Pumunta sa nilalaman

Adolf Hitler

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Adolf Hitler
Si Hitler noong 1937
Führer ng Alemanya
Nasa puwesto
2 Agosto 1934 – 30 Abril 1945
Nakaraang sinundan
Sinundan ni
Kansilyer ng Alemanya
Nasa puwesto
30 Enero 1933 – 30 Abril 1945
Pangulo
Diputado
Nakaraang sinundanKurt von Schleicher
Sinundan niJoseph Goebbels
Pansariling Detalye
Isinilang20 Abril 1889(1889-04-20)
Braunau am Inn, Austria–Hungary
Yumao30 Abril 1945(1945-04-30) (56 taong gulang) 
Berlin, Alemanyang Nazi
Dahilan ng pagkamatayPagbaril sa sarili
Kabansaan
  • mamamayang taga-Austria hanggang 7 Abril 1925
  • mamamayang Aleman mula 25 Pebrero 1932
PartidoPartido ng Pambansang Sosyalistang Manggagawang Aleman (1921–1945)
Ibang ugnayang
pampolitika
Partido ng mga Manggagawang Aleman (1920–1921)
Asawa
TrabahoPulitiko, sundalo
Mga parangal
Pirma
Serbisyo sa militar
Katapatan Imperyong Aleman
Sangay/Serbisyo Reichsheer
Taong lingkod1914–1918
RanggoGefreiter
YunitIka-16 Bavarian Reserve Regiment
Labanan/DigmaanUnang Digmaang Pandaigdig

Si Adolf Hitler (20 Abril 1889 – 30 Abril 1945) ay isang pulitikong Aleman na nagsilbing dáting Kansilyer ng Alemanya mula 1933, at ang Führer ("Pinúnò") ng Alemanya mula 1934 hanggang sa kaniyang kamatayan. Siya ang pinúnò ng Partido ng Pambansang Sosyalistang Manggagawang Aleman (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei o NSDAP), na mas kilalá bílang ang Partidong Nazi.

Nakamit ni Hitler ang kapangyarihan sa isang Alemanyang nahaharap sa krisis matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig. Sa pamamagitan ng paggamit ng propaganda at maaalindog na mga pananalumpati, nagawa niyang umapela sa pangangailangan ng mga mahihirap at paigtingin ang mga ideya ng nasyonalismo, antisemitismo, at anti-Komunismo. Sa pagtatatag ng maayos na ekonomiya, pagpapaigting ng militar, at isang rehimeng totalitaryan, gumamit si Hitler ng isang agresibong patakarang pandayuhan sa paghahangad na mapalawak ang Lebensraum ("puwang na tirahan") ng mga Aleman, na nagpasimula ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig nang salakayin ng Alemanya ang Poland. Sa pinakamalaking abot-saklaw nito, sumailalim ang kalakihan ng Europa sa kontrol ng Alemanya, subalit kasáma ang ibang kapangyarihang Aksis, sa huli'y natalo pa rin ito ng mga kapangyarihang Alyado. Mula noon, natapos ang mga patakarang panlahi ni Hitler sa pagpapapatay ng humigit-kumulang 11 milyong tao, kasáma na rin ang pagpaslang ng 6 na milyong Hudyo, na ngayo'y kilalá bílang ang Holocaust.

Sa mga hulíng araw ng digmaan, si Hitler, kasáma ang kaniyang bagong asawang si Eva Braun, ay nagpakamatay sa kaniyang taguan sa ilalim ng lupa sa Berlin matapos mapalibutan ng hukbong Sobyet ang lungsod.

Kabataan at Erensiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Si Adolf Hitler noong siya'y sanggol, c. 1889-90.

Ipinanganak si Adolf Hitler noong 20 Abril 1889 sa Braunau am Inn, Austria, isang maliit na bayan sa Hilagang Austria. Siya ang ikatlong anak na laláki at ikaapat sa anim na anak ni Alois Hitler (ipinanganak bilang Schicklgruber) (1837–1903), isang menor na opisyal ng adwana (customs), at Klara Pölzl (1860–1907), ang kaniyang ikalawang pinsan, at ikatlong asawa. Dahil sa malapít na relasyon ng dalawa, isang papal dispensation ang kinailangang makuha bago sila maikasal. Sa anim na anak nina Alois at Klara, tanging si Adolf at ang kaniyang nakababatang kapatid na si Paula ang nakaabot sa pagkaadulto. Si Alois Hitler ay mayroon ding anak na laláki, si Alois Jr., and isang anak na babae, si Angela, sa kaniyang ikalawang asawa.

