
25-29
 
7.69
0.00
 
20-24
 
2.56
5.13
 
15-19
 
0.00
2.56
 
10-14
 
5.13
5.13
 
5-9
 
7.69
15.38
 
0-4
 
7.69
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Carlat udalerrian 393 biztanle zeuden eta 169 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,33 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena seme-alabekin bizi ziren bikoteak ziren (% 33,1). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 29,0 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

393biztanle
169elkarbizitza-unitate
2,33lagun elkarbizitza-unitateko
121familia
Udalerria
% 33
% 32
% 29
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 121 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (56). Guraso bakarreko 10 familietatik 10etan ama zen guraso bakarra. 64 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[10]

54
56
10
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 29,0), erdi-mailako lanbideak (% 20,7), enplegatuak (% 20,7), eskulangileak (% 11,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 29,0) Cantal departamenduko batez bestekoaren (% 39,0) azpitik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 5,9).[10]

Udalerria
% 9
% 21
% 21
% 12
% 29
Cantal
% 12
% 15
% 13
% 39
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 249 etxebizitza zeuden. Horietatik 169 egoitza nagusi ziren, 53 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 27 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (239), eta apartamentuak gutxi ziren (10). Egoitza nagusietatik 147 beren jabearen bizilekuak ziren, 12 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 11 doan lagata.[11]

249etxebizitza
169egoitza nagusi
239etxe
10apartamentu

Etxebizitza multzoa

169
53
27
Egoitza nagusia (169)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (53)Hutsik (27)

Etxe mota

239
Etxea (239)Apartamentua (10)

Jabetza egoera

147
Jabeak (147)Alokairuan (12)Doan lagata (11)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (60).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik60
1919-19458
1946-19708
1971-199031
1991-200517
2006-202040

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (78). 86 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 137 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 79 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 83tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela2
3 gela32
4 gela57
5 gela edo gehiago78

Berogailu mota

35
43
86
Fuel-olioa (35)Elektrizitatea (43)Gas botila (6)Bestelakoak (86)

Aparkalekua eta ibilgailuak

137aparkalekua
79ibilgailu 1
83ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 216 biztanleetatik 178 aktibo ziren (% 82,4), horietako 169 lanean (% 78,2) eta 9 langabezian (aktiboen % 5,1).

21615-64 urteko biztanle
% 82,4aktibo
% 78,2lanean
% 5,1langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 40,0
25-54 urte% 98,6
55-64 urte% 59,6
Gizonak% 86,4
Emakumeak% 78,8

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 0,0
BEPC, brebeta% 0,0
CAP-BEP% 3,7
Batxilergoa% 2,1
Goi-mailako +2% 0,0
Goi-mailako +3/4% 17,2
Goi-mailako +5% 10,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 5,1). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

38 ez-aktibotik 15 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 39,5), 15 erretiraturik zeuden (% 39,5) eta 8 bestelako ez-aktibo ziren (% 21,1).

Ez-aktiboak

% 39
% 39
% 21
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 8
% 25
% 30
% 25
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 54 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 169 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

54enplegu udalerrian
% 57,4soldatapeko
% 42,6ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.420 eurokoa zen.

25.420 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.820 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 16 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 4 zerbitzu publikoetatik, 2 zurginak ziren eta 2 iturginak.[13]

2009an zeuden 2 establezimendu komertzialetatik, 1 harategi zen eta 1 arropa denda zen.[14]

2000. urtean Carlat udalerrian 28 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.116 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1945ko abuztuaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,9 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Aurillac », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]