1954
Rządzący państwami w 1954
Rok 1954 ogłoszono
[edytuj | edytuj kod]Wydarzenia w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- 13 stycznia – zlikwidowano więzienie na lubelskim zamku.
- 21 stycznia – nowohucki kombinat metalurgiczny otrzymał imię Lenina.
- 22 stycznia – przy placu Powstańców Warszawy 7 uruchomiono Doświadczalny Ośrodek Telewizyjny z własnym zespołem dziennikarskim.
- 25 stycznia – premiera pierwszego kolorowego filmu produkcji polskiej Przygoda na Mariensztacie.
- 22 lutego – 21 górników zginęło w pożarze w KWK Dębieńsko w Czerwionce-Leszczynach.
- 24 lutego:
- wydano dekret o utworzeniu zakładowych komisji rozjemczych.
- katastrofa kolejowa w Świebodzicach koło Wałbrzycha, uwolnione z zabezpieczeń bale drewniane z pociągu towarowego uderzyły w wagony mijanego pociągu pasażerskiego; zginęło kilkanaście osób, kilkadziesiąt zostało rannych.
- 25 lutego – premiera filmu Autobus odjeżdża 6.20.
- 27 lutego – premiera filmu Piątka z ulicy Barskiej.
- 10 marca – rozpoczął się II Zjazd PZPR.
- 13 marca – został założony Studencki Teatr Satyryków.
- 18 marca – Józef Cyrankiewicz został premierem.
- 21 marca – 82 górników zginęło w pożarze w KWK Barbara-Wyzwolenie w Chorzowie.
- 7 kwietnia – Tadeusz Mrugacz został prezydentem Krakowa.
- 27 kwietnia – premiera filmu Celuloza.
- 1 maja:
- w Gdańsku otwarto Miejski Ogród Zoologiczny Wybrzeża oraz Ogród Botaniczny w Oliwie wraz z palmiarnią.
- zainaugurował działalność warszawski Teatr Komedia.
- 2 maja – zainaugurował działalność Studencki Teatr Satyryków.
- 16 maja – ukazało się pierwsze wydanie śląskiego tygodnika Panorama.
- 19 czerwca – w Warszawie:
- Gerard Mach ustanowił rekord Polski w biegu na 400 m wynikiem 48,0 s.
- Edmund Potrzebowski ustanowił rekord Polski w biegu na 1500 m wynikiem 3:48,4 s.
- 20 czerwca – rozegrano pierwszy memoriał Janusza Kusocińskiego:
- średniodystansowiec Edmund Potrzebowski ustanowił rekord Polski w biegu na 800 m wynikiem 1:50,7 s.
- 30 czerwca – całkowite zaćmienie Słońca w Polsce.
- 7 lipca – utworzono Politechnikę Krakowską.
- 11 lipca – we Wrocławiu, Halina Grodecka ustanowiła rekord Polski w biegu na 400 m wynikiem 58,8 s.
- 17 lipca – utworzono Wyższą Szkołę Rolniczą w Szczecinie, przekształconą później w Akademię Rolniczą w Szczecinie.
- 21 lipca – uruchomiono pierwszą turbinę w żerańskiej elektrociepłowni.
- 22 lipca:
- w Hucie im. Lenina w Krakowie odbył się pierwszy spust surówki z wielkiego pieca nr 1; wydarzenie to jest uznawane za oficjalną datę otwarcia kombinatu.
- Jerzy Chromik ustanowił rekord Polski w biegu na 3000 m z przeszk. wynikiem 8:56,0 s.
- 3 sierpnia – milicja przeprowadziła Akcję „X-2”, w wyniku której wysiedlono do obozów pracy ponad 1500 zakonnic i zlikwidowano 323 domy zakonne.
- 25 sierpnia – Bożena Pestka ustanowiła rekord Polski w biegu na 800 m wynikiem 2:12,0 s.
- 26 sierpnia – 18 górników zginęło po wdarciu się wody do wyrobiska w KWK „Komuna Paryska” w Jaworznie.
- 11 września – Edward Bugała ustanowił rekord Polski w biegu na 400 m ppł. wynikiem 53,5 s.
- 25 września – przeprowadzono reformę administracyjną; gminy zostały zastąpione przez gromadzkie rady narodowe.
- 27 września – Edward Bugała ustanowił rekord Polski w biegu na 110 m ppł. wynikiem 14,8 s.
- 28 września – wysoki urzędnik Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, płk Józef Światło, który uciekł z kraju podczas wizyty w Berlinie Zachodnim, rozpoczął w Radiu Wolna Europa cykl audycji pt. Za kulisami bezpieki i partii.
