Tralee

Tralee
Nome orixinal     Trá Lí (ga)
Instancia de cidade condado
Localización  Situado en  Condado de Kerry, Munster, Irlanda  Coordenadas 52°16′20″N 9°42′09″O
Cifras e dimensións  Poboación    26.079 (2022) censo  Altitude    37 m
Fontes e ligazóns VIAF 133690050 Freebase /m/018nvf  Páxina WEB tralee.ie  Descrito pola fonte Encyclopædia Britannica  Tema: 1911 Encyclopædia Britannica/Tralee (en)
Wikidata G:Commons C:Commons

Tralee (en irlandés: Trá Lí, antigamente Tráigh Lí, 'praia do río Lee') é a capital do condado de Kerry, no suroeste de Irlanda. Atópase no lado norte do istmo da península de Dingle e é a maior localidade do condado. No censo de 2022 tiña 26.079 habitantes. A vila foi fundada polos anglonormandos no século XIII e é coñecida polo festival internacional da Rosa de Tralee, creado en 1959.

Historia

Monumento aos insurrectos de 1798.

Tralee desenvolveuse nunha zona de confluencia de ríos e terreos pantanosos na cabeceira da baía de Tralee, ao pé dun antigo camiño que atravesaba cara ao sur os montes Slieve Mish.

A fundación anglonormanda da vila, no século XIII, atribúese a John FitzThomas FitzGerald. A familia FitzGerald, ligada aos condes de Desmond, dominou Tralee ata o século XVI. A partir daquela o control pasou á familia Denny. Esta sucesión reflíctese na paisaxe urbana: ás rúas medievais estreitas engadíronse máis tarde vías amplas de inspiración xeorxiana.

A vila medieval foi incendiada en 1580 durante as rebelións de Desmond. En 1587, Isabel I de Inglaterra concedeu Tralee a Edward Denny, e en 1613 recibiu unha carta real de Xacobe I. A carta outorgáballe o dereito a elixir dous representantes no Parlamento. Os Denny non ocuparon o castelo dos condes de Desmond ata 1627, pois antes residían no castelo de Carrignafeela.

No século XIX configurouse boa parte do trazado moderno. Denny Street, unha ampla rúa de arquitectura xeorxiana, rematouse en 1826 no lugar do antigo castelo. O monumento ao piqueiro situado nesta rúa conmemora a rebelión de 1798 e os levantamentos de 1803, 1848 e 1867. A primeira estatua, inaugurada en 1905, foi destruída polos Black and Tans en 1921. A actual, obra do escultor Albert Power, foi inaugurada por Maud Gonne o 6 de xuño de 1939.

Panorámica do pazo de xustiza de Tralee.

O pazo de xustiza foi deseñado por William Vitruvius Morrison en 1834. As súas escaleiras acollen monumentos con canóns en memoria dos habitantes de Kerry mortos en campañas militares en Rusia, a India e a China entre 1834 e 1860. O cuartel de Ballymullen foi o depósito do rexemento Royal Munster Fusiliers.

A canle e o porto

A canle de navegación de Tralee.

A canle de navegación construíuse para facilitar a chegada de buques de maior tamaño, xa que o peirao de Blennerville sufría problemas de acumulación de sedimentos. Autorizada polo Parlamento británico en 1829, as obras comezaron en 1832, mais as dificultades de financiamento atrasaron a apertura ata 1846. Tiña uns 3,2 km de lonxitude, unha dársena en Tralee e comportas e unha ponte xiratoria en Blennerville.

A propia canle tamén sufriu a acumulación de sedimentos. Na década de 1880 desenvolveuse o porto de augas profundas de Fenit, unido á vila por ferrocarril. A canle perdeu actividade e pechou a mediados do século XX. A súa recuperación como espazo de lecer impulsouse a finais do século XX; o camiño de sirga forma parte do itinerario peonil Dingle Way.

Guerra de Independencia e guerra civil

The Mall a comezos do século XX.

Entre 1919 e 1923 Tralee sufriu a violencia da Guerra de Independencia irlandesa e da guerra civil. En novembro de 1920, os Black and Tans sitiaron a vila como represalia polo secuestro e morte de dous membros da Royal Irish Constabulary a mans do Exército Republicano Irlandés (IRA). Pecharon os comercios, impediron a entrada de alimentos e incendiaron vivendas e negocios. Durante aquela semana mataron tres veciños. A situación de escaseza de alimentos tivo repercusión na prensa internacional.

En agosto de 1922, durante a guerra civil, as tropas do Estado Libre Irlandés desembarcaron en Fenit e tomaron Tralee á gornición contraria ao Tratado angloirlandés. A loita provocou a morte de nove soldados favorables ao tratado e tres contrarios, antes da retirada destes últimos. A guerrilla continuou na contorna. En marzo de 1923, as tropas do Estado Libre levaron nove prisioneiros republicanos desde o cárcere de Tralee a Ballyseedy e atáronos arredor dunha mina que fixeron estoupar. Só sobreviviu Stephen Fuller, quen sería posteriormente deputado.

