Hirundo
| Hirundo | |||||
| Linnaeus, 1758[1] | |||||
 Jaskółka pacyficzna (H. tahitica) | |||||
| Systematyka | |||||
| Domena | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Królestwo | |||||
| Typ | |||||
| Podtyp | |||||
| Gromada | |||||
| Podgromada | |||||
| Infragromada | |||||
| Rząd | |||||
| Podrząd | |||||
| Rodzina | |||||
| Podrodzina | |||||
| Rodzaj |
Hirundo | ||||
| Typ nomenklatoryczny | |||||
|
Hirundo rustica Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
| Gatunki | |||||
| |||||
Hirundo – rodzaj ptaków z podrodziny jaskółek (Hirundininae) w obrębie rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach poza Antarktydą[13].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 12–25 cm, masa ciała 9–29 g[14].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej System przyrody w trzech królestwach: według klas, rzędów, rodzajów i gatunków, wraz z cechami charakterystycznymi, różnicami, synonimami i miejscami występowania[1]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)[15] dymówka (H. rustica).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Hirundo: łac. hirundo, hirundinis ‘jaskółka’[16].
- Chelidon: gr. χελιδων khelidōn, χελιδονος khelidonos ‘jaskółka’[17]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chelidon procne T. Forster, 1817 (= Hirundo rustica Linnaeus, 1758).
- Herse: w mitologii greckiej Herse (gr. Έρση Hersē) to piękna córka Kekropsa, króla Aten, która podbiła serce Merkurego[18]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo taitensis Lesson, 1826 (= Hirundo tahitica J.F. Gmelin, 1789).
- Setirundo: łac. saeta lub seta ‘szczecina’; hirundo, hirundinis ‘jaskółka’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo filifera[d] Stephens, 1825.
- Hemicecrops (Hemicecropis): gr. ἡμι- hēmi- ‘pół-, mały’, od ἡμισυς hēmisus ‘połowa’; rodzaj Cecrops Boie, 1826 (jaskółka)[20]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[21]: Hirundo dimidiata Sundevall, 1850.
- Uromitus: gr. ουρα oura ‘ogon’; μιτος mitos ‘nić, pasek’[22]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo filifera[d] Stephens, 1825.
- Hypurolepis: gr. ὑπο hupo ‘pod’; ουρα oura ‘ogon’; λεπις lepis, λεπιδος lepidos ‘łuska’, od λεπω lepō ‘obierać’[23].
- Waldenia: płk. Arthur Hay, wicehrabia Walden i 9. markiz Tweeddale (1824–1878), oficer armii brytyjskiej, podróżnik, przyrodnik[24]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo nigrita G.R. Gray, 1845.
- Natalornis: prowincja Natal (obecnie prowincja KwaZulu-Natal), Południowa Afryka; gr. ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’[25]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo atrocaerulea Sundevall, 1850.
- Hersepis: zbitka wyrazowa nazw rodzajów – Herse G.R. Gray, 1841 (jaskółka) i Hypurolepis Gould, 1868 (jaskółka)[26].
- Charitochelidon: gr. χαρις kharis, χαριτος kharitos ‘wdzięk, uroczość’, od χαιρω khairō ‘cieszyć się’; χελιδων khelidōn, χελιδονος khelidonos ‘jaskółka’[27]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo albigularis Strickland, 1849.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Do rodzaju należą następujące gatunki[28]:
- Hirundo nigrorufa Bocage, 1877 – jaskółka rdzawa
- Hirundo atrocaerulea Sundevall, 1850 – jaskółka długosterna
- Hirundo tahitica J.F. Gmelin, 1789 – jaskółka pacyficzna
- Hirundo neoxena Gould, 1842 – jaskółka australijska
- Hirundo albigularis Strickland, 1849 – jaskółka białogardła
- Hirundo smithii Leach, 1818 – jaskółka rdzawogłowa
- Hirundo nigrita G.R. Gray, 1845 – jaskółka modra
- Hirundo rustica Linnaeus, 1758 – dymówka
- Hirundo angolensis Bocage, 1868 – jaskółka angolska
- Hirundo lucida Hartlaub, 1858 – jaskółka rdzawogardła
- Hirundo aethiopica Blanford, 1869 – jaskółka rudoczelna
- Hirundo leucosoma Swainson, 1837 – jaskółka białoskrzydła
- Hirundo megaensis Benson, 1942 – jaskółka białosterna
- Hirundo dimidiata Sundevall, 1850 – jaskółka przylądkowa
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 191. (łac.).
- ↑ T.I.M. Forster: A synoptical catalogue of British birds; intended to identify the species mentioned by different names in several catalogues already extant. Forming a book of reference to Observations on British ornithology. London: Printed by and for Nichols, son, and Bentley, 1817, s. 17. (ang.).
- ↑ G.R. Gray, 1841
- ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 11. (ang.).
- ↑ R.-P. Lesson. Index ornithologique. „L’Écho du monde savant et l’Hermès”. Dixième Année; Deuxième semestre. 8 (8), s. kol. 182, 1843. (fr.).
- 1 2 Ch.-L. Bonaparte. Parallelismo fra la tribu' dei cantori fissirostri e quella dei velucri hianti e dei noturni ovvero insidenti. „Rivista Contemporanea”. 9, s. 210, 1857. Torino. (wł.).
- ↑ J. Gould: The Birds of Asia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, published by the author, 1868, s. tekst i ryc. 32. (ang.).
- ↑ R.B. Sharpe. Waldenia, gen. nov.. „Ibis”. New Series. 5 (20), s. 461, 1869. (ang.).
- ↑ R.B. Sharpe & C.W. Wyatt: A monograph of the Hirundinidae: or family of swallows. Cz. 1. London: Printed for the authors, 1892, s. lvii. (ang.).
- ↑ A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 222, 1922. (ang.).
- ↑ G.M. Mathews: A supplement to the birds of Norfolk and Lord Howe Islands: to which is added those birds of New Zealand not figured by Buller. London: H.F. & G. Witherby, 1936, s. 32. (ang.).
- ↑ H.E. Wolters. Vorläufiges zur Gattungssystematik der Passeres. „Zoologischer Anzeiger”. 143, s. 190, 1943. (niem.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (redaktorzy): IOC World Bird List (v15.2). [dostęp 2026-09-14]. (ang.).
- ↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Hirundo, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2026-09-14] (ang.).
- ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 8. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hirundo [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Chelidon [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Herse [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Setirundo [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hemicecrops [dostęp 2026-09-14].
- ↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Passeriformes, or Perching birds, in the Collection of the British Museum. Cz. 10: Fringilliformes: Part I. containing tiie families dicæidÆ, Hirundinidæ, Ampelidæ, Mniotiltidæ, and Motacillidæ. Printed by order of the Trustees: London, 1885, s. 123, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Uromitus [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypurolepis [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Waldenia [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Natalornis [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hersepis [dostęp 2026-09-14].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Charitochelidon [dostęp 2026-09-14].
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-14].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