- 1 października – Warszawa: uruchomiono pierwszą polską stację radiofoniczną UKF na częstotliwości 97,6 MHz.
- 6 października – uwięziony przez władze PRL prymas Stefan Wyszyński został drogą lotniczą przewieziony z miejsca odosobnienia w Stoczku Klasztornym do Prudnika.
- 21 października – premiera filmu Niedaleko Warszawy.
- 30 października – utworzono parki narodowe: Babiogórski, Tatrzański i Pieniński.
- 13 listopada – dwunastu miejscowościom nadano prawa miejskie. Były to: Brzeg Dolny, Dęblin, Jaworzyna Śląska, Luboń, Niedobczyce, Pionki, Pszów, Radlin, Rumia, Strzemieszyce Wielkie, Świdnik oraz Żarów.
- 30 listopada – Program I Polskiego Radia nadał premierowe wydanie audycji Kronika sportowa.
- 5 grudnia – przeprowadzono wybory do rad narodowych.
- 7 grudnia – rozwiązano Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego.
- 13 grudnia – Władysław Gomułka został zwolniony z więzienia.
Wydarzenia na świecie
[edytuj | edytuj kod]- 3 stycznia – rozpoczął nadawanie włoski kanał Rai Uno.
- 4 stycznia – w Duisburgu zainstalowano pierwsze w Niemczech parkometry.
- 5 stycznia – dokonano oblotu myśliwca MiG-19.
- 9 stycznia:
- w Nowym Jorku po raz pierwszy publicznie zaprezentowano kalkulator elektroniczny.
- w grenlandzkiej osadzie North Ice odnotowano temperaturę powietrza –66,1 °C (najniższa temperatura w Ameryce Północnej).
- 10 stycznia – 35 osób zginęło w katastrofie brytyjskiego samolotu De Havilland Comet, u wybrzeży włoskiej wyspy Elba.
- 12 stycznia – w Nowej Zelandii królowa Elżbieta II po raz pierwszy w historii dokonała otwarcia sesji parlamentu poza granicami Wielkiej Brytanii.
- 14 stycznia – w ratuszu w San Francisco odbył się ślub Marilyn Monroe i baseballisty Joe DiMaggio.
- 16 stycznia – René Coty został prezydentem Francji.
- 18 stycznia – Amintore Fanfani został premierem Włoch.
- 21 stycznia – w Groton (Connecticut) zwodowano pierwszy okręt podwodny o napędzie nuklearnym USS Nautilus (matką chrzestną była „pierwsza dama” USA – Mamie Eisenhower).
- 26 stycznia – po ustąpieniu Dawida Ben Guriona premierem Izraela został Mosze Szaret.
- 29 stycznia – hokejowa reprezentacja ZSRR pokonała w swym pierwszym, oficjalnym meczu Finlandię 8:2.
- 3 lutego – Elżbieta II jako pierwszy monarcha brytyjski przybyła do Australii.
- 11 lutego – otwarto Mawson Station, pierwszą australijską stację badawczą na Antarktydzie.
- 18 lutego – zakończyła się Konferencja berlińska z udziałem ministrów spraw zagranicznych wielkiej trójki oraz Francji w sprawie wojny koreańskiej i I wojny indochińskiej.
- 19 lutego – dla uczczenia trzechsetnej rocznicy ugody perejesławskiej, Nikita Chruszczow wcielił obwód krymski do Ukraińskiej SRR.
- 23 lutego – po raz pierwszy podano dzieciom szczepionkę przeciwko polio.
- 25 lutego:
- Gamal Abdel Naser został premierem Egiptu.
- rozpoczęła emisję Telewizja Czechosłowacka.
- w wyniku wojskowego zamachu stanu został obalony prezydent Syrii Abida al-Sziszakli.
- 28 lutego – Haszim al-Atasi został prezydentem Syrii.
- 1 marca:
- na atolu Bikini Amerykanie przeprowadzili testy z bombą wodorową o sile odpowiadającej 600 bomb zrzuconych na Hiroszimę.
- 5 amerykańskich kongresmenów zostało rannych, gdy nacjonaliści z Portoryko otworzyli ogień z galerii dla publiczności w budynku Kapitolu w Waszyngtonie.
- 4 marca:
- Boston: Joseph Murray i John Merrill dokonali pierwszego udanego przeszczepienia nerki.
- Todor Żiwkow został I sekretarzem Bułgarskiej Partii Komunistycznej.
- 7 marca:
- Muhammad Fareed Didi został ostatnim sułtanem Malediwów.
