Edukira joan

Eidas

Eidas
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
DepartamenduaCantal
BarrutiMauriaceko barrutia
Kantonamenducanton of Saignes
Izen ofizialaYdes
Posta kodea15210
Geografia
Koordenatuak45°20′50″N 2°26′14″E / 45.3472°N 2.4372°E / 45.3472; 2.4372
Mapa
Azalera17,36 km²
Altitudea390 m, 665 m eta 474 m
MugakideakBassignac, Champagnac, Madic, Saignes, Sauvat eta Vebret
Demografia
Biztanleria1.641 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 871 (%53,5) (%46,5) 758 alt_right
Dentsitatea95 bizt/km²
ydes.fr

Eidas (okzitanieraz Eidas, frantsesez eta ofizialki: Ydes) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Cantal departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 1.641 biztanle zituen 17,4 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bassignac, Champagnac, Madic, Saignes, Sauvat eta Vebret.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
YdesYdes
Població amb 1120 habitants (2000)Champagnac (3,3 km)
Població amb 191 habitants (2000)Sauvat (3,5 km)
Població amb 896 habitants (2000)Saignes (3,5 km)
Població amb 227 habitants (2000)Madic (3,9 km)
Població amb 227 habitants (2000)Bassignac (4,2 km)
Població amb 120 habitants (2000)Veyrières (5,4 km)
Població amb 173 habitants (2000)Saint-Pierre (6,0 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko mendebaldea eta ipar-mendebaldeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 900-1500 mm artekoa, gehiena udazkenean eta neguan)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,8 °C-koa da, 5,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1239 mm-koa da, urtarrilean 15,1 euri-egun eta uztailean 7,6 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Saignes_(Cantal) udalerrian dago, 4,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,3 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 987 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,1 °C-koa da, 2003ko abuztuaren 12an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -25 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 10,2 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (18,6 °C) eta hotzena urtarrila (2,9 °C). Urteko prezipitazioa 1137 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (120 mm) eta lehorrena abuztua (77 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,14 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,0 °C) baino 1,1 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (11,8 °C) eta hotzena 2010 (8,9 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Eidas)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.9 3.3 6.4 9.1 13.0 16.7 18.6 18.1 14.0 10.6 6.2 3.5 10.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 98 83 82 105 96 88 78 77 92 102 120 116 1137
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,0 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
0,0−0,6+0,8+0,8+1,0+1,2+0,5+0,7−1,1−0,6−0,10,0
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,0 °C)
+2 °C−2 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea60090012001500180021002400270030001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 758 gizon, 871 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
1.72
0.00
 
90-94
 
2.99
3.30
 
85-89
 
3.56
3.83
 
80-84
 
5.05
5.01
 
75-79
 
7.69
5.15
 
70-74
 
8.15
13.32
 
65-69
 
10.45
7.65
 
60-64
 
9.41
8.31
 
55-59
 
5.51
10.16
 
50-54
 
6.08
2.51
 
45-49
 
4.94
4.49
 
40-44
 
3.90
1.85
 
35-39
 
2.18
3.83
 
30-34
 
4.48
8.84
 
25-29
 
5.51
3.17
 
20-24
 
3.33
3.83
 
15-19
 
3.90
3.83
 
10-14
 
3.90
5.15
 
5-9
 
2.76
5.80
 
0-4
 
4.48
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Ydes udalerrian 1.575 biztanle zeuden eta 806 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 1,95 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 40,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[10]

1.575biztanle
806elkarbizitza-unitate
1,95lagun elkarbizitza-unitateko
467familia
Udalerria
% 17
% 33
% 40
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 467 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (262). Guraso bakarreko 68 familietatik 68etan ama zen guraso bakarra. 306 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 83k seme-alaba bakarra zuten etxean, 49k bi, eta 30k hiru edo gehiago.[10]

262
136
68
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean306
Seme-alaba bat83
Bi seme-alaba49
Hiru seme-alaba20
Lau edo gehiago10

