Union de las Republicas Socialistas Sovieticas
| |||||
| Devisa nacionala (en rus) : Пролетарии всех стран, соединяйтесь! (Traduccion : Proletaris de totes los païses, unissètz-vos !) | |||||
 | |||||
| Capitala | Moscòu | ||||
| Lenga oficiala | Cap, lo rus aviá un estatut de la « lenga de comunicacion entre los pòbles » | ||||
| Regim politic | Federacion de republicas sovieticas | ||||
| Govèrn | Conselh dels Ministres de l'URSS (lo Partit Comunista de l'Union Sovietica assegurant la realitat del poder) | ||||
| President de l'Union Sovietica (lo primièr e lo darrièr) | Mikhaïl Gorbachov | ||||
| Superfícia - Total - % aiga | 1èr abans sa casuda 22 402 200 km² Aprox. 0,5 | ||||
| Populacion - Total - densitat | 3en abans sa casuda 293 047 571 (julhet de 1991) 13,08 ab./km² (julhet de 1991) | ||||
| Creacion - Declarat - Reconegut | 30 de decembre de 1922 11 de febrièr de 1924 | ||||
| Dissolucion | 26 de decembre de 1991 | ||||
| Moneda | Robla sovietica | ||||
| Fuses oraris | UTC +2 a +13 | ||||
| Imne nacional | L'Internacionala (1922−1944) Imne de l'Union Sovietica (1944-1991) | ||||
| Domeni internet | .su (encara en usatge) | ||||
L’Union dei Republicas Socialistas Sovieticas (var. Union de las Republicas Socialistas Sovieticas), sovent sonada Union Sovietica o URSS, foguèt un estat transcontinentau de regim comunista qu'existiguèt de 1918 a 1991. D'una superficia de 22,4 milions de quilomètres carrats, èra una federacion constitüida per quinze republicas que son desenant de país independents (Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Cazacstan, Estònia, Georgia, Letònia, Lituània, Moldàvia, Ozbequistan, Quirguizstan, Russia, Tatgiquistan, Turcmenistan e Ucraïna).
Eissida de la Revolucion d'Octòbre e de la presa dau poder per lei bolchevics, l'Union Sovietica foguèt inicialament marcada per lei combats de la guèrra civila que s'acabèt en 1921-1922. La reconstruccion foguèt assegurada per la Novèla Politica Economica de Lenin que decidèt de metre en plaça una pausa sociala e ideologica. Pasmens, a sa mòrt, la lucha de succession entre lei caps dau Partit Comunista menèt a la presa dau poder d'Estalin en 1928. O gardèt fins a sa mòrt en 1953. Aqueu periòde veguèt l'industrializacion massisa dau país e la victòria de l'Armada Roja còntra l'Alemanha hitleriana en 1945. Pasmens, en parallèl, Estalin ordonèt una repression larga còntra totei seis opausants reaus ò supausats que causèt la mòrt de milions de ciutadans sovietics. La destalinizacion iniciada per Nikita Khrushchov liberèt pas lo país, engatjat dins la Guèrra Freja còntra leis Estats Units, dei pesantors de la societat sovietica. Leis ans 1960-1970 son ansin considerats coma un periòde d'estanhacion. L'aparelh economic se desgradèt pauc a cha pauc entraïnant una crisi economica mai e mai importanta. Lo país s'afondrèt finalament a la fin deis ans 1980 e l'union entre sei 15 republicas constitutivas foguèt oficialament dissouguda lo 26 de decembre de 1991.
Durant son existéncia, l'URSS se definiguèt coma la patria dau socialisme e luchèt còntra lei país capitalistas ò faissistas. Aquelei confrontacions prenguèron la forma de la Guèrra Freja e de la Guèrra Germanosovietica. Se la segonda s'acabèt per una victòria totala dei tropas sovieticas, la premiera escagassèt pauc a cha pauc lei ressorsas e l'aparelh productiu dau país. Foguèt un dei factors qu'entraïnèt l'afondrament dau país. Pasmens, avans aquela crisi, l'URSS foguèt una dei doas superpoissanças de la segonda mitat dau sègle XX e s'impliquèt dins fòrça conflictes dins lo monde. Suscitèt tanben fòrça paurs e esperanças.
