Ischirolu

Sâischirolu (Sciurus vulgaris) o ardilla, ischilu, sòrighe de padente (est a evitare sâitalianismu âiscojatoluâ) est unu rosigadore de medidas mèdiu-minores (40 cm.) de sa famĂŹlia de sos issuritos, chi cumprendet medas Ă teras ispètzias che sa marmota e su cane de sa praderia.
In beridade, a sa zènia âSciurusâ e a sos parentes suos prus probianos pertenent diferentes ispètzias de animales identifigadas dae su nĂšmene comunu de âischiroluâ. Sâispètzia prus cunnota est tzertamente sâischirolu europeu, ruju cun su pilu de sa petorra prus craru. In ItĂ lia, sa bariedade ruja arribat finas a sa TĂšssia e a sâĂmbria. Prus a su suddu, est sustituĂŹda dae sa bariedade niedda, caraterĂŹstiga de sos padentes de sos Apenninos, dae sâAbrutzu a sâAspromonte (peroe si ndâagatat una pobuladura minore finas in Villa Ada, in su tzentru de Roma, a no cunfunder cun sas tĂ mias introduĂŹdas dae sâòmine).
Sâischirolu est unâanimale arvurĂŹgulu, brincadore capatzu, e pro custu est ligadu a sos ambientes litales. Sâalimentat a nughe, lande, cugumeddu e frĂštora, de sos cales si nde faghet iscortas cussiderĂ biles in tempus de sâistajone istiale, magasinende-los a rebustos cuados bene, pro nde fagher impreu a pustis in sos tempos de iscassia (francu chi si ndâismèntighet, cullaborende in custu casu a sâisparminadura de sos fundos). Sos apresadores printzipales de sâischirolu sunt sâansile, su gatu agreste, e ispètzias bariadas de francudos.