Svaleurt
| Svaleurt | |
 Svaleurt | |
| Systematikk | |
| Rike: | Planteriket Plantae |
| Overrekkje: | Landplantar Embryophytes |
| Rekkje: | Karplantar Tracheophytes |
| Underrekkje: | Frøplantar Spermatophytes |
| Orden: | Soleieordenen Ranunculales |
| Familie: | Valmuefamilien Papaveraceae |
| Slekt: | Chelidonium |
| Art: | Svaleurt C. majus |
| Vitskapleg namn | |
| Chelidonium majus | |
Svaleurt (Chelidonium majus) er ein flerårig urteplante i valmuefamilien.[1]
Skildring
[endre | endre wikiteksten]Planten er som regel 30–60 cm høg, men kan bli høgare. Han er rikt forgreina, håret og har gul mjølkesaft. Blada er fjørflika med runde avsnitt. Blomane er gule og sit nokre få saman i skjermar. Blomstringstida er mai–august. Frukta er ein linjeforma kapsel, som minnar om skulpen hjå mange arter i krossblomefamilien. Frøa er mørkebrune med kvite elaiosomar. Maur et elaisomane og bidreg til å spreia frøa. Planten inneheld ei rekkje alkaloid og er svært giftig. Plantesafta er branngul.[1]
Svaleurt veks på kulturland, brakkmark og i open skog. Arten har ei tvidelt utbreiing i dei tempererte strøka i den gamle verda. Det vestlege området omfattar heile Europa utanom dei nordlegaste delane, og dessutan Nord-Afrika, Anatolia, Transkaukasia, nordlege Iran og delar av Sibir. I Noreg finst planten spreidd nordover til Trøndelag. Svaleurt finst òg i Kina, Russiske fjerne austen, Korea og Japan. Dei austasiatiske plantene har større blomar som er opptil 3,5 cm breie, medan dei europeiske som regel er mindre enn 2,5 cm. Ofte skil ein den austlege forma ut som ei underart, Chelidonium majus subsp. grandiflorum. Svaleurt er naturalisert mange stader i Nord-Amerika. Her er han nokre stader rekna som ein aggressiv invasiv art, og ligg til dømes under restriksjonar i Wisconsin.[2][3]
Mange av stoffa i svaleurt verkar sterkt på kroppen, og han har ei lang historie som medisinplante. Planten blir framleis brukt i urtemedisin og homøopati, særleg mot forstyrringar i lever og galle. Den tradisjonelle nytta av plantesaft på auga mot ulike augeproblem blir sterkt frårådd. Planten er eit reseptpliktig lækjemiddel i Noreg og må berre brukast innvortes i samråd med kvalifisert personell.
Galleri
[endre | endre wikiteksten]
Vekstform
Blome
Blad
Knekt stengel med mjølkesaft
Kapslar
Frø med elaiosomer
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- 1 2 «svaleurt». Store norske leksikon (på norsk). 2023-01-24.
- ↑ «Chapter NR 40 INVASIVE SPECIES IDENTIFICATION, CLASSIFICATION AND CONTROL» (PDF). wisconsin.gov. Henta 3 November 2017.
- ↑ «Invasive Plant Atlas of New England». Arkivert frå originalen 2015-07-30. Henta 2015-06-03.
- Denne artikkelen bygger på «Svaleurt» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2020.
- Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:
- C. Grey-Wilson og M. Blamey; norsk utgave T. Faarlund og P. Sunding (1992). Teknologisk Forlags store illustrerte flora for Norge og Nord-Europa. Teknologisk Forlag. s. 126–127. ISBN 82-512-0355-4.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - «Svaleurt». Urtekildens planteleksikon. Henta 2016-12-07.
- «Skelört». Den virtuella floran. Henta 2016-12-07.
- «Chelidonium majus». Flora of China. Henta 2016-12-07.
- Svaleurt i Artsdatabanken. Besøkt 17. april 2018.
Bakgrunnsstoff
[endre | endre wikiteksten]- (no) Svaleurt hos Artsdatabanken
- (en) Svaleurt i Catalogue of Life
- (en) Svaleurt i Encyclopedia of Life
- (en) Svaleurt i Global Biodiversity Information Facility
- (sv) Svaleurt hos Dyntaxa
- (en) Svaleurt hos ITIS
- (en) Svaleurt hos NCBI
- (en) Svaleurt hos Plants of the World Online
- (en) Svaleurt hos The International Plant Names Index
- (en) Svaleurt hos Tropicos
- (en) Kategori:Chelidonium majus – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