Geografia
[modificar | modificar lo còdi]Geografia
[modificar | modificar lo còdi]
Amb una superficia maximala de 22 402 200 km², l'Union Sovietica èra un espaci continentau particular, leugierament mens estendut que l'America dau Nòrd. Pasmens, en simplificant, èra possible de devesir lo país en tres plans (lo plan d'Euròpa Orientala, lo plan de Siberia Occidentala e la depression de Turan), en dos platèus (la Siberia Centrala e lei tèrras autas de Cazacstan) e d'ensembles montanhós generalament situats dins lei regions septentrionalas ò lòng dei frontieras dau sud. Aquelei zònas èran dominadas per de flumes poderós (Vòlga, Ienisseï, Lena, etc.) que constitüisson tant d'aisses de comunicacion que d'obstacles a la circulacion.
Lei geografs sovietics utilizavan un autre biais per descriure la geografia generala dau país en se basant sus lei biòmas predominants. D'efiech, èra possible d'identificar cinc espacis principaus :
- la tondra cubrissiá aperaquí 10 % de la superficia dau territòri sovietic. Presenta dins lei zònas frejas dau nòrd, es un espaci caracterizat per una vegetacion rasa adaptada a d'ivèrns lòngs e d'estius corts. Lo sòu i es frequentament gelat tota l'annada e la durada dau jorn varia tanben fòrça.
- la taiga èra la zòna pus estenduda. Constituïda per una seuva de conifèrs adaptats ai climas fregs, ocupava una benda territòriala anant d'Escandinàvia a l'ocean Pacific. A l'oèst, dins lei regions europèas, la taiga laissava de còps la plaça a una seuva mixta gràcias a un clima pus temperat.
- l'estèpa formava 15 % dau país, mai èra lo luòc de vida de 40 a 45 % de la populacion. Situada au sud de la taiga, èra una zòna de vegetacion rasa en causa de precipitacions feblas. Fasiá partida d'un ensemble geografic pus larg — l'estèpa eurasiatica – que va dau plan de Panònia a Manchoria. Es una zòna que permet lei comunicacions segon un aisse èst-oèst a condicion de passar lei flumes de Siberia e d'Euròpa Orientala.
- lei zònas aridas se situava globalament au sud de l'estèpa, principalament en Asia Centrala. L'aigatge i èra sovent possibla gràcias a la preséncia de flumes importants. Leis autrei regions aridas se trobavan a proximitat dei cadenas de montanhas dau sud.
- lei zònas montanhosas èra principalament situadas long dei frontieras meridionalas e dins lei regions septentrionalas de Siberia. Aviá d'originas variadas. Lei cadenas dau sud, sovent jovas, fan partida de la cencha aupenca. Pòdon agantar d'altituds fòrça autas. Per exemple, la cima pus auta dau país, lo Pic dau Comunisme, agantava 7 495 m d'altitud. La preséncia d'aquelei montanhas limitavan fòrça la circulacion entre l'URSS e lei país situats mai au sud.
Clima
[modificar | modificar lo còdi]Lo clima sovietic seguissiá globalament lei biòmas. Segon la classificacion de Köppen, la màger part dau territòri aviá siá un clima continentau umid siá un clima subartic. Lo premier se caracteriza per d'estius temperats e d'ivèrns fregs. D'efiech, de temperaturas de -30 a -40 °C èran pas raras en URSS. Lei precipitacions èran en revènge regularas. Dins lei regions subarticas, aqueu clima veniá encara pus freg amb l'aparicion de fenomèns de gelada dau sòu durant una partida de l'annada. En Asia Centrala, lo clima èra generalament dau tipe desertic freg ò semiarid freg. Dins lei regions litoralas dau nòrd, preniá un caractèr polar mai e mai afiermat amb la latitud.