O Ashe Memorial Hall, sede do museo do condado de Kerry.

O Ashe Memorial Hall construíuse en 1928 ao final de Denny Street en memoria de Thomas Ashe, oficial dos Voluntarios Irlandeses que participou no Alzamento de Pascua de 1916. O edificio, de arenito local, acolleu as sedes dos gobernos do condado e da vila. Desde 1992 alberga o museo do condado de Kerry, que inclúe unha recreación de Tralee arredor de 1450.

Clima

Tralee ten un clima oceánico temperado, clasificado como Cfb segundo Köppen. Os invernos son suaves, os veráns frescos e as precipitacións repártense ao longo do ano. A influencia atlántica limita os extremos térmicos. A guía climática Weather.Directory sitúa as máximas medias de xullo arredor dos 18 °C e identifica decembro como o mes máis chuvioso.

Goberno local

Tralee contou cun consello de distrito urbano desde 1899, que se converteu en consello da vila en 2002. Este foi suprimido na reforma do goberno local de 2014, como os demais consellos de vilas de Irlanda. A área electoral de Tralee elixe sete membros do Consello do Condado de Kerry, que forman o distrito municipal de Tralee.

Museos e patrimonio

O muíño de vento de Blennerville.

Entre os lugares de interese da vila e da súa contorna figuran:

• O museo do condado de Kerry, coa exposición sobre a vida na Tralee medieval.
• O teatro Siamsa Tíre, dedicado á música, á danza e á cultura tradicional irlandesas.
• O muíño de vento de Blennerville, situado a uns 2 km do centro.
• O Aquadome, un centro de lecer acuático cuberto.
• O bosque de Ballyseedy, dunhas 32 hectáreas, con sendeiros e ruínas históricas. O río Lee de Kerry, distinto do río Lee de Cork, forma o seu límite norte.
• O parque urbano de Tralee, situado fronte ao museo do condado, cun xardín de rosas e sede do festival de xardinaría Féile na mBláth.
• O

As zonas húmidas e a reserva natural da baía de Tralee, con hábitats de esteiro, marismas, dunas e lagoas. O centro de visitantes das zonas húmidas abriu en 2012.

• A canle de navegación e o seu camiño de sirga.
• O Dingle Way, un itinerario circular de sendeirismo duns 162 km que comeza e remata en Tralee.
• A igrexa medieval de Ratass, na periferia oriental, asociada a unha pedra con inscrición ogámica.

Na contorna existen tamén sitios arqueolóxicos, entre eles Casement's Fort, onde se agochou Roger Casement antes da súa detención en 1916. Diversos recintos fortificados do condado foron incluídos no plan de desenvolvemento de Kerry de 2009-2015 para a súa protección.

A Rosa de Tralee

A Rosa de Tralee é un festival internacional creado en 1959 no que participan representantes de comunidades irlandesas de Irlanda e da diáspora. Celébrase en agosto e toma o nome da balada do século XIX The Rose of Tralee. Na súa primeira edición participaron representantes de Tralee, Londres, Dublín, Birmingham e Nova York. Inicialmente as candidatas debían proceder de Tralee; o criterio ampliouse a Kerry e, desde 1967, ao nacemento ou ascendencia irlandeses.

O programa inclúe concertos, desfiles e actividades culturais, así como a elección dunha representante que exerce durante un ano como embaixadora do festival. A selección emítese en directo durante dúas noites pola cadea RTÉ.

No parque urbano hai un conxunto escultórico de bronce de Jeanne Rynhart, inaugurado en 2009, que representa a Mary O'Connor e William Pembroke Mulchinock, figuras asociadas á tradición da balada.

Medios de comunicación

Na vila publícanse os semanarios The Kerryman e Kerry's Eye, ademais de publicacións locais como Tralee Outlook e Tralee Advertiser. A emisora comercial Radio Kerry iniciou as súas emisións en 1990.

Comunicacións

Estradas e autobuses

Tralee está conectada pola N21 con Limerick e pola N22 con Killarney e Cork. A N69 enlaza con Listowel e Tarbert; a N70, con Killorglin e a península de Iveragh; e a N86, con Dingle. A variante de Tralee, de 13,5 km, inaugurouse o 16 de agosto de 2013 e conecta a N21, a N22, a N69 e a N70.

A estación de autobuses é un centro rexional de Bus Éireann, con conexións con Cork, Limerick, Killarney e Dingle, ademais de servizos locais. A estación actual abriu o 26 de febreiro de 2007.

Ferrocarril e vía verde

Estación ferroviaria de Tralee.

A operadora Iarnród Éireann presta servizos ferroviarios desde Tralee a Killarney e, a través de Mallow, a Cork e Dublín. A estación leva o nome de Roger Casement. A vila tamén foi cabeceira de liñas hoxe pechadas: a do norte de Kerry, cara a Limerick, e o ferrocarril de vía estreita de Tralee a Dingle.