15 urte edo gehiago zituzten 1.458 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 8,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 36,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 55-64 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 69,7). 80 urte edo gehiagoko 177 biztanleetatik 128 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 49 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 9
25-39% 19
40-54% 19
55-64% 21
65-79% 26
80 +% 37
Bikotean bizi da
15-24% 19
25-39% 58
40-54% 67
55-64% 70
65-79% 68
80 +% 36

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 41,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,3 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,2 izatezko bikotean eta % 5,1 PACS bidez lotuta). % 24,1 ezkongabeak ziren, % 12,4 alargunak eta % 6,0 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 41,1
Ezkongabea% 24,1
Alarguna% 12,4
Izatezko bikotean% 11,2
Dibortziatuta% 6,0
PACS bidez lotuta% 5,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 46,3), eskulangileak (% 20,5), enplegatuak (% 12,0), erdi-mailako lanbideak (% 9,1). Talde nagusia (erretiratuak, % 46,3) Cantal departamenduko batez bestekoaren (% 39,0) gainetik dago. 15 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,9).[10]

Udalerria
% 9
% 12
% 20
% 46
Cantal
% 12
% 15
% 13
% 39
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.110 etxebizitza zeuden. Horietatik 817 egoitza nagusi ziren, 174 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 119 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (851), eta apartamentuak gutxi ziren (258). Egoitza nagusietatik 538 beren jabearen bizilekuak ziren, 261 alokairuan zeuden, 84 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 18 doan lagata.[11]

1.110etxebizitza
817egoitza nagusi
851etxe
258apartamentu

Etxebizitza multzoa

817
174
119
Egoitza nagusia (817)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (174)Hutsik (119)

Etxe mota

851
258
Etxea (851)Apartamentua (258)

Jabetza egoera

538
261
84
Jabeak (538)Alokairuan (261)HLM (84)Doan lagata (18)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (250).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik76
1919-1945126
1946-1970237
1971-1990250
1991-200573
2006-202040

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (321). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (226 etxebizitzatan). 505 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 408 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 290tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela5
2 gela43
3 gela172
4 gela276
5 gela edo gehiago321

Berogailu mota

191
177
226
209
Gas sarea (191)Fuel-olioa (177)Elektrizitatea (226)Gas botila (14)Bestelakoak (209)

Aparkalekua eta ibilgailuak

505aparkalekua
408ibilgailu 1
290ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 880 biztanleetatik 668 aktibo ziren (% 75,9), horietako 609 lanean (% 69,2) eta 59 langabezian (aktiboen % 8,8).

88015-64 urteko biztanle
% 75,9aktibo
% 69,2lanean
% 8,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 61,7
25-54 urte% 92,0
55-64 urte% 53,6
Gizonak% 79,1
Emakumeak% 72,4

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 22,0
BEPC, brebeta% 10,6
CAP-BEP% 8,1
Batxilergoa% 6,3
Goi-mailako +2% 3,6
Goi-mailako +3/4% 9,1
Goi-mailako +5% 0,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,8). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

213 ez-aktibotik 45 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 21,1), 88 erretiraturik zeuden (% 41,3) eta 80 bestelako ez-aktibo ziren (% 37,6).

Ez-aktiboak

% 21
% 41
% 38
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 8
% 13
% 26
% 42
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 920 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 609 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

920enplegu udalerrian
% 85,3soldatapeko
% 14,7ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.360 eurokoa zen.

23.360 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 24.820 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 101 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 10 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 19 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 9 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 6 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 7 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 34 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 3 banku bulegoak, 1 funeraria, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 4 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 3 argiketariak, 5 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 1 higiezinen agentzia.[13]

2009an zeuden 10 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 2 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen eta 2 lore-dendak ziren.[14]

2000. urtean Ydes udalerrian 24 nekazaritza-ustiategi zeuden, 896 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an osasun-zentro 1 , botika 1 bat eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen. Ydes udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 226 ikaslekin.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1981ko apirilaren 1an eta 2022ko abenduaren 31an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 4,0 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Saignes », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM mensuelle. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]