Aki
| Aki | |
 Aki | |
| Status | |
Status i verda:  Livskraftig | |
| Systematikk | |
| Rike: | Planteriket Plantae |
| Overrekkje: | Landplantar Embryophytes |
| Rekkje: | Karplantar Tracheophytes |
| Underrekkje: | Frøplantar Spermatophytes |
| Orden: | Sapindales |
| Familie: | Lønnefamilien Sapindaceae |
| Slekt: | Blighia |
| Art: | Aki B. sapida |
| Vitskapleg namn | |
| Blighia sapida | |
Blighia sapida eller aki[1][2] (engelsk ackee[3]) er ein art i lønnefamilien, skildra av Koenig.[4] Han har ei epleliknande frukt som blant anna blir brukt i jamaikansk matlaging.[5]
Biologi og historie
[endre | endre wikiteksten]'Blighia sapida tilhøyrer slekta Blighia i lønnefamilien.[6][7] Han har ingen underartar i Catalogue of Life.[6]
Planten veks vilt i Vest-Afrika, og er blitt dyrka i Karibia sidan 1778.[5]
Bruk og toksisitet
[endre | endre wikiteksten]Akifrukta er ein del av den jamaicanske nasjonalretten Ackee and Saltfish.[8] (der «saltfish» blant anna kan visa til torsk). Som umogen er fruktene sterkt giftige, og dei store svarte frøa er alltid giftige. Det einaste som er trygt å eta er frøkappa rundt frøa; frøkappa inneheld ikkje det sterkt brekningsfremkallande stoffet hypoglycin. Forgifting med dette stoffet kan vera dødeleg.[5][9][10]
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ «aki» i Store norske leksikon, snl.no.
- ↑ «kinesträdsväxter - Uppslagsverk». www.ne.se. Henta 2024-06-07.
- ↑ «Jamaica». www.ne.se. Henta 2025-05-12.
- ↑ Koenig, 1806 In: Kon. &Sims, Ann. Bot. 2: 571
- 1 2 3 «Top 10 Most Dangerous Foods» (på engelsk). 2010-02-22. ISSN 0040-781X.
- 1 2 Roskov Y.; Kunze T.; Orrell T.; Abucay L.; Paglinawan L.; Culham A.; Bailly N.; Kirk P.; Bourgoin T.; Baillargeon G.; Decock W.; De Wever A.; Didžiulis V. (red) (2014), Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist., Reading, UK.: Species 2000, henta 26. mai 2014
- ↑ World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World
- ↑ «The History of Jamaica Tastes Like Ackee and Saltfish» (på engelsk). 2017-06-20.
- ↑ Regina, Angela (March 2016). «Toxicology: Jamaican Vomiting Sickness». ACEP Toxicology Section. American College of Emergency Physicians. Arkivert frå originalen 21. oktober 2020.
- ↑ Surmaitis, R.; Hamilton, R. J. (28. juli 2023). «Ackee Fruit Toxicity». StatPearls. StatPearls. PMID 28613753. Henta 2. juli 2024.
- Denne artikkelen bygger på «Blighia sapida» frå Wikipedia på svensk, den 30. november 2025.
Bakgrunnsstoff
[endre | endre wikiteksten]- (en) Aki i Catalogue of Life
- (en) Aki i Encyclopedia of Life
- (en) Aki i Global Biodiversity Information Facility
- (en) Aki hos ITIS
- (en) Aki hos NCBI
- (en) Aki hos Plants of the World Online
- (en) Aki hos The International Plant Names Index
- (en) Aki hos Tropicos
- (en) Kategori:Blighia sapida – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
- (en) Blighia sapida – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
- Blighia sapida – detaljert informasjon på Wikispecies