- Szwecja: hokejowa reprezentacja ZSRR zdobyła złote medale w swym pierwszym występie na mistrzostwach świata, po wygranej w finale nad Kanadą 7:2.
- 8 marca – dokonano oblotu amerykańskiego śmigłowca wielozadaniowego Sikorsky H-34 Choctaw.
- 9 marca – amerykańscy dziennikarze Edward Murrow i Fred Friendly stworzyli 30-minutowy dokument z cyklu „See It Now” zatytułowany „A Report on Senator Joseph McCarthy” (Raport nt. senatora Josepha McCarthy).
- 13 marca:
- I wojna indochińska: rozpoczęła się bitwa o Dien Bien Phu.
- Iwan Sierow został przewodniczącym KGB.
- 14 marca – polskie partie polityczne w Wielkiej Brytanii podpisały Akt zjednoczenia narodowego.
- 17 marca:
- w rejonie Ma’ale Akrabim na północy pustyni Negew autobus jadący z Ejlatu do Tel Awiwu został ostrzelany przez arabskich fedainów, w wyniku czego zginął kierowca a rannych zostało kilku pasażerów. Następnie zamachowcy wyrzucili pasażerów z autobusu i zastrzelili 11 z nich będących Żydami.
- Nowouralsk uzyskał prawa miejskie.
- 25 marca:
- przedsiębiorstwo RCA wyprodukowało pierwszy odbiornik TV kolorowej (12” ekran, cena 1000 USD).
- odbyła się 26. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 27 marca – na atolu Bikini Amerykanie zdetonowali bombę wodorową, drugą w ramach operacji „Castle”.
- 28 marca – w USA wystartowała hiszpańskojęzyczna sieć telewizyjna Telemundo.
- 30 marca – otwarto metro w Toronto.
- 1 kwietnia – powstała Akademia Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych.
- 3 kwietnia – 25 osób zginęło w katastrofie samolotu Douglas DC-3 pod Adaną w Turcji.
- 8 kwietnia:
- w katastrofie samolotu de Havilland Comet należącego do South African Airways u wybrzeży Włoch zginęło wszystkich 21 osób na pokładzie.
- w wyniku zderzenia samolotu pasażerskiego Canadair C-4 z awionetką nad miastem Moose Jaw w kanadyjskiej prowincji Saskatchewan zginęło 36 osób.
- 12 kwietnia:
- Bill Haley wraz z grupą The Comets nagrał piosenkę Rock Around the Clock, uznaną za pierwszy utwór rockandrollowy.
- Mustafa Ben Halim został premierem Libii.
- 14 kwietnia – założono cypryjski klub sportowy Apollon Limassol.
- 15 kwietnia – w Meulan-en-Yvelines zwodowano pierwszą łódkę klasy 5O5.
- 18 kwietnia – w Egipcie objął rządy Gamal Abdel Naser.
- 24 kwietnia – ChRL i Indie zawarły traktat o przyjaźni.
- 26 kwietnia:
- w Genewie rozpoczęła się konferencja z udziałem ministrów spraw zagranicznych 5 mocarstw i państw zaangażowanych w sprawie przywrócenia pokoju w Korei i Indochinach.
- Amerykanie przeprowadzili na atolu Bikini próbny wybuch bomby wodorowej.
- premiera filmu Siedmiu samurajów.
- 29 kwietnia – Indie uznały chińską aneksję Tybetu.
- 30 kwietnia – premiera westernu Rzeka bez powrotu.
- 1 maja – w Manili rozpoczęły się II Igrzyska Azjatyckie.
- 4 maja – gen. Alfredo Stroessner dokonał wojskowego zamachu stanu w Paragwaju.
- 6 maja – Brytyjczyk Roger Bannister jako pierwszy przebiegł bieg na milę (1609 metrów) w czasie poniżej 4 minut (3:59,4).
- 7 maja – I wojna indochińska: ostateczna klęska wojsk francuskich w bitwie pod Dien Bien Phu.
- 8 maja:
- rozpoczęła się konferencja genewska w sprawie Indochin.
- w Manili została założona Azjatycka Konfederacja Piłkarska (AFC).
- 14 maja – podpisano Konwencję haską dotyczącą postępowania wobec dóbr kultury w czasie konfliktu zbrojnego.
- 17 maja – Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał ustawę znoszącą segregację rasową w szkołach.
- 19 maja – Pakistan i USA podpisały w Karaczi układ o wzajemnej obronie.
- 20 maja – na konferencji w Genewie podpisano porozumienie dzielące Wietnam wzdłuż 17. równoleżnika.
