Khat
| Khat | |
|---|---|
 | |
| Iraute egoera | |
 Arrisku txikia (IUCN 3.1) | |
| Sailkapen zientifikoa | |
| Erreinua | Plantae |
| Ordena | Celastrales |
| Familia | Celastraceae |
| Generoa | Catha |
| Espeziea | Catha edulis Endlicher, 1841 |
| Basionimoa | Celastrus edulis |
Khat edo qat (Catha edulis) Celastraceae familiako landarea da, Catha bere generoko espezie bakarra dena. Landare faneromago honek ekialdeko Afrikako eremu tropikaletan du jatorria.
Zuhaixka edo zuhaitz txikia da, 5-8 metro garai, 5-10 cm × 1-4 cm hostoiraunkorrekin. 4-8 cm luze, txikiak eta bost petalo zuri dituzten lukutan sortzen dira loreak. Fruitua hiru kuskudun kapsula oblongo bat da, 1 eta 3 hazi artekoa.
Printzipio aktiboak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Qata landare-estimulatzaile bat da, eta Yemen, Djibuti, Etiopia, Somalia, Kenya, Tanzania eta Afrikako Adarraren inguruko beste arabiar herrialde batzuetan jan ohi dute. Orain arte ezagutzen diren ezaugarri psikoestimulatzaile indartsuenak dituen landarea da. Bere printzipio aktiboak katina eta katinona alkaloide psikotropikoak dira. Biak dira molekula psikoestimulatzaileak, fenetilaminatik eratorriak,[1] eta kimikoki eta funtzionalki anfetaminekin ahaidetuak. Bereziki, katinona da bietan aktiboena, eta ezaguna da, gainera, droga indartsu bat, metkatinona, lortzeko substratu gisa balio duelako. Sintesi kimiko hori nahiko erraz eta kostu baxuan egiten da, AEBetan zehar banatutako laborategi klandestinoetan. Metkatinonak metanfetaminarekin duen antzekotasuna dela eta, bere merkatua gero eta handiagoa da. Hala ere, deribatu sintetiko hori sortzeko iturria eta aitzindariak ez dira landaretik ateratzen, metanfetamina sortzeko erabiltzen diren konposatu berberetatik baizik, efedrina eta antzeko deribatuak kasu.
Droga horren ondorioak beste amina sinpatikomimetikoen antzekoak dira, eta nerbio-sistema zentralaren estimulazioa eta estimulazio- eta euforia-sentsazioa eragiten dituzte maila psikikoan.[2]
Prezio baxua du gaur egun legezkoa den herrialdeetan. Beste leku batzuetan kilogramoko 300 euro inguru balio dezake, mendebaldeko herrialdeetan bezala, eta 600 dolar/kg Estatu Batuetan.
Kalte kognitiboa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Khaten erabilera berriki ikertu da garuneko funtzio kognitiboei buruz, jakiteko landare horren kontsumo erregularrak eragina duen jokabide-erantzunak inhibitzeko trebetasunean, stop-signal lanaren bidez. Horretarako, subjektuek azkar eta zehatz erreakzionatu behar dute tekla bat sakatuz, eskuinera edo ezkerrera seinalatzen duen gezi berde baten norabideari erantzuteko. Hala ere, gezia gorritzen bada, erantzuna inhibitu behar da eta ez sakatu tekla. Substantziaren kontrol libreekin alderatuta, qat kontsumitzaileek antzeko moduan exekutatzen dute inhibizio-erantzuna, baina denbora gehiago behar dute seinalearen aurrean erantzun horiek inhibitzeko.[3]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Ingelesez) «Complete Khat Info» Drugs.com 2007-1-1.
- ↑ Madar, Zecharia. (2018). Ascending the Palm Tree: An Anthology of the Yemenite Jewish Heritage. Rehovot: E'ele BeTamar, 147 or. OCLC .1041776317.
- ↑ (Ingelesez) «Long-term effects of chronic khat use: impaired inhibitory control» Frontiers in cognition 2011-1-12.
Kanpo-estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak: Q207642
Multimedia: Catha edulis / Q207642
Espezieak: Catha edulis
 |
Artikulu hau landareei buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
