Ir al contenido

Ereván

Ereván
Entidad subnacional



Bandera

Escudo


Ubicación de Ereván
Coordenadas 40°10′53″N 44°30′52″E / 40.181388888889, 44.514444444444
Entidad Ciudad o pueblo de Armenia, División administrativa de primer nivel y Gran cidá
 • País Prantilla:Geodatos Arménia
Superficii  
 • Total 227 km² Ver y modificar los datos en Wikidata
Altol  
 • Media 987 m s. n. m.
Puebración (2024)  
 • Total 1106300 hab.
 • Densidá 4873,57 hab/km²
Código postal 0001–0099
Prefijo telefónico 10
Sitio web oficial

Ereván[1] (Prantilla:Lang-hy) es la capital d’Armenia,[2] assina comu la ciá más grandi del país. Tien una puebración estimá, a prencepius de 2022, de 1 092 800  abitantis.[3]

La su superfici es de 233 km².[4] Está assitiá nel estremu oriental dela llanura d’Ararat i en dambas orillas del ríu Hrazdan. En 2003, la puebración dela ciá s’estimaba en 1 091 235  abitantis,[5][6] pa un total de 1 245 700  abitantis añadiendu las puebracionis alreol;[5][7] lo que suponía’l 42 % dela puebración armenia.[5]

El su origi se remonta al Prantilla:Siglo, cola fundación dela fortaleza urartiana d’Erebuni[8] nel añu 782 a. C. Endispués dela Primera Guerra Mundial se convirtió ena capital dela Repúbrica Democrática d’Armenia i aumentó la su puebración cola llegá de milis de supervivientis del genocidiu armeniu, espandiéndo-si entavía más nel Prantilla:Siglo al convertíl-si ena capital duna delas quinci repúbricas dela Unión Soviética, la RSS d’Armenia. Desta manera, la pequeña ciá se convirtió nuna delas más importantis dela región, sedi delas associacionis coltoralis, artísticas i industrialis más importantis del país, amás delas políticas, i basi duna estensa red de vías ferroviarias, assina comu ñudu del comerciu de produtus agrícolas.

Tien nuversidá propia, Academia de Ciencias, la Galería Nacional d’Armenia, el MuseU d’Estoria d’Armenia i distintas bibliotecas púbricas. Ena ciá dessistin las ruinas duna fortaleza urartiana d’alreol de 3000  añus d’antigüedá. Entre los edificius importantis destacan la catedral, el mercau i la Ópera. El su aeropuertu está assitiau en Zvartnots.

Etimología

[adital | adital cóigu]

L’origi del nombri dela ciá d’Ereván provién dela fortaleza d’Erebuni —del reinu d’Urartu—, construía junta al centru dela ciá i ogañu en ruinas. Fue nel su momentu una delas prencipalis ciais urartianas. Amás, unu delos dozi distritus d’Ereván se llama Erebuni.[9] Progressivamenti, el nombri Erebuni evolucionó nel idioma armeniu entre los sigrus Prantilla:Siglo i Prantilla:Siglo, modificándo-si la letra «b» nel nombri ata convertíl-si en «v».[10]

En español la ciá es conocía comu Ereván.[1] En armeniu el topónimu es Երևան (/jɛɾɛˈvɑn/) o Երեւան (/jɛɾɛˈvɑn/). En ruso, Ереван (tr.: Yereván).

Símbolus

[adital | adital cóigu]

El prencipal símbulu dela ciá d’Ereván es el Monti Ararat, visibri en condicionis climáticas favorablis dendi qualquier parti dela ciá. Tamién está representau nel su escudu d’armas.

Nel escudu d’armas apaeci comu símbulu’l león coronau,[11] ya gastau pola Repúbrica d’Armenia. Esti símbulu representa’l reinu d’Armenia, que se remonta al primer rei del Reinu armeniu de Cilicia, León I d’Armenia o Levon. El nombri procedi de leo, «león», en latín. Es, ante tó, el símbulu eráldicu más frequenti n’Orienti i Ocidenti, i representa la fuerça i la majestuosidá.

