Ogedei

Ogedei
	; Irudi gehiago
2. Mongolen Inperioko khan	; 1229ko irailaren 13a - 1241eko abenduaren 11 ; ← Tolui (en) - Töregene Khatun (en) →
2. Mongolen Inperioko khan
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturak	ᠣᠭᠡᠳᠡᠢ, Өгөдэй
Jaiotza	Khamag Mongol (en) , 1186ko azaroaren 7a
Herrialdea	Mongolen Inperioa
Heriotza	Mongolen Inperioa, 1241eko abenduaren 11 (55 urte)
Heriotza modua	berezko heriotza
Familia
Aita	Genghis Khan
Ama	Börte
Ezkontidea(k)	Achin Khatun (en) ; Töregene Khatun (en) ; Anghui (en) ; Empress Batchimeg (en) ; Möge Khatun (en) ; Q140287279
Seme-alabak	ikusi Güyük; Godan Khan (en) ; Khochu (en) ; Khorachar (en) ; Khashi (en) ; Kadan (en) ; Melik (en) ; Sürkhakhan (en) ; Q140287283 ;
Haurrideak	ikusi Chechiyegen (en) ; Alahaibieji (en) ; Tümelün (en) ; Al-Altan (en) ; Qojin (en) ; Yeli'andun (en) ; Jotxi; Txagatai; Wuluchi (en) ; Kölgen (en) ; Chawuer (en) ; Shuerche (en) ; Tolui (en) ;
Leinua	Borjigin (en) ; Gengiskhanidak
Hezkuntza
Hizkuntzak	Mongoliera
Jarduerak
Jarduerak	Khana
Ideologia eta sinesmenak
Erlijioa	tengrismoa

Ogedei^[1] (mongolieraz: Өгэдэй, Ögedei, txinera tradizionalez: 窩闊台; 1186ko azaroaren 7a - 1241eko abenduaren 11), Ogedei Khan izenaz ere ezaguna, agintari mongola izan zen, ekialdeko eta mendebaldeko Asiaren parte handi bat konkistatu zuena. Gengis Khan handiaren semea zen eta haren oinordetza hartu zuen.

Mongolen Inperioa zabaldu zuen Persia eta Korea erasotuz eta Europa ekialderaino ere iritsi zen mongolen armada. Jatorrian herri nomada zen arren mongolen lehenengo hiriburua eraiki zuen, Karakorum. Aitaren itzalaren aurrean gutxituta gelditu da historian baina haren garaian karisma handiko enperadorea izan zen, umore onekoa eta oso azkarra hala arlo militarrean nola administrazioaren antolakuntzan.

Gaztaroa

Temüjin eta Börteren hirugarren semea zen. Jotxi zen seme zaharrena eta Txagatai bigarrena. Aita enperadore izateko bidean zeresan handia izan zuen Ogedei gazteak. Mongolen bateratze prozesuan mongolen leinuen arteko borroka gogorrak izan ziren eta Temüjinek porrot handia izan zuen Jamukharen armadaren aurrean. Ogedeik 17 urte zituen orduan eta larri zauritu zen borrokan^[2]. Borokhula anai ordeak erreskatatu zuen. 18 urte zituela Ogedei Törengene emazteaz ezkondu zen aitaren baimenarekin.

1206an Temüjinek mongol leinu guztiak batu zituenean inperioko khana bihurtu zen eta Gengis Khan izena hartu zuen. Ogedeiri Emil eta Hobok ibaien arteko lurraldearen kontrola eman zion eta Jalayir leinuko komandantea zen Ilugei Ogedeiren tutore izendatu zuen.

Ogedeik eta haren anaiek lehenengo kanpaina 1211ko azaroan egin zuten Jin dinastiaren aurka, Txinaren iparraldean. Hebei probintziaren hegoaldea harpilatu zuen eta 1213an Shanxi. Ogedeiren armadak Jin soldaduak Ordos lautadan hegoalderaino bidali zituzten Mendebaldeko Xia, Jin eta Song dinastien domeinuak elkartzen ziren punturaino^[3].

Mongolek Khwarezmiar Inperioa konkistatu zuten garaian Txagataik eta Ogedeik bost hilabetez Otrar hiria setiatu (1219-1220) eta azkenean biztanleen artean sarraski handia egin zuten. Ondoren Jotxi anaiarekin batu ziren Urgench hiria setiatzeko. Jotxi eta Txagatai ez ziren estrategia militarrari zegokionean eta seme gazteena izan arren Gengis Khanek Ogedeiri eman zion setioa gidatzeko agintea

[1]

[2]

[3]