- 23 maja – Reprezentacja Anglii w piłce nożnej mężczyzn przegrała w rozegranym w Budapeszcie meczu towarzyskim z Węgrami 1:7, co jest najwyższą dotychczas porażką w jej historii.
- 26 maja – u wybrzeży stanu Rhode Island doszło do serii eksplozji na pokładzie lotniskowca USS „Bennington”; zginęło 103 członków załogi, a 201 zostało rannych.
- 29 maja:
- w holenderskim Oosterbeek rozpoczęło się pierwsze spotkanie Grupy Bilderberg.
- papież Pius X został kanonizowany przez Piusa XII.
- 6 czerwca – transmisją z Festiwalu Narcyzów w szwajcarskim Montreux zainaugurowała swą działalność sieć telewizyjna Eurowizja.
- 12 czerwca – Dominik Savio został kanonizowany przez papieża Piusa XII.
- 15 czerwca – w Bazylei założono Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA).
- 16 czerwca – w Szwajcarii rozpoczęły się V Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej.
- 18 czerwca:
- Pierre Mendès France został premierem Francji.
- w ramach akcji zorganizowanej przez CIA oddziały emigrantów wkroczyły z terytorium Hondurasu do Gwatemali w celu obalenia komunizującego prezydenta płka Jacobo Arbenza Guzmána.
- 20 czerwca – oddano do użytku Most Przyjaźni łączący Bułgarię z Rumunią przez Dunaj.
- 22 czerwca – drużyna polskich szablistów w składzie: Marek Kuszewski, Zygmunt Pawlas, Jerzy Pawłowski, Andrzej Piątkowski, Jerzy Twardokens i Wojciech Zabłocki, zdobyła w Luksemburgu wicemistrzostwo świata.
- 26 czerwca – uruchomiono pierwszą na świecie elektrownię jądrową w Obninsku.
- 27 czerwca:
- w wyniku zorganizowanego przez CIA zamachu stanu został obalony prezydent Gwatemali Jacobo Arbenz Guzmán.
- w trakcie mistrzostw świata w piłce nożnej rozegrano mecz ćwierćfinałowy pomiędzy węgierską „złotą jedenastką” a reprezentacją Brazylii, z powodu brutalnej gry i bójki po zakończeniu, nazywany bitwą pod Bernem.
- 28 czerwca – dokonano oblotu amerykańskiego bombowca Douglas B-66 Destroyer.
- 4 lipca – w szwajcarskim Bernie odbył się finał mistrzostw świata w piłce nożnej: RFN – Węgry 3:2 (2:2).
- 7 lipca – Jamtsarangiyn Sambuu został prezydentem Mongolii.
- 15 lipca – w Reston w stanie Waszyngton w USA przetestowano pierwszy komercyjny odrzutowiec pasażerski zbudowany w USA, Boeinga 707.
- 19 lipca – został wydany debiutancki singiel Elvisa Presleya That’s All Right.
- 29 lipca – w Wielkiej Brytanii opublikowano pierwszy tom powieści J.R.R. Tolkiena Władca Pierścieni.
- 31 lipca – szczyt K2 w Himalajach został zdobyty po raz pierwszy przez ekspedycję włoską pod przewodnictwem Ardito Desio.
- 1 sierpnia – zakończyła się I wojna indochińska.
- 10 sierpnia – w Stanach Zjednoczonych zdelegalizowano partię komunistyczną.
- 15 sierpnia – generał Alfredo Stroessner objął urząd prezydenta Paragwaju.
- 23 sierpnia – dokonano oblotu amerykańskiego wojskowego samolotu transportowego Lockheed C-130 Hercules.
- 24 sierpnia:
- prezydent Dwight Eisenhower podpisał ustawę delegalizującą Komunistyczną Partię Stanów Zjednoczonych.
- prezydent Brazylii Getúlio Vargas został zmuszony przez wojskowych do dymisji i tego samego dnia popełnił samobójstwo.
- 28 sierpnia – w Bernie, Węgier Sandor Rosznyoi ustanowił rekord świata w biegu na 3000 m z przeszkodami wynikiem 8:49,6 s.
- 30 sierpnia – francuski parlament odrzucił układ o Europejskiej Wspólnocie Obronnej (EWO).
- 6 września – premiera filmu La strada.
- 8 września – utworzono Organizację Paktu Południowo-Wschodniej Azji (SEATO).
- 9 września – trzęsienie ziemi w Orleansville w Algierii zabiło 1250 osób.
- 20 września – uchwalono konstytucję Chińskiej Republiki Ludowej.
- 26 września – ponad 1100 osób zginęło w cieśninie Tsugaru wskutek zatonięcia podczas