Demografia
[modificar | modificar lo còdi]L'URSS foguèt una poissança demografica dau sègle XX amb una populacion que passèt de 150 milions d'abitants en 1928 a 293 milions en 1991. Pasmens, aquela creissença foguèt pas continua car la Segonda Guèrra Mondiala entraïnèt una demenicion brutala dau nombre d'estatjants (194 milions en 1940 e 180 milions en 1950). Lo desvolopament generau de la medecina (vaccinacion, antibiotics, etc.), la mesa en plaça d'un sistèma de santat eficaç, l'urbanizacion e lei progrès dins l'educacion explican aquela evolucion. En causa de la superficia dau país, la populacion sovietica èra largament multietnica en despiech de la predominança dei Rus. Lo poder reconoissiá aqueu caractèr en separant lo ciutadanatge e la nacionalitat. Lo premier èra estacat au drech dau sòu e totei leis abitants avián lo ciutadanatge. En revènge, la nacionalitat èra transmesa segon lo drech dau sang car designava lo grop etnic de l'abitant. Lei 15 etnias principalas èran la basa dei republicas constitutivas de l'Union, mai de desenaus de pòbles avián la sieuna entitat autonòma au sen d'aquelei republicas.
Demograficament, lei pòbles eslaus formavan la màger part de la populacion. En causa d'una fertilitat mens importanta, sa part dins la populacion generala demeniguèt de 77,3 % en 1926 a 69,8 % en 1989, mai demorèt totjorn ben superiora ais autrei pòbles. Lei Rus representavan entre 50,8 e 52,9 % de la populacion sovietica totala, çò qu'explica la confusion frequenta entre « Rus » e « Sovietics ». De mai, lei Rus èran presents dins fòrça regions dau país. Leis Ucraïnés formavan lo segond grop etnic, mai sa part demografica demeniguèt pus rapidament (21,2 % en 1926, 15,5 % en 1989) en causa de la famina deis ans 1930. Majoritaris en Ucraïna, formavan de minoritats importantas dins totei lei regions industrialas. En defòra dei pòbles eslaus, lei pòbles turcs ocupavan una plaça importanta en Caucàs e en Asia Centrala. Constitüissián entre 10 e 15 % de la populacion totala.
La populacion sovietica èra principalament installada dins lei regions europèas dau país. Lei densitats de populacion pus importantas èran observadas en Ucraïna e dins lei regions situadas entre Moscòu e lei monts Orals. I aviá tanben doas zònas de poblament segondàrias. La premiera se situava en Siberia Centrala e seguissiá lo camin de fèrre dau Transsiberian. Foguèt creada per lo regim dins lo quadre de sa populacion de desvolopament dei regions vuejas. Èra mai que mai formada de vilas importantas separadas per d'espacis pauc poblats. La segonda se situava en Asia Centrala. Èra fondada sus la ret urbana dei vilas eissidas de la Rota de la Seda (Tashkent, Samarcanda, etc.).
Lengas
[modificar | modificar lo còdi]Dins lo quadre de sa politica de reconoissença dei minoritats etnicas, lo poder centrau sovietic reconoissiá l'existéncia de desenaus de lengas sus son territòri. D'efiech, la lenga pròpria d'un pòble aviá generalament un estatut de cooficialitat dins lo territòri autonòm d'aqueu pòble. Pasmens, en causa dau pes demografic dei Rus, la lenga russa èra parlada per la màger part de la populacion. Èra tanben la lenga deis institucions. Dins aquò, aquel estatut foguèt pas oficializat avans 1990.
Religion
[modificar | modificar lo còdi]Lei religions foguèron oficialament enebidas durant una partida importanta de l'istòria sovietica, especialament durant lo periòde estalinian, e lo poder ordonèt la destruccion de mai d'un luòc de culte, la persecucion dei clergats e la promocion d'un ateïsme d'Estat compatible amb l'ideologia marxista leninista. Aquò aguèt un certan succès e l'ateïsme ò l'agnosticisme son encara ben implantats en Russia ò en Estònia. Pasmens, en fòrça regions, lei sentiments religiós perdurèron e tornèron aparéisser après la fin dei persecucions. De mai, durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'ortodoxia foguèt integrada a la propaganda vantant lo patriotisme rus tradicionau. Lo cristianisme ortodòx se mantenguèt dins lei regions eslavas e armèni, lo catolicisme en Lituània e l'islam en Asia Centrala. Una minoritat judieva contunièt tanben d'existir, mai emigrèt largament en Israèl entre 1989 e 1992.
