Charlie Chaplin
| |
| Sir Charles Spencer Chaplin | |
|---|---|
| Nazionalitât | Britanic |
| Date di nassite | 16 di Avrîl dal 1889 |
| Lûc di nassite | Londre, Ream Unît |
| Date di muart | 25 di Dicembar dal 1977 |
| Lûc di muart | Corsier-sur-Vevey, Svuizare. |
| Origjin | Inglese |
| Ativitât | Atôr, registe, senegjiatôr, compositôr, produsint cinematografic |
| Gjenar | Comedie, slapstick, drame, satare politiche |
| Periodi di ativitât | 1899 - 1976 |
| Oparis principâls | "The Kid", "The Gold Rush", "City Lights", "Modern Times", "The Great Dictator". |
| Un dai simbui dal cine mundial; vinçitôr di 3 Premi Oscar (comprindûts 2 ad honorem). | |
Sir Charles Spencer "Charlie" Chaplin (Londre, 16 di Avrîl dal 1889 – Corsier-sur-Vevey, 25 di Dicembar dal 1977) al è stât un atôr, regjiste, senegjiatôr, compositôr e produtôr cinematografic britanic. Considerât une des figuris plui impuartantis, creativis e influents de storie dal cine mondiâl, Chaplin al à segnât par simpri l'etât dal cinema mût e le evoluzion de comedie visive. Vie par la creazion dal sô celebre personaç maschare dal Torzèon (clamât "The Tramp" in anglés o "Charlot" te Europe continentâl), al è stât bon di unî le comicitât fisiche plui svelte a une profonde poesie esistenziâl, fassint rîdi e cjalâ il public di dut il mont di front a lis insoferencis de societât moderne.
Nassût in une famee di artists di "varieté" e di "music-hall" di Londre, Chaplin al à vût une infanzie segnade de povertât e des dificoltâts di famee par vie de malatîe de mari e de asence dal pari. Chestis primis esperiencis di durece , an profondament influençât le sô sensibilitât artistiche, diventant le forme ideâl par le sô future narazion cinematografiche. Scomençât a esibîsi tal palc fin di piciul, al à cjapât une ecezionâl maestrie te mimiche e tal bal. Tal 1912, intant che al jere in tournée tai Stâts Unîts cun le famôse compagnie teatrâl di Fred Karno, al è stât notât dal produtôr Mack Sennett, che al à contratât par i sôs studis cinematografics Keystone.
Tal 1914, cuant che al lavorave sui prims curts comics, Chaplin al à ideât le veste dal so personaç iconic: cjapiel a bombete, cjalçons sbragâts e larcs, cjamese strete, scarpis cromatichis, une maçe di cjanne di bambù e i carateristis cjavei a spazule. Il sucès di Charlot al è stât immediât e devastant: tal arc di pôcs anis, Chaplin al è deventât il prin divo internazionâl de storie dal cine, cjapant un control artistic e finanziari simpri plui grant su lis sôs oparis. Tal 1919, insieme a ateris grandis figuris come Mary Pickford, Douglas Fairbanks e D. W. Griffith, al à fondât la cjase di produzion autonome United Artists, par garantîsi le complete libertât creative.
Cun i lungometrâçs de maturitât, Chaplin al à portât le sô art a un nivel di perfezion stilistiche insuperât. Oparis come The Kid (1921), The Gold Rush (1925) e City Lights (1931) son consideradis capolavôrs assoluts par le fuzion uniche jenfri comicitât e patetic. Contrari par lunc timp a le introduzion dal cine sonôr, al à continuât a doprâ le pantomima visive ancje te epoche dal sun, cognossint le fuarçe universâl dal lengaç mût. Tal 1936, cun Modern Times (Timps modernis), al à realizât une satare straordinarie su le alienazion de classe lavoradore in te societât industriâl e su le mecanicizazion dal lavôr.
Tal 1940, Chaplin al à zirât il sô prin film interamentri fevelât, The Great Dictator (Il gran ditatôr), une spietade e braurose parodie di Adolf Hitler e dal nazifassisim, realizade cuant che i Stâts Unîts a jerin ancjemò neutrâis te Seconde vuere mondiâl. Il discors finâl dal film su le libertât, le umanitât e le pâs al reste un dai moments plui alts de storie de fuzion jenfri art e impegnament civîl. Ma par vie des sôs ideis politichis progressistîs e de sô vision critiche de societât merecane, tal periodi de Vuere frêde e dal maccartisim Chaplin al è stât ogjet di persecuzions e suspièts di simpatîs comunistis, fin a le decision di abandonâ i Stâts Unîts tal 1952 par stabilîsi te Svuizare.
Daspò dal sô trasferiment in Europe, al à realizât ancjemò oparis intensis come Limelight (1952), un nostalgjic "adieu" al mont dal spetacul, e A King in New York (1957). Tal 1972 al è tornât trionfalmentri tai Stâts Unîts par ritirâ un Premi Oscar "ad honorem" par le so inestimabîl contribuzion a le trasformazion dal cine in une art dal Nûfcent. Ritirât inte so cjase di Corsier-sur-Vevey sul Lât di Gjnevre, al è muart te gnot di Nadâl dal 1977. Le so figure reste il simbul plui pûr e universâl de magjie dal cine, bon di trapassâ ogni barriere linguistiche, culturâl e generazionâl.
Oparis principâlis
[cambie | modifiche il codiç]- Tillie's Punctured Romance (1914)
- The Tramp (1915)
- The Immigrant (1917)
- A Dog's Life (1918)
- The Kid (1921)
- A Woman of Paris (1923)
- The Gold Rush (1925)
- The Circus (1928)
- City Lights (1931)
- Modern Times (1936)
- The Great Dictator (1940)
- Monsieur Verdoux (1947)
- Limelight (1952)
- A King in New York (1957)
- A Countess from Hong Kong (1967)