A liña de Tralee a Dingle abriu en 1891 e pechou en 1953. En 1993 recuperouse un tramo duns 3 km entre o Aquadome e o muíño de Blennerville como ferrocarril turístico, que posteriormente deixou de funcionar.

O antigo trazado ferroviario a Fenit transformouse nunha vía verde para peóns e ciclistas. A ruta de Tralee a Fenit, de 11,2 km, inaugurouse oficialmente en outubro de 2022.

Transporte aéreo e marítimo

Aeroporto de Kerry.

O aeroporto de Kerry atópase en Farranfore, a uns 20 km de Tralee. A estación de Farranfore permite conectar por tren con Tralee e Killarney.

O porto de Fenit, situado a uns 10 km ao oeste, na beira norte do esteiro, serve a Tralee. Combina actividades comerciais, pesqueiras e de navegación deportiva.

Sanidade

O University Hospital Kerry, inaugurado en 1984, é o principal hospital público da zona. Presta atención hospitalaria e de urxencias á poboación de Kerry e da súa área de influencia. Tralee conta tamén cun hospital privado da rede Bon Secours.

Educación

En Tralee existen centros de ensino primario e secundario de distintas tradicións educativas, incluídos centros católicos, da Igrexa de Irlanda, de ensino en irlandés e de orientación multiconfesional. Entre eles están Gaelscoil Mhic Easmainn, St John's, Mercy Secondary School de Mounthawk, St Mary's CBS e Gaelcholáiste Chiarraí. O centro Tralee Educate Together pertence á rede de escolas que non dependen dunha confesión relixiosa.

No ensino superior, a Universidade Tecnolóxica de Munster (MTU) ten dous campus na vila: o norte, en Dromtacker, e o sur, en Clash. A universidade creouse o 1 de xaneiro de 2021 pola fusión do Cork Institute of Technology e do Institute of Technology, Tralee. Este último tiña a súa orixe no Regional Technical College, aberto en 1977.

Deporte

Monumento ao fútbol gaélico en Mile Height.

Deportes gaélicos

Austin Stack Park é o principal estadio de deportes gaélicos da vila. Leva o nome de Austin Stack, revolucionario irlandés e capitán da selección de Kerry que gañou o campionato de Irlanda de fútbol gaélico de 1904. Nel celébranse partidos de fútbol gaélico e hurling de Kerry e finais dos campionatos do condado.

Entre os clubs locais están Austin Stacks, John Mitchels, Kerins O'Rahilly's, Na Gaeil, St Patrick's de Blennerville e Tralee Parnells. A universidade dispón tamén de equipos de deportes gaélicos.

Fútbol

O Kerry FC disputa os seus encontros en Mounthawk Park. Debutou na First Division da League of Ireland, o segundo nivel do fútbol irlandés, o 17 de febreiro de 2023. Na vila están tamén o Tralee Dynamos e o St Brendan's Park, vinculados á liga do distrito de Kerry.

Outros deportes

Tralee conta con clubs de tenis, bádminton, baloncesto, ciclismo, atletismo, rugby e tríatlon. O County Kerry Cricket Club xoga no Oyster Oval, na próxima localidade de Spa, á beira da baía de Tralee. As actividades náuticas inclúen a natación, a vela en Fenit e o remo na dársena da canle. Na estrada de Brewery Road hai un estadio de carreiras de galgos.

Persoas vinculadas á vila

Entre as persoas relacionadas con Tralee figuran:

• Robert David FitzGerald, topógrafo e botánico.
• Rea Garvey, cantante de Reamonn.
• Ailbhe Ní Ghearbhuigh, poeta.
• Christie Hennessy, cantante e compositor.
• John Horgan, político, académico e defensor da audiencia da prensa.
• Úna-Minh Kavanagh, xornalista e escritora.
• Eddie Kelliher, regatista olímpico e empresario.
• Joan Kennelly e Pádraig Kennelly, fundadores do xornal Kerry's Eye.
• Maurice Moynihan, gobernador do Banco Central de Irlanda.
• Timothy V. Murphy, actor.
• Sean O'Callaghan, membro do IRA Provisional.
• Elise Sandes, filántropa.
• Dan Spring, político e deportista.
• Dick Spring, político e deportista.
• Austin Stack, revolucionario e xogador de fútbol gaélico.
• Tommy Walsh, xogador de fútbol gaélico.

Irmandamentos

Tralee está irmandada con Westlake, en Ohio, e Springfield, en Massachusetts, nos Estados Unidos. En 2019 formalizou tamén un irmandamento con Beit Sahour, en Palestina.

Galería de imaxes

• 
  Dominick Street.
• 
  Pazo de xustiza de Tralee.
• 
  Igrexa dominicana da Santa Cruz.
• 
  Tralee desde a Estación Espacial Internacional.

Véxase tamén

Ligazóns externas

• Páxina de Tralee.
• Festival internacional da Rosa de Tralee.