Istòria
[modificar | modificar lo còdi]La fin de l'Empèri Rus
[modificar | modificar lo còdi]La crisi de la Russia Imperiala
[modificar | modificar lo còdi]La Guèrra de Crimèa (1853-1856) aviá mostrat l'important retard de l'Empèri Rus dins mai d'un domeni[1]. Lo tsar Alexandre II (1856-1881) engatjèt alora una politica de reformas per modernizar son país. En particular, aboliguèt lo servatge en 1861, çò que permetèt a 23 milions d'abitants d'obtenir sa libertat personala, e transformèt l'administracion, l'armada, la justícia e l'ensenhament. Pasmens, aquelei reformas foguèron parcialas. Per exemple, lei sèrvs liberats obtenguèron pas de tèrras sufisentas per contentar sei besonhs alimentaris e demorèron dependents dei proprietaris terrencs e dei païsans rics (lei kulaks). De mai, totei lei projèctes de reformas s'arrestèron après una temptativa d'atemptat nihilista còntra lo sobeiran en 1866. Lei mitans conservators aprofichèron la situacion per contestar una partida dei reformas e la polícia politica, l’Ochrana, reprimiguèt lei movements reformators[2][3]. Puei, Alexandre III (1881-1894) e Nicolau II (1894-1917) s'opausèron a tota evolucion. Autocrata de drech divin, estimavan pas aver lo drech ò lo poder de modificar leis institucions[4].
Pasmens, Russia capitèt de se desvolopar economicament a partir de 1880. L'Estat foguèt lo mèstre d'òbra de l'industrializacion en plaça d'una borgesiá tròp limitada. En causa de la talha dau país, privilegièt l'industria pesuca e lo camin de fèrre. Lei resultats foguèron espectaclós car l'industria pesuca russa agantèt lo nivèu de produccion de son omològa francesa a la fin dau sègle. En revènge, lei bens de consumacion foguèron abandonats ais artesans e ais investisseires locaus. De mai, en despiech d'aquela creissença, l'industria èra pauc competitiva e èra dependenta de seis importacions de maquinas estrangieras[5]. Ansin, au començament de la Premiera Guèrra Mondiala, lo teissut industriau èra pauc dinamic e concentrats dins un nombre reduch de vilas (Moscòu, Sant Petersborg, Varsòvia, etc.) ont èra aparegut un proletariat constituït d'aperaquí tres milions d'obriers en 1914.
L'immobilisme politic permetèt la renaissença de l'oposicion politica. La fin dau sègle XIX e lo començament dau sègle XX foguèron marcats per una multiplicacion dei grèvas e deis atemptats. Tres movements principaus emergiguèron pauc a cha pauc. Lei liberaus èran lo grop pus nombrós. Ben implantats dins la noblessa locala e au sen dei professions liberalas, èra inspirat per la Revolucion Francesa e voliá establir una monarquia constitucionala. Lo Partit Socialista Revolucionari (SR) foguèt creat per la fusion de plusors gropusculs partisans d'un socialisme agrarian basat sus lo mir, la comunautat rurala tradicionala. Menèron d'operacions de secutament còntra lei foncionaris dei zònas ruralas e organizèron d'atemptats còntra leis autoritats[6]. Pasmens, aguèron de dificultats per formar un partit estructurat. Lo Partit Obrier Sociau Democrata de Russia (POSDR) regropava lei diferentei tendéncias dau marxisme rus. Sa figura majora èra Lenin (1870-1924) que dirigissiá la faccion majoritària, lei bolchevics, que voliá la creacion d'un partit estructurat de « revolucionaris professionaus » encargats d'organizar la revolucion còntra l'Estat. Pasmens, se turtèt a l'oposicion dei menchevics, una faccion minoritària qu'èra mai favorabla a una participacion au jòc politic institucionau. Una premiera scission aguèt luòc en 1903. Venguèt lentament permanenta e lei doas faccions formèron de grops distints a la Doma elegida en 1912[7].
