Riparia

	Riparia
	T. Forster, 1817
	; Brzegówka zwyczajna (R. riparia)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	jaskółkowate
Podrodzina	jaskółki
Rodzaj	Riparia
	Typ nomenklatoryczny
	Riparia europaea T. Forster, 1817 (= Hirundo riparia Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Clivicola T. Forster, 1817; Cotile Boie, 1822; Cotyle Boie, 1826; Martula Wood, 1836; Biblis Lesson, 1837; Cheimonornis Roberts, 1922;
	Clivicola T. Forster, 1817; Cotile Boie, 1822; Cotyle Boie, 1826; Martula Wood, 1836; Biblis Lesson, 1837; Cheimonornis Roberts, 1922;
Gatunki
	6 gatunków – zobacz opis w tekście
	6 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Riparia – rodzaj ptaków z podrodziny jaskółek (Hirundininae) w obrębie rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Afryce, Ameryce Północnej i Południowej^[8].

Morfologia

Długość ciała 11–12 cm, masa ciała 9,6–19,5 g^[9].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1817 roku brytyjski przyrodnik Thomas Ignatius Maria Forster w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Katalog synoptyczny ptaków brytyjskich; mający na celu identyfikację gatunków wymienionych pod różnymi nazwami w kilku istniejących już katalogach. Stanowi on dzieło referencyjne do „Obserwacji dotyczących ornitologii brytyjskiej”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) brzegówka zwyczajna (R. riparia).

Etymologia

Riparia: łac. riparius ‘gniazdujący na brzegu’, od ripa ‘brzeg rzeki’^[10].
Clivicola: łac. clivus, clivi ‘zbocze, wzgórze’; -cola ‘mieszkaniec’, od colere ‘zamieszkiwać’^[11].
Cotile i Cotyle: gr. κωτιλας kōtilas, κωτιλαδος kōtilados ‘jaskółka’, od κωτιλος kōtilos ‘ćwierkanie’, od κωτιλλω kōtillō ‘paplać’^[12]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo riparia Linnaeus, 1758.
Martula: ang. Martlet ‘ptak heraldyczny bez łap, fantazyjnie wzorowany na czarnej jaskółce lub jerzyku’, zdrobnienie od ‘jaskółka’; łac. przyrostek zdrabniający -ula^[13]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo riparia Linnaeus, 1758.
Biblis: francuska nazwa „Biblis”, nadana tym jaskółkom przez Lessona w 1837 roku, nawiązująca do ich wodnego środowiska życia; od Biblis (gr. Βιβλις Bublis) lub Byblis (gr. Βυβλις Bublis), w mitologii greckiej to księżniczka z Karii, która zakochała się w swoim bracie Kaunosie, który uciekł przed jej zalotami; nie mogąc go dogonić, popełniła samobójstwo, a jej łzy zamieniły się w fontannę^[14]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hirundo riparia Linnaeus, 1758.
Cheimonornis: gr. χειμων kheimōn, χειμωνος kheimōnos ‘wiatr’; ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’^[15]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hirundo paludicola Vieillot, 1817.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[16]:

Riparia paludicola (Vieillot, 1817) – brzegówka mała
Riparia cowani (Sharpe, 1882) – brzegówka madagaskarska
Riparia chinensis (J.E. Gray, 1830) – brzegówka szarogardła
Riparia congica (Reichenow, 1887) – brzegówka malutka
Riparia riparia (Linnaeus, 1758) – brzegówka zwyczajna
Riparia diluta (Sharpe & Wyatt, 1893) – brzegówka azjatycka

Uwagi

↑ Nowa nazwa dla Riparia T. Forster, 1817.
↑ Młodszy homonim Biblis Fabricius, 1807 (Lepidoptera).

Przypisy

1 2 Forster 1817 ↓, s. 17.
↑ Forster 1817 ↓, s. 55.
↑ F. Boie. Ueber Classification infonderheit der europäischen Vögel. „Isis von Oken”. Jahrgang 1822, s. 550, 1822. (niem.).
↑ F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. Jahrgang 1826, s. 971, 1826. (niem.).
↑ Ch.T. Wood: The ornithological guide: in which are discussed several interesting points in ornithology. London: Whittaker, 1837, s. 183. (ang.).
↑ R.-P. Lesson: Compléments de Buffon. Paris: P. Pourrat Frères, 1837, s. 443. (fr.).
↑ A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 224, 1922. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Swallows. IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2021-01-01]. (ang.).
↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Riparia, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2024-11-26] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Riparia [dostęp 2024-11-26] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Clivicola [dostęp 2026-09-10] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cotile [dostęp 2026-09-10] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Martula [dostęp 2026-09-10] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Biblis [dostęp 2026-09-10] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cheimonornis [dostęp 2026-09-10] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-11-26].

Bibliografia

T.I.M. Forster: A synoptical catalogue of British birds; intended to identify the species mentioned by different names in several catalogues already extant. Forming a book of reference to Observations on British ornithology. London: Printed by and for Nichols, son, and Bentley, 1817, s. 1–64. (ang.).
The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[2] Nowa nazwa dla Riparia T. Forster, 1817.

[7] Młodszy homonim Biblis Fabricius, 1807 (Lepidoptera).

[CITEREFForster1817[http://www.biodiversitylibrary.org/page/13330911_17]-1] 1 2 Forster 1817 ↓, s. 17.

[CITEREFForster1817[http://www.biodiversitylibrary.org/page/13330972_55]-3] Forster 1817 ↓, s. 55.

[boie22-4] F. Boie. Ueber Classification infonderheit der europäischen Vögel. „Isis von Oken”. Jahrgang 1822, s. 550, 1822. (niem.).

[boie26-5] F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. Jahrgang 1826, s. 971, 1826. (niem.).

[wood-6] Ch.T. Wood: The ornithological guide: in which are discussed several interesting points in ornithology. London: Whittaker, 1837, s. 183. (ang.).

[les-8] R.-P. Lesson: Compléments de Buffon. Paris: P. Pourrat Frères, 1837, s. 443. (fr.).

[rob-9] A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 224, 1922. (ang.).

[ioc-10] F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Swallows. IOC World Bird List (v14.2). [dostęp 2021-01-01]. (ang.).

[botw-11] D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Swallows (Hirundinidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Riparia, DOI: 10.2173/bow.hirund2.01 [dostęp 2024-11-26] (ang.).

[12] The Key to Scientific Names ↓, Riparia [dostęp 2024-11-26] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Clivicola [dostęp 2026-09-10] .

[14] The Key to Scientific Names ↓, Cotile [dostęp 2026-09-10] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Martula [dostęp 2026-09-10] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Biblis [dostęp 2026-09-10] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Cheimonornis [dostęp 2026-09-10] .

[Mielczarek&Kuziemko-18] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Hirundininae Rafinesque, 1815 - jaskółki (wersja: 2024-10-16). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-11-26].

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]

[5]

[b]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]