Ina ni Hitler, si Klara
Ama ni Hitler, si Alois

Si Alois ay ipinanganak bílang isang ilehitimong anak at sa unang tatlumpu't siyam na taon ng kaniyang búhay ay kaniyang ginamit ang apelyido ng kaniyang ina na "Schicklgruber". Noong 1876, sinumulan na ni Alois gamitin ang pangalan ng kaniyang ama sa muling pag-aasawa ng ina, si Johann Georg Hiedler, matapos bisitahin ang paring humahawak sa mga rehistrong pangkapanganakan (birth certificates) at ideklara na si Hiedler ang kaniyang tunay na ama (Nagbigay si Alois ng impresyon na buhay pa si Hiedler, bagamat siya'y matagal ng patay). Ibinaybay ang kaniyang apelyido sa sari-saring baybay tulad ng Hiedler, Huetler, Huettler and at maaaring ginawa na lámang "Hitler" ng isang eskribyente. Mayroong dalawang teorya patungkol sa pinagmulan ng ngalang ito:

  1. Galing sa wikang Aleman Hittler, "táong nakatirá sa kubo", "pastol".
  2. Galing sa wikang Slavic Hidlar at Hidlarcek.

Nang lumaon, inakusahan si Adolf Hitler ng kaniyang mga kalaban sa politika ng 'di pagiging tunay na Hitler, kundi pagiging isang Schicklgruber. Ito rin ay pinagsamantalahan sa propaganda ng Kapangyarihang Magkakakampi noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pamamagitan ng pagsasaboy mula sa kalangitan ng mga pampletang naglalaman ng pariralang "Heil Schicklgruber" sa mga lungsod ng Alemanya.

Ang pangalan ni Hitler, "Adolf", ay nagmumula sa lumang salitang Aleman na ang katumbas sa tagalog ay "osong maharlika" ("Adel"="maharlika" + "wolf").[1] Samakatwid, isa sa mga palayaw na ibinigay ni Hitler sa sarili niya ay Wolf o Herr Wolf — sinumulan niyang gamitin ang palayaw na ito noong 1920's at ang tumatawag lámang sa kaniya ng ganito ay ang mga malapít sa kaniya (bilang "Uncle Wolf" sa mga Wagners) hanggang sa pagbaksak ng Ikatlong Imperyo ng Alemanya (Third Reich). Sa kaniyang mga pinakamalapit na kamag-anak, si Hitler ay kilalá lámang bilang "Adi". Ipinakikita din ng mga pangalan ng kaniyang iba't ibang punong himpilan na nagkalat sa kontinental na Europa (Wolfsschanze sa Silangang Prusya, Wolfsschlucht sa Pransiya, Werwolf sa Ukraine, atbp.) ang ideyang ito.

Bílang bata, si Hitler ay nilalatigo halos araw-araw ng kaniyang ama. Makalipas ang ilang taon sinabi niya sa kaniyang sekretarya , "Nagpasya ako noon na hindi na ako iiyak tuwing ako'y lalatiguhin ng aking ama. Makalipas ang ilang araw, nagkaroon ako ng pagkakataon na subukin ang aking pasya. Ang aking ina, sa katakutan, ay nagtago sa harapan ng pintuan. Ako naman, patahimik ko na binilang ang bawat palo ng patpat na sumugat sa aking puwit. (I then resolved never again to cry when my father whipped me. A few days later I had the opportunity of putting my will to the test. My mother, frightened, took refuge in the front of the door. As for me, I counted silently the blows of the stick which lashed my rear end.)" [2]

Si Hitler ay hindi sigurado kung sino ang kaniyang lolo sa ama, subalit marahil ito ay si Johann Georg Hiedler o ang kaniyang kapatid na si Johann Nepomuk Hiedler. Nagkaroon din ng mga usap-usapin na si Hitler ay isang-kapat na Hudyo at ang kaniyang lola sa ama, si Maria Schicklgruber, ay nabuntis matapos magtrabho bilang katulong sa isang Hudyong pamamahay sa Graz. Noong mga 1920's, ang mga implikasyon ng mga bali-balitang ito kasama na ang kasaysayan ng kaniyang pamilya ay kagimbal-gimbal, lalo na para sa isang tagataguyod ng mapanlahing (racist) ideolohiya. Sinubukang patunayan ng mga kalaban na si Hitler, ang pinuno ng kontra-Semitang Partidong Nazi, ay may mga Hudyong ninuno. Bagamat ang mga bali-balitang ito ay hindi napatunyan, para kay Hitler ay sapat na iyong rason para ilihim ang kaniyang pinagmulan. Ipinilit ng progpagandang Sobyet na si Hitler ay isang Hudyo, bagamat ang ideyang ito'y unti-unting ipinapawalambisa ng mas modernong pananaliksik. Ayon kay Robert G. L. Waite sa The Psychopathic God: Adolf Hitler, ipinagbawal ni Hitler ang pagtatrabaho ng mga babaing Aleman sa mga Hudyong pamamahay, at matapos ang "Anschluss" (aneksasyon) ng Austria, pinasabog ni Hitler ang bayan ng kaniyang ama sa pamamagitan ng paggawa nitong ensayuhan ng mga artilyero (artillery range). Si Hitler ay tila takot malaman na siya ay isang Hudyo na ayon kay Waite, ang katotohanang ito ay higit na mas mahalaga kaysa kung siya ay Hudyo talaga.

Dahil sa trabaho ni Alois Hitler, madalas lumipat ang kaniyang pamilya, mula Braunau patungong Passau, Lambach, Leonding, at Linz. Bilang bata, si Hitler ay ibinalitang mahusay na estudyante sa iba't ibang paaralang elementaryang kaniyang