La Revolucion de 1905 e la Premiera Guèrra Mondiala
[modificar | modificar lo còdi]La revolucion de 1905 marquèt una rompedura majora entre lo tsar e son pòble. D'efiech, l'economia russa foguèt fòrça tocada per una crisi mondiala que durèt de 1900 a 1904. De recòltas marridas, de grèvas e lei dificultats de la Guèrra Russojaponesa agravèron la situacion[8][9]. Lo 22 de genier, lei cosacs tirèron sus una manifestacion pacifica que veniá portar una suplica au sobeiran. Lo bilanç foguèt de 130 a 1 000 tuats e la revòlta se difusèt au sen dei vilas industrialas e de la flòta de la mar Negra. Puei, l'agitacion ganhèt lei nacionalitats de l'Empèri, especialament dins lei regions balticas e en Polonha. Dins aquò, leis oposicions demorèron incapables de formar un frònt comun e lo Premier Ministre Sergei Vitte poguèt prepausar quauquei reformas que foguèron acceptadas per Nicolau II. En teoria, l'Empèri veniá una monarquia semiconstitucionala que respectava certanei drechs fondamentaus. Una assemblada legislativa dotada de poders limitats, la Doma, èra creada. Dins aquò, Nicolau II aviá pas l'intencion de respectar sei promessas e leis oposicions èran devesidas quant a una participacion au govèrn.
De 1906 a 1912, quatre Doma successivas foguèron elegidas e l'agitacion politica tornèt prendre tre 1911. Tres ans pus tard, l'union sacrada dau començament de la Premiera Guèrra Mondiala resistiguèt ansin pas ai premierei desfachas russas. Se lo país capitèt finalament de produrre de quantitats importantas d'armas per equipar sei tropas[10][11], la mobilizacion generala entraïnèt de problemas grèus de man d'òbra dins l'agricultura. I aguèt tanben de problemas importants dins lei transpòrts e, pus generalament, dins l'industria. Enfin, l'armada russa – coma totei leis autreis armadas dau periòde – èra pas preparada a un conflicte lòng e murtrier e s'adaptèt lentament a l'evolucion de l'art de la guèrra. Lei pèrdas importantas entraïnèron un renovelament constant deis oficiers e de la tropa qu'empachèt l'aquisicion de sabers tactics complèxes. Lei pèrdas au sen de la noblessa, que formava la màger part dau còrs deis oficiers en 1914, privèron egalament lo regim d'una partida importanta de sa basa sociala[12][13].
Lo tsar Nicolau II reagiguèt pas e s'isolèt pauc a cha pauc durant lo conflicte. En genier de 1917, lo país èra desorganizat amb una multiplicacion dei grèvas e deis esmogudas alimentàrias dins lei vilas mau avitalhadas. Lo 22 de genier de 1917, lei partits revolucionaris de Petrograd (SR, bolchevics e menchevics) organizèron un soviet. Coma en 1905, leis autoritats demandèron a l'armada de reprimir la manifestacion, mai lei desercions empediguèron una repression eficaça. Lo 23 de febrier, la situacion degenerèt e de grèvas insureccionalas comencèron dins mai d'una usina. Lo 26, la polícia tirèt sus lei manifestants, mai lo 28, la garnison de la capitala se ralièt ais insurgents[14]. Aquò permetèt a la populacion d'intrar dins leis arsenaus e de s'armar. Lo 2 de març, Nicolau II abdiquèt e laissèt lo poder a son fraire qu'abdiquèt a son torn lo 3. La direccion de Russia passèt alora entre lei mans d'un govèrn privisòri nomat per la Doma.
La fondacion de l'Union Sovietica
[modificar | modificar lo còdi]La falhida dau Govèrn Provisòri
[modificar | modificar lo còdi]
Après la casuda de la dinastia imperiala, lo Govèrn Provisòri eissit de la Doma e lo Comitat Executiu dau Soviet de Petrograd (remplaçat per lo Ièr Congrès Panrus dei Soviets en junh) s'opausèron per lo contraròtle dau poder. Sostengut per leis Aliats, lo premier aguèt inicialament l'avantatge. Pasmens, èra fòrça legalista e refusèt de menar lei reformas esperadas per la populacion (reforma agrària, proclamacion de la Republica, reglament de la question dei nacionalitats, etc.) per pas usurpar lei prerogativas de la futura assemblada constituenta. Mai sa decision pus impopulara foguèt sa volontat de perseguir la guèrra.
D'efiech, durant aqueu periòde, l'armada russa intrèt dins una fasa de deliquescéncia que permetèt ais Alemands e ais Austroongrés d'avançar dins mai d'una region. En parallèl, lo govèrn deviá s'aparar còntra lei menaças de còp d'Estat militar ò d'insureccion populara. Sa figura principala, Aleksandr Kerenski (1881-1970) assaièt d'enebir lo movement bolchevic e de dissòudre sei milícias, mai deguèt egalament contenir leis elements nacionalistas e conservators gropats a l'entorn dau generau Kornilov. Entre lo 8 e lo 10 de setembre, Kornilov assaièt de prendre lo poder per fòrça e Kerenski foguèt obligat de demandar l'ajuda dei bolchevics per rebutar son ataca[15]. Aquò permetèt ai fòrças bolchevicas de venir la poissança dominanta de Petrograd.
