Edukira joan

Guiparsa

Guiparsa
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua Puy-de-Dôme
Izen ofizialaAigueperse
Montplâtre
Posta kodea63260
Geografia
Koordenatuak46°01′21″N 3°12′08″E / 46.0225°N 3.2022°E / 46.0225; 3.2022
Mapa
Azalera10,5 km²
Altitudea338 m, 422 m eta 357 m
MugakideakMontpensier, Chaptuzat, Bussières-et-Pruns, Artonne, Aubiat eta Vensat
Demografia
Biztanleria2.665 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 1.420 (%52,8) (%47,2) 1.270 alt_right
Dentsitatea254 bizt/km²
aigueperse.fr

Guiparsa (okzitanieraz Guiparsa, frantsesez eta ofizialki: Aigueperse) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 2.665 biztanle zituen 10,5 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Montpensier, Chaptuzat, Bussières-et-Pruns, Artonne, Aubiat eta Vensat.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
AigueperseAigueperse
Població amb 372 habitants (2000)Montpensier (1,7 km)
Població amb 412 habitants (2000)Chaptuzat (2,2 km)
Població amb 426 habitants (2000)Vensat (2,6 km)
Població amb 939 habitants (2000)Effiat (4,4 km)
Població amb 772 habitants (2000)Artonne (5,4 km)
Població amb 820 habitants (2000)Aubiat (5,9 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,8 °C-koa da, 16,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 661 mm-koa da, urtarrilean 0,8 euri-egun eta uztailean 0,7 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Charmes_(Allier) udalerrian dago, 5,2 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,9 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 675,4 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,1 °C-koa da, 2019ko uztailaren 24an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -14,3 °C-koa da, 2012ko otsailaren 5an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,5 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (20,3 °C) eta hotzena urtarrila (3,7 °C). Urteko prezipitazioa 695 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (79 mm) eta lehorrena otsaila (29 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,30 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,5 °C) baino 1,8 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (13,0 °C) eta hotzena 1963 (9,4 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Guiparsa)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.7 4.3 7.5 10.4 14.5 18.2 20.3 19.9 15.7 12.0 7.2 4.5 11.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 38 29 35 60 79 76 75 74 67 62 61 40 695
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,5 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,9+0,2+1,2+1,2+1,4+1,6+1,1+1,5−0,1+0,6+0,9+1,2
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,5 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea1500200025003000350040004500500055001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.270 gizon, 1.420 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
2.61
1.26
 
90-94
 
3.66
2.20
 
85-89
 
5.07
3.86
 
80-84
 
2.82
4.80
 
75-79
 
4.30
4.33
 
70-74
 
5.35
7.56
 
65-69
 
4.58
7.17
 
60-64
 
7.39
4.41
 
55-59
 
4.23
8.35
 
50-54
 
5.35
6.85
 
45-49
 
8.94
6.06
 
40-44
 
10.07
5.28
 
35-39
 
4.30
4.72
 
30-34
 
5.42
1.97
 
25-29
 
2.82
4.02
 
20-24
 
3.59
8.90
 
15-19
 
4.65
6.54
 
10-14
 
6.48
5.28
 
5-9
 
4.72
6.46
 
0-4
 
3.66
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Aigueperse udalerrian 2.336 biztanle zeuden eta 1.100 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,12 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 37,5), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

2.336biztanle
1.100elkarbizitza-unitate
2,12lagun elkarbizitza-unitateko
688familia
Udalerria
% 23
% 24
% 14
% 37
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 688 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (266). Guraso bakarreko 171 familietatik 136etan ama zen guraso bakarra. 301 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 191k seme-alaba bakarra zuten etxean, 141k bi, eta 55k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 251 bikoteetatik 55tan (% 21,9) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

266
251
171
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean301
Seme-alaba bat191
Bi seme-alaba141
Hiru seme-alaba40
Lau edo gehiago15

15 urte edo gehiago zituzten 2.251 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 6,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 21,0. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 71,7). 80 urte edo gehiagoko 324 biztanleetatik 132 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 192 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 7
25-39% 13
40-54% 14
55-64% 26
65-79% 25
80 +% 21
Bikotean bizi da
15-24% 14
25-39% 69
40-54% 72
55-64% 61
65-79% 50
80 +% 25

