Gedi
| Svjetska baština UNESCO-a | |
 | |
 Kenija | |
| Registriran | 2024. (46. zasjedanje) |
|---|---|
| Vrsta | Kulturno dobro |
| Mjerilo | ii, iii, iv, |
| Ugroženost | - |
| Referenca | UNESCO |
Gedi je istorijski grad i arheološko nalazište u Keniji. Smješten je 6.5 kilometara od Indijskog Okeana i okružen obalnom šumom. Napušteni grad Gedi bio je jedan od najvažnijih svahili gradova na istočnoafričkoj obali od 10. do 17. stoljeća, posebno od 15. do 17 stoljeća, kada su ga napustili posljednji stanovnici. Tokom ovog perioda, bio je dio međunarodne mreže trgovinske i kulturne razmjene koja je prelazila Indijski okean, povezujući afričke obalne centre s Perzijom i drugim područjima. Iz Gedija se izvozilo zlato, minerali, slonovača i drvo, a bio je i mjesto trgovine robovima.[1]
Ostaci grada snažno pokazuju karakteristike svahili arhitekture i urbanističkog planiranja. Bio je okružen s dva prstena nepravilnih zidova. Vanjski zid obuhvatao je površinu od 18 hektara, a unuzrašnji 7,3 hektara. Između zidova su se nalazile skromnije kuće izgrađene za većinu stanovnika, uz mrežasti raspored ulica. Brojne javne i privatne zgrade izgrađene su od lokalnog koraljnog kamena i krečnog maltera. Središnjim dijelom dominirao je raskošni kompleks Velike džamije i grobnica, ukrašavanih rezbarijama i umetnutim kineskim, južnoafričkim i keramikom iz islamskih zemalja. Islamska keramika pronađena u Gediju je bila izrađivana na točku, glazirana i pečena u peći. Ističe se posebno jemenska crna keramika na žutoj podlozi i figurativno posuđe koje često prikazuje cvjetne uzorke na plavim i bijelim pločama.
Grad je bio opskrbljen bunarima i sofisticiranim sistemom vodosnabdijevanja i upravljanja vodom koji je i danas prepoznatljiv.
Ovakav raspored grada, arhitektonskim oblici njegovih zgrada, dekorativni detalji i tehnička znanja o bunarima i hidrauličnim sistemima svjedoče o velikom urbanom naselju tokom vijekova naseljenosti kao spoju afričke Svahili i islamske kulture. Trenutno je Gedi pod nadzorom Nacionalnog muzeja Kenije kao veoma važno arheološko nalazište. Autohtona šuma Gedija je sveto mjesto za tradicionalne rituale i žrtve za okolnu zajednicu.[2]
Istorijski grad i arheološko mjesto Gedi je 2024. god. upisan na UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Keniji zbog arhitektonske raskoš i njegove društvene stratifikacije.[3]
Istorijskim spomenikom proglašen je 1927. godine, a zaštićenim spomenikom 1929. godine, nakon što su pljačkaši počeli da kradu kineske porculanske umetke kao arhitektonsku dekoraciju. Godine 1939., Kenijski odjel za javne radove započeo je obnovu struktura koje su bile izložene najvećem riziku od urušavanja. Daljnja restauraciju lokacije, prvenstveno čišćenje viška vegetacije, provedena je u periodu 1948–1959. godine. Šuma i Gedi proglašeni su nacionalnim parkom 1948. godine.
- ↑ „Lista Svjetske baštine u Keniji”. UNESCO. Pristupljeno 19. 4. 2025.
- ↑ „Gede - Istorijska pozadina”. UNESCO. Arhivirano iz originala na datum 2013-06-16. Pristupljeno 19. 4. 2025.
- ↑ „Istorijski grad i arheološko mjesto Gedi”. UNESCO. Pristupljeno 19. 4. 2025.