Dins aquò, Lenin, lo cap dau partit bolchevic, èra d'aqueu temps refugiat en Finlàndia per defugir una arrestacion. Aquel alunchament l'empachèt de convéncer la direccion dau movement de la feblessa dau Govèrn Provisòri. D'efiech, la reünion dau IInd Congrès Panrus dei Soviets èra prevista lo 25 d'octòbre e lei bolchevics èran majoritaris dins l'assemblada. Aquò èra donc una ocasion de legitimar rapidament un còp de fòrça. L'insureccion foguèt aisada car lei gardas roges (aperaquí 25 000 òmes) èran ben pus nombrós que lei rèstas de l'armada russa encara fidèus a Kerenski. Lo 25 d'octòbre de 1917 (6 de novembre dins lo calendier gregorian), prenguèron lo contraròtle de la capitala sensa rescontrar d'oposicion vertadiera e leis elegits antibolchevics quitèron lo Congrès dei Soviets tre lo 26, çò que facilitèt l'aprobacion dau còp d'Estat[16][17].
La presa dau poder per lei bolchevics
[modificar | modificar lo còdi]
Se la presa dau poder per lei bolchevics foguèt relativament aisada a Petrograd onte lo soviet locau podiá tenir un ròtle centrau, la situacion foguèt fòrça diferenta dins lo rèsta dau país. De 1918 a 1920, deguèron combatre mai d'un adversari dins l'encastre d'una guèrra civila murtriera que causèt benlèu la mòrt de 7 a 12 milions d'abitants. De mai, lei bolchevics devián egalament luchar còntra leis armadas alemandas e austrianas. Lenin ordonèt donc rapidament l'adopcion de decrèts permetent de donar lo contraròtle dei tèrras e deis usinas ai païsans e ais obriers. Aquò li permetèt d'establir un liame solid entre lo poder bolchevic e lo pòble. En revènge, aguèt mens de succès dins sei negociacions amb leis Empèris Centraus. La patz, signada lo 3 de març de 1918, a Brèst-Litosvk entraïnèt la pèrda de territòris importants (Finlàndia, Polonha, Ucraïna, etc.). Lo pagament d'una indemnitat de 94 tonas d'aur èra pereu previst[18]. L'armistici dau 11 de novembre de 1918 annulèt aqueu tractat, mai dins lei regions cedidas, se desvolopèron d'insurreccions nacionalistas.
Per faciar lei problemas engendrats per la guèrra civila, lei bolchevics metèron en plaça lo « comunisme de guèrra », un sistèma de requisicion dei ressorsas e de repression de l'oposicion[19]. L'economia foguèt tanben centralizada e racionalizada (introduccion dau taylorisme, renforçament de la disciplina, etc.) e lei tèrras agricòlas nacionalizadas foguèron rapidament collectivizadas. Aquò entraïnèt l'emergéncia d'un burocràcia poderosa e una estatizacion dei decisions, mai permetèt a l'Armada Roja de rebutar leis atacas de seis adversaris. La division dei faccions antibolchevicas foguèt un dei factors majors de la victòria roja. De mai, lei bolchevics capitèron de constituïr d'alianças amb certanei movements per destrurre un autre movement avans de se revirar còntra seis aliats. Lo contraròtle dei centres urbans de Petrograd e de Moscòu, centres de la ret ferroviària russa, foguèt un autre factor decisiu en autorizant de desplaçaments rapids de tropas per contrar una menaça ò esplechar una oportunitat. Lei formacions conservatritz (armadas blancas, etc.), lei movements anarquistas e plusors insureccions nacionalistas foguèron ansin pauc a cha pauc vencudas. Dins aquò, en Polonha, dins lei regions balticas e en Finlàndia, lo govèrn de Lenin foguèt finalament constrench de reconóisser l'independéncia dei pòbles en revòuta còntra Russia[20].