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 38,1 ezkonduta zegoen, eta beste % 15,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,5 izatezko bikotean eta % 6,4 PACS bidez lotuta). % 23,9 ezkongabeak ziren, % 11,6 alargunak eta % 10,5 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 38,1
Ezkongabea% 23,9
Alarguna% 11,6
Dibortziatuta% 10,5
Izatezko bikotean% 9,5
PACS bidez lotuta% 6,4

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 29,3), enplegatuak (% 19,2), erdi-mailako lanbideak (% 16,9), eskulangileak (% 16,9). Talde nagusia (erretiratuak, % 29,3) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) azpitik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,9).[10]

Udalerria
% 17
% 19
% 17
% 29
Puy-de-Dôme
% 11
% 15
% 15
% 13
% 32
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.297 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.094 egoitza nagusi ziren, 18 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 185 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (982), eta apartamentuak gutxi ziren (314). Egoitza nagusietatik 711 beren jabearen bizilekuak ziren, 369 alokairuan zeuden, 141 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 14 doan lagata.[11]

1.297etxebizitza
1.094egoitza nagusi
982etxe
314apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.094
185
Egoitza nagusia (1.094)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (18)Hutsik (185)

Etxe mota

982
314
Etxea (982)Apartamentua (314)

Jabetza egoera

711
369
141
Jabeak (711)Alokairuan (369)HLM (141)Doan lagata (14)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (276).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik207
1919-1945107
1946-1970208
1971-1990276
1991-2005101
2006-2020175

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (467). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (608 etxebizitzatan). 748 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 511 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 465tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela19
2 gela70
3 gela205
4 gela333
5 gela edo gehiago467

Berogailu mota

608
319
118
Gas sarea (608)Fuel-olioa (44)Elektrizitatea (319)Gas botila (5)Bestelakoak (118)

Aparkalekua eta ibilgailuak

748aparkalekua
511ibilgailu 1
465ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.471 biztanleetatik 1.128 aktibo ziren (% 76,7), horietako 1.021 lanean (% 69,4) eta 107 langabezian (aktiboen % 9,5).

1.47115-64 urteko biztanle
% 76,7aktibo
% 69,4lanean
% 9,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,1
25-54 urte% 93,5
55-64 urte% 54,2
Gizonak% 76,8
Emakumeak% 76,6

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 18,1
BEPC, brebeta% 12,2
CAP-BEP% 11,5
Batxilergoa% 8,7
Goi-mailako +2% 6,2
Goi-mailako +3/4% 2,2
Goi-mailako +5% 7,5

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 9,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

343 ez-aktibotik 125 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,4), 111 erretiraturik zeuden (% 32,4) eta 107 bestelako ez-aktibo ziren (% 31,2).

Ez-aktiboak

% 36
% 32
% 31
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 8
% 29
% 33
% 24
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 1.354 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.021 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

1.354enplegu udalerrian
% 87,6soldatapeko
% 12,4ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 25.320 eurokoa zen, eta biztanleen % 14 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

25.320 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.040 €
% 14,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 14,8

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 137 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 7 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 8 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 18 eraikuntza enpresak ziren, 39 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 6 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 6 finantziazio enpresak ziren, 8 higiezinen enpresak ziren, 9 zerbitzu enpresak ziren, 15 administrazio publikoko enpresak ziren eta 11 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 38 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 2 funerariak, 1 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokia, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 3 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 4 iturginak, 1 argiketaria, 1 eraikuntza enpresa, 6 ile apaindegiak, 2 jatetxeak, 3 higiezinen agentziak eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 12 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak, 2 harategiak, 1 liburu denda zen, 1 arropa denda zen, 1 elektrotresna denda zen eta 1 lore-denda zen.[14]

2000. urtean Aigueperse udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, 513 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an psikiatriko 1 eta 2 botika zegoen.

2009an haur-eskola 1 eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Aigueperse udalerrian 2 Bigarren Hezkuntza ikastetxe zeuden 560 ikaslekin.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1995ko abuztuaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,0 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Charmes_sapc », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]