El león de Levon i de tolos reis dela dinastía rupénida se representa coronau, cun cetru ena pata delantera derecha, cun diseñu del Monti Ararat nel centru del pechu, caminandu a quatro patas i cola cabeça mirandu de frenti.[12] En contrastí colos símbulus ocidentalis, ondi’l león está representau de pie —nel Prantilla:Siglo, Armenia miraba hazia l’Ocidenti romanu i s’adotó’l león de pie i de perfil—.

Dendi 2004, Ereván tien un imnu oficial, Erépouni-Ereván, escritu por Baruir Sevag i compuestu por E. Hovhannissian, escoyíu nun concursu pa represental la ciá, i una bandera basá nel escudu d’armas dela ciá.[13] La bandera incorpora l’escudu col león, sobri un fondu blancu, rodeau de dozi pequeñus triángulus coloráus que representan las dozi capitalis successivas d’Armenia.

Geografía

[adital | adital cóigu]
Ereván vista dendi unos 20 km d’altitú

Ereván se topa n’Armenia Oriental, ena çona nororiental del valli del Monti Ararat. La parti superior dela ciá está rodeá de montañas por tres laus, mentris ena parti meridional se topa la ribera del ríu Hrazdan, afluenti del ríu Arax. El Hrazdan forma un cañón que dividi la ciá en dos partis. L’altitú dela ciá está entre los 900 i los 1300 m sobri’l nivel del mari.

Por ostental la capitalidá del país, Ereván no forma parti de dengún marz («provincia»). Está rodeá polos siguiientis marzer: Kotayk' —norti—, Ararat —sul—, Armavir —suroesti— i Aragatsotn —noroesti—.

El climi d’Ereván es continental semiáridu fríu (Clasificación climática de Köppen: BSk), con vranus secus i calientis i iviernus mui fríus. La temperatura n’abostu puei subil ata los 35 °C, mentris en jeneru, el mes más fríu, puei baxal ata los -22 °C. Las precipitacionis tienin una media anual de 363 mm.

Prantilla:Weather box

Estoria antigua

[adital | adital cóigu]
Ruinas dela fortaleza d’Erebuni, construía pol rei Argišti nel añu 782 a. C.

L’antigüedá d’Ereván está acreditá puna estela del rei d’Urartu Argishti I que menciona la fundación dela fortaleza d’Erebouni nel añu 782 a. C., pa servil comu fuerti i ciudadela de protección contra los ataquis procedentis del norti del Cáucaso. Ereván es, por tantu, una delas ciais más antiguas del mundu. Entre los sigrus Prantilla:Siglo i Prantilla:Siglo a. C., Ereván fue unu delos prencipalis centrus dela Dinastía Aqueménida. Nel añu 585 a. C., la fortaleza de Teishebaini —Karmir Blur—, a trenta millas al norti d’Ereván, fue destruía polos escitas.

El nombri d’Ereván —o Yerevan— se gasta dendi el Prantilla:Siglo a. C. baxu dominiu delos persas. En general siguió’l destinu d’Armenia i fue disputá por romanus, persas i partus, ata que pasó a dominiu musulmán i de successivas dinastías regionalis.

Estoria moerna

[adital | adital cóigu]
Ereván en 1796

Enas guerras turco-persas, la ciá cambió de manus catorzi vecis entre 1513 i 1737. En 1604, por ordin d’Abás el Grande, decenas de milis d’armenius —incluyíus los abitantis d’Ereván— fuerun deportaus a Persia. Comu consecuencia, la puebración d’Ereván pasó a estal formada por un 80 % de musulmanis i un 20 % d’armenius. Duranti la década de 1670, el francés Jean Chardin visitó Ereván i dio una descripción dela ciá enos sus Viajes de Chardin Cavalier en Transcaucasia en 1672-1673. El 7 de juniu de 1679, un devastadol terremotu arrasó la ciá.

Dendi 1747, la ciá formó parti del Janatu d’Ereván, un prencipau musulmán baxu’l dominiu del Imperiu persa. Duranti la segunda guerra ruso-persa, Ereván fue liberá polas tropas russas baxu’l mandu d’Iván Paskévich el 1 d’otubri de 1827, i cedía formalmenti polos persas en 1828.

Estoria contemporánia

[adital | adital cóigu]
Tsitsernakaberd

En 1918, endispués del final dela Primera Guerra Mundial, fue declará capital dela nueva Repúbrica Democrática d’Armenia. Esi mesmu añu, Ereván s’enfrentó ala amenaza delas fuerças turcas otomanas, que llegarun ata 7 km dela ciá. Solu la firma apresurá del Tratado de Batum pudo evital que la capital d’Armenia fuera ocupá.

El 4 de diziembri de 1920 fue ocupá polas tropas del Exércitu Roxu, que dissolvierun la repúbrica. El 16 de febreru de 1921 estalló una insurrección antisoviética ena ciá, que no pudo sel reprimía ata’l 2 d’abril.

Ereván acontinó siendu la capital d’Armenia, esta ves baxu la forma dela Repúbrica Socialista Soviética d’Armenia, una delas quinci repúbricas dela Unión Soviética. La era soviética transformó la ciá nuna metrópolis industrial moerna de más dun millón de pressonas, diseñada sigún el destacau arquitetu armeniu Alexander Tamanian. Ereván tamién se convirtió nun importanti centru coltoral i científicu.

Sellu de 12 kopeks soviéticus de 1968, conmemorativu del 2750 aniversariu dela fundación d’Ereván

Tamanian incorporó las tradicionis nacionalis ala construcción urbana contemporánia. El su diseñu presenta una disposición radial-circular que se superponi ala ciá atual. Comu resultau, muchus edificius estóricus fuerun demolíus, incluyías ilesias, mesquitas, la fortaleza persa, bañus, bazaris i caravansarays. A muchus delos distritus alreol d’Ereván se les dierun nombris de comunidais armenias que fuerun diezmás polos turcus otomanus duranti’l Genocidiu armeniu. Los distritus de Malatya-Sebastia i Nork Marash, por exemplu, llevan los nombris delas ciais turcas de Malatya, Sivas i Marash, respetivamenti. Endispués del final dela Segunda Guerra Mundial, prisionerus de guerra alemanis fuerun gastaus pa ajudal ena construcción de nuevus edificius i estruturas, comu’l puenti de Kievyan.

En 1965, duranti la conmemoración del cincuentenu aniversariu del genocidiu armeniu, Ereván fue’l centru duna protesta antisoviética multitudinaria de 24  oras, la primera manifestación d’esti tipu ena Unión Soviética, pa exigil el reconocimientu del genocidiu polas autoridais soviéticas. En 1968, la ciá conmemoró’l 2750.º  aniversariu dela su fundación.

Edificiu del gobiernu ena plaça dela Repúbrica.

Endispués del final dela Unión Soviética, Ereván se convirtió ena capital dela Repúbrica d’Armenia el 21 de setiembri de 1991. El mantenimientu delos suministrus de gas i electricidá resultó difícil; el suministru continuu d’energía elétrica, sin cortis, no se restableció ata 1996. Assina mesmu, enos últimus cincu añus el centru d’Ereván s’á transformau nuna gran obra de construcción i el su urbanismu á síu remodelau pa perdel las sus características soviéticas. Sigún el serviciu nacional d’estadística, se gastarun alreol de 1,8  millonis de dólaris en construcción en 2006. Los precius delos apartamentus del centru dela ciá aumentarun alreol de diez vecis duranti la última década. Nostanti, angunus espertus tienin manifestau que muchus delos nuevus edificius i la planificación urbana incumplin los requisitus de seguridá contra terremotus.

Ereván fue la Capital Mundial del Libru de 2012, declará pola Unesco.

Trasporti

[adital | adital cóigu]

Red viaria

[adital | adital cóigu]
Esquema delas autovías d’Ereván

Amás delas grandis arterias dela ciá, las avenías Machtots, Baghramian i Tigran Metz, Ereván tien varias decenas de quilómetrus d’autovías que forman una red en forma de telaraña:

Por otru lau, el fuerti crecimientu recienti del parqui automovilísticu armeniu —unos 12 000  vehículus al añu—,[14] á colapsau’l tráficu nel centru dela ciá i en varias vías se producin atascus duranti los días laborablis. Pa solucional el problema, l’Ayuntamientu dela ciá decidió invertíl ena construcción de nuevas redis viarias. La obra más visibri ogañu es l’acondicionamientu duna antigua vía ferroviaria comu vía de circunvalación urbana, que unirá los barrius del norti col centru dela ciá, passandu detrás duna çona residencial de luxu en construcción, endispués del monumentu dela Cascada.[15]

Trasportis públicus

[adital | adital cóigu]
Metru d’Ereván

El Metru d’Ereván —n’armeniu Երեւանի մետրոպոլիտեն— tien una sola liña de 12 km, con 10  estacionis. Está en construcción una estensión dela liña con 10  nuevas estacionis dendi’l noroesti ata’l esti. La fecha de finalización delos trabajus entavía no está determiná. Los projetus a largu plaçu prevéin la construcción de dos nuevas liñas, enque’l déficit del balanci presupuestariu no premiti fijal una fecha de prencepiu delos trabajus.

Otobusis i minibúsis

[adital | adital cóigu]

Ereván tien 46  liñas d’otobús i minibús[16] i 24  liñas de trolebús.[17] Entavía siguen en funcionamientu los viejus otobusis dela época soviética, enque la mayol parti se van sustituyendu pocu a pocu i apaecin ca ves más minibúsis amarillus pa reemplaçal-los; esti color va imponiéndo-si pocu a pocu comu color oficial del trasporti de passagerus n’Ereván.

Endispués de 2006, l’Ayuntamientu á instalau paráis d’otobús en tolos barrius dela ciá, pos dantis namás los residentis localis sabían los lugalis ondi había qu’esperal l’otobús. Otras liñas d’otobús que paran ena ciá son las que salin dela estación central d’otobusis assitiá nel barriu de Nor Kilikia, con salías a ábati toas las ciais d’Armenia i del estranjeru, destacandu Tiflis, en Georgia, o Tabriz, n’Irán.

Tranvía

[adital | adital cóigu]

En 1906 encetó la construcción del tranvía d’Ereván, que fizo’l su últimu viagi en jeneru de 2004. L’Ayuntamientu decidió’l cierRi definitivU del tranvía porque’l costi de funcionamientu era 2,4  vecis superior alos engressus, endispués d’intental sin ésitu salvar el serviciu en 2003. Endispués, los railis fuerun desmontaus i vendíus al pesu. En 2007, ábati tolos railis habían síu retiraus i las callis asfaltás de nuevu.

Teleféricu

[adital | adital cóigu]

Ata’l añu 2004, un teleféricu unía’l centru dela ciá d’Ereván col barriu residencial de Nork, dientru del distritu de Nork-Marach. Nel mes d’abril d’essi añu, una cabina se desprendió dendi 17  metrus d’altura, matandu a 5 delos 7  passagerus.[18]

Dendi l’acidenti, una parti delos cabris s’á desprendíu i la instalación á quedau abandoná. Ya deficitariu dantis del acidenti, el teleféricu busca inversoris pa reanudal el serviciu. Era gastau diariamenti por unas 500  pressonas.

Ferrocarrilis

[adital | adital cóigu]

Ereván disponi namás duna estación central i angunas delas estacionis delas afueras están en desusu dendi 1990. D’arquitetura típicamenti soviética, tien una larga punta sobri’l tejau del edificiu, rematá colos símbulus típicus del comunismu: estrella roxa, hoz i martillu. Dendi’l cierRi delas rayas turca i azerí, namás salin quatro trenis regionalis ca día i un tren enternacional ca dos días, con destinu ala vecina Georgia.

Puna cantidá que puei varial entre 9000 i 18 000  drams, es possibri llegal de nochi en tren ala capital georgiana, Tiflis.[19] Endispués se puei acontinal el viagi hazia la ciá costera de Batumi, nel mari Negru. Pol lau iraní, la liña ferroviaria atraviesa’l territoriu azerí de Najicheván, lo que no premiti que dengún tren procedenti d’Ereván siga hazia’l sul. Á un projetu n’estudiu pa construíl una nueva liña que conecti diretamenti los dos paísis. La estación central de trenis tien correspondencia col Metru ena estación «Sasuntsi David».

Aeropuertu

[adital | adital cóigu]
Aeropuertu de Zvartnots
Interior dela nueva terminal

L’aeropuertu enternacional d’Ereván (Aeropuertu Enternacional de Zvartnots) está assitiau a unos 12 km al oesti del centru dela ciá. Esti es el primer aeropuertu del país i basi dela compañía Armavia. Inaugurau en 1961 ena era soviética, l’aeropuertu de Zvartnots fue restaurau una primera ves en 1985 i una segunda en 2002 pa intental adaptal-si alas normas enternacionalis. Endispués encetó la construcción duna nueva terminal, cuya primera fasi delos trabajus acabó en setiembri de 2006 cola apertura dela çona de llegás. La segunda parti, la çona d’embarqui, fue inaugurá en mayu de 2007.[20]

El segundu aeropuertu d’Ereván es l’aeropuertu Erebouni. Endispués dela independencia del país en 1991, los vuelus comercialis s’abandonarun en favor delos vuelus privaus. La fuerça aéria tien igualmenti una basi nel aeropuertu, i á varius MiG-29 estacionaus ena terminal d’Erebouni.

Deportis

[adital | adital cóigu]

Ereván fue una delas sedis dela Copa Mundial de Fútbol Juvenil de 1985, disputá ena Unión Soviética. Nel Estadiu Hrazdan se jugarun los seis partidus del Grupu A, formau polas selecionis de Bulgaria, Colombia, Hungría i Túnez, i unu delos quartos de final.

La ciá tamién albergó los Juegus Pan-Armenius, celebraus en 1999, 2001, 2003, 2007 i 2011.[21]

Seis delos ochu equipus que participarun ena temporada 2007 dela liga armenia de fútbol son d’Ereván: el Ararat, el Banants, el MIKA, el Uliss i el Pyunik. Esti últimu es l’equipu con más ésitu dela Armenia postsoviética, endispués d’habel ganau ochu delos quinci campeonatus disputaus ata esi momentu.

Infraestruturas deportivas

[adital | adital cóigu]

El Estadiu Hrazdan, construíu en 1972, es el más grandi del país, con capacidá pa 72 000  espetaores.[22] Se gasta principalmenti pa partidus de fútbol, peru tamién tien instalacionis pa practical karate, gimnasia, baloncestu, boxeu, esgrima i tenis de mesa. N’él juega comu local el FC Ararat, unu delos equipus más popularis del país.

Nel Estadiu Hanrapetakan, construíu en 2000 i con capacidá pa ábati 35 000  pressonas,[22] juegan comu local la seleción de fútbol d’Armenia i el FC Pyunik. Otrus estadius d’Ereván son el estadiu Banants, el estadiu Mika i el estadiu Nairi.

Catedral de San Gregorio el Iluminaol, Ereván

Arquitetura

[adital | adital cóigu]

La Torri de Televisión d’Ereván es la estrutura más alta dela ciá i una delas más altas del Cáucaso Meridional.

La Plaça dela Repúbrica, el Teatru dela Ópera d’Ereván i la Cascada d’Ereván están entre los prencipalis monumentus del centru dela ciá, desenvolvíus principalmenti a partir del diseñu original del arquitetu Alexander Tamanian i del planu revisau del arquitetu Jim Torosyan.

Dendi l’añu 2000 s’á puestu en marcha un importanti processu de reurbanización n’Ereván. Comu resultau, muchus edificius estóricus s’han demolíu i sustituyíu por construccionis nuevas. Esti planu de renovación urbana á generau oposición[23] i críticas por parti d’angunus residentis, ya que los projetus destruyin edificius estóricus que datan del periodu del Imperiu russu i, de continu, dexan alos residentis sin casa.[24][25] Las viviendas del centru considerás demasiáu pequeñas se demuelin ca ves con más frequencia i se sustituyin por rascacielus.

Edificiu dela Assambréa Nacional d’Armenia n’Ereván

La Catedral de San Gregorio, el nuevu edificiu del Ayuntamientu o Alcaldía d’Ereván, la nueva sedi del Institutu Matenadaran, la nueva terminal del Aeropuertu Enternacional de Zvartnots, el Centru d’Artis Cafesjian ena Cascada, l’Avenía Norti i el nuevu complexu gubernamental de ministerius están entre los prencipalis projetus de construcción realizaus duranti las dos primeras décadas del sigru XXI.

La calli Aram del cascu antiguu d’Ereván i la recién construía Avenía Norti son exemplus notablis que muestran las características arquitetónicas tradicionalis i moernas dela ciá.

En mayu de 2017, Ereván tenía 4.883 edificius d’apartamentus residencialis i 65.199 farolas instalás en 39.799 postis, cubriendu una longitú total de 1.514 km. La ciá tenía 1.080 callis cuna longitú total de 750 km.[26]

Velai tamién

[adital | adital cóigu]

Referencias

[adital | adital cóigu]
  1. 1 2 Real Academia Española. «Ereván». Diccionario panhispánico de dudas. Consultado el 27 de octubre de 2008. «Tanto Yerevan (grafía inglesa), como su hispanización Yereván se consideran incorrectas. Si bien es llamada también Eriván, es Ereván la grafía recomendada. »
  2. ↑ «Chapter 1 The foundations of Constitutional Order». Constitución Política de Armenia (en inglés). National Assembly of the Republic of Armenia. Consultado el 27 de octubre de 2008. «Article 13: (...)The capital of the Republic of Armenia is Yerevan ».
  3. ↑ ARMSTAT (Comisión Estadística de la República de Armenia), ed. (2022). «Población de Ereván». Number of permanent population of the Republic of Armenia. p. 8. Consultado el 9 de diciembre de 2022.
  4. ↑ «Nuestra ciudad». Municipalidad de Ereván. Consultado el 9 de diciembre de 2022.
  5. 1 2 3 Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  6. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  7. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  8. ↑ Katsenelinboĭgen, Aron (1990). The Soviet Union: Empire, Nation and Systems. New Brunswick: Transaction Publishers. p. 143. ISBN 0-88738-332-7.
  9. ↑ Ver artículos Historia de Ereván, Historia de Armenia y Urartu.
  10. ↑ Prantilla:Hy icon Baghdasaryan A., Simonyan A, et al. Երևան (Yerevan). The Soviet Armenian Encyclopedia. Yerevan, Armenian SSR, vol. III, 1977, 548-564
  11. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  12. ↑ (francés)Emblemas nacionales
  13. ↑ Détails sur le site officiel de la ville
  14. ↑ Artículo de 10 de noviembre de 2006, ArmenPres en ArmeniaDiaspora.com
  15. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  16. ↑ Lista de las 46 líneas de autobús de Ereván en site de la municipalité
  17. ↑ Lista de las 24 líneas de trolebús en site de la municipalité
  18. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  19. ↑ Artículo de ArmenPress en ArmeniaDiaspora.com
  20. ↑ Site officiel del Aeropuerto Internacional de Zvartnots.
  21. ↑ 4TH PAN ARMENIAN GAMES DRAW TO THEIR END. Panorama.am. URL accedida el 15 de enero de 2008.
  22. 1 2 Stadiums in Armenia Prantilla:Wayback. World Stadiums. URL accedida el 15 de enero de 2008.
  23. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.
  24. ↑ «By Gayane Mirzoyan (11 August 2015). "Former Iranian Market Ferdowsi – To be Demolished | Gayane Mirzoyan". Chai Khana. Archived from the original on 18 October 2016. Retrieved 11 December 2017.». Archivado desde el original el 18 October 2016. Consultado el 1 October 2026.
  25. ↑ «"Kond: Stepping Back in Time | Onnik James Krikorian". Onnik-krikorian.com. Archived from the original on 12 December 2017. Retrieved 11 December 2017.». onnik-krikorian.com. Consultado el 25 de septiembre de 2026.
  26. ↑ Error de Lua en package.lua en la línea 80: module 'Módulo:Citas/Sugerencias' not found.

Bibliografía

[adital | adital cóigu]
  • Rene Grousset, Histoire de l'Armenie, Payot, París, 1984.