Dins aquò, la guèrra totala tirèt fòrça sus lo teissut economic rus e lei requisicions decididas dins l'encastre dau comunisme de guèrra entraïnèron d'abüs importants. Au començament de 1921, Russia èra donc en crisi. La revirada deis insureccions comunistas dins leis autrei país europèus suscitava tanben un problema ideologic car l'idèa de la revolucion mondiala èra un vector important de la propaganda bolchevica. De faminas se declarèron dins lei vilas pus importantas. Lo 28 de febrier de 1921, aquelei tensions menèron a la revòuta dei marins de la basa navala de Kronstadt. Durament reprimida, l'insureccion obliguèt Lenin de cambiar sa politica generala[21].
La NEP e la reconstruccion dau país
[modificar | modificar lo còdi]L'estabilizacion dau poder bolchevic foguèt lo resultat dei mesuras adoptadas per lo Xen Congrès dau Partit (8-16 de març de 1921). Lenin i fixèt lo restabliment de la collaboracion entre leis obriers e lei païsans coma l'objectiu prioritari. Lo comunisme de guèrra foguèt ansin abandonat au profiech de la « Novèla Politica Economica » (NEP). D'un biais generau, la NEP instituïguèt un regim mixt. Un impòst fix en natura remplacèt lei requisicions e lei païsans foguèron autorizats a vendre liurament sei sobras. De mai, se la nacionalizacion dei tèrras foguèt pas annulada, lei païsans podián arrendar e transmetre sei tenements coma un ben privat. En 1924, un estatut de salariat foguèt definit per permetre l'embauchatge d'obriers agricòlas. Dins l'industria, la NEP menèt a la desnacionalizacion deis entrepresas de mens de 20 obriers. Venguèt tanben possible d'arrendar lei companhiás pus importantas a d'investisseires privats (compres estrangiers) per de duradas de 2 a 5 ans[22].
La NEP permetèt de redreiçar l'economia russa, mai foguèt pas un retorn complèt vèrs lo capitalisme. D'efiech, lo govèrn contunièt d'encoratjar, amb un succès limitat, la socializacion dei tèrras. De mai, l'industria pesuca, lei transpòrts, lo comèrci interragionau, lo comèrci internacionau e la moneda demorèron sota lo contraròtle dirècte de l'Estat. Politicament, lo poder venguèt pus autoritari. Lo Xen Congrès dau Partit enebiguèt lo fraccionisme au sen dau partit. Lei trotskistas, partisans de la militarizacion de l'economia, e lei membres de « l'Oposicion Obriera », partisans d'un retorn a l'autogestion obriera, foguèron obligats d'acceptar la NEP. Lo Partit foguèt egalament purgat dei sòcis passius. Seis efectius passèron ansin de 750 000 a 412 000 sòcis entre 1921 e 1924. Lo movement artistic seguiguèt e d'artistas, coma Vassily Kandinsky (1866-1944) e Chagall (1887-1985), sostenguèron la revolucion durant plusors annadas.
En parallèl, l'URSS foguèt oficialament fondada lo 30 de decembre de 1922 amb l'intrada en vigor dau tractat de l'Union. Formèt un Estat federau que reconoissiá lo drech de cada republica constitutiva a l'autodeterminacion. Puei, lo 31 de genier de 1924, l'adopcion de la constitucion de l'URSS permetèt de crear d'institucions comunas. Aqueu tèxte fondèt un Congrès dei Soviets elegit au sufragi indirècte coma institucion centrala. Aquela chambra èra encargada d'elegir un Comitat Centrau Executiu constituït per un Soviet Suprèm de 400 membres e un Soviet dei Nacionalitats de 130 membres. Aqueu Comitat deviá se reünir tres còps per an. Pasmens, generalament, fisada sei poders a de comitats pus reduchs (lo Praesidium e lo Sovnarkom). Dins lei fachs, lo Partit contunièt de dirigir lo país. Eu meteis, èra estructurat segon un sistèma piramidau amb un Congrès dau PCUS, un Comitat Centrau dau PCUS, un Burèu Politic dau Comitat Centrau dau PCUS (dich Politburo) e un Secretari dau Comitat Centrau dau PCUS. A partir dau periòde estalinian, lo secretari venguèt de facto lo cap de l'Estat sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991[23][24].
Lo « socialisme dins un país solet »
[modificar | modificar lo còdi]
La succession de Lenin
[modificar | modificar lo còdi]Grèvament malaut dempuei 1922, Lenin moriguèt lo 21 de genier de 1924. Sa mòrt durbiguèt un periòde de tensions e de luchas entre lei caps principaus dau Partit. Lei doas figuras principalas per li succedir èran Estalin (1878-1953) e Trotski (1879-1940). Lo premier èra lo secretari generau dau Partit dempuei 1922. Creat per Lenin per l'alunchar dau govèrn centrau, aquela posicion èra inicialament considerada coma segondària. Pasmens, en realitat, permetèt a Estalin de gerir lei nominacions e leis exclusions au sen dau Partit. Redigiguèt tanben un manuau d'educacion politica que serviguèt de basa a l'instruccion politica dei sòcis novèus, generalament pauc instruchs. Pauc a cha pauc, la majoritat dau Partit venguèt ansin favorablas ai tèsis desvolopadas per Estalin. En fàcia, Trotski èra un eròi de la guèrra civila per son ròtle dins la creacion e l'organizacion de l'Armada Roja. Èra tanben vist coma un teorician brilhant. Pasmens, èra un èx-menchevic e aviá d'enemics nombrós au sen dau movement bolchevic[25]. De personalitats, coma Grigori Zinoviev (1883-1936), Lev Kamenev (1883-1936) e Nikolaï Bukharin (1888-1938)[26], avián una influéncia importanta dins lo país e lo movement revolucionari.
La lucha per lo poder se debanèt en dos episòdis principaus. Premier, en vista d'isolar Trotski, Estalin s'alièt amb Zinoviev e Kamenev en genier de 1923. Laissèt Zinoviev atacar lei trostkistas. Accusat de deviacionisme e de fraccionisme, Trotski perdiguèt la direccion de l'Armada Roja e sa plaça au sen dau Sovnarkom. Dins aquò, Estalin intervenguèt per permetre a son rivau de gardar son ròtle au sen dau Politburo. La troicà formada per Estalin, Zinoviev e Kamenev se rompèt rapidament car lei dos segonds èran opausats au replegament nacionau preconizat per Estalin, mai dins un partit desenant tengut per leis estalinians, èran isolats. Assaièron donc de formar una Oposicion Unificada amb Trotski. Pasmens, en decembre de 1927, Estalin aguèt ges de dificultats per obtenir lor condamnacion per fraccionisme. Trotski s'exilièt en 1929 e Zinoviev e Kamenev foguèron definitivament marginalizats.
L'abandon de la NEP per Estalin
[modificar | modificar lo còdi]
Desenant cap dau país, Estalin abandonèt d'un còp la NEP au profiech d'una teoria de construccion dau socialisme dins un país unic. Lo bilanç de la NEP es ambivalent. Permetèt de restaurar la produccion agricòla e aumentat lo nivèu de vida generau dins lei campanhas. Pasmens, aviá geinat lo desvolopament de l'industria de basa en causa de problemas de finançament e d'una manca de man d'òbra qualificada. Dins lei zònas ruralas, de tensions importantas opausavan lei kulaks a la massa deis obriers agricòlas e dei païsans paures. De problemas mai ò mens identics existissián en vila entre lei Nepmen (artesans ò proprietaris d'entrepresas privadas) e lei grands magasins d'Estat. La politica d'Estalin s'inspirèt en partida deis idèas de Trotski en militarizant la societat per desgatjar lei ressorsas necessàrias a la creacion d'un otís industriau e militar permetent a l'Union Sovietica de rivalizar amb lei poissanças capitalistas. Pasmens, Estalin èra pas un teorician e sa politica economica s'adaptèt donc de còps ai besonhs e ai dificultats.
La collectivizacion dei tèrras agricòlas foguèt la premiera mesura majora dau periòde estalinian. Aguèt luòc de 1930 a 1933[27] e se turtèt a una resisténcia dei kulaks que foguèt durament reprimida[28]. Rapidament, la màger part de la païsanariá intrèt en resisténcia entraïnant de destruccions de recòltas e d'equipaments e d'abatatges generalizats deis animaus. Aquò trebolèt la produccion e de faminas grèvas toquèron plusors regions e vilas, en particular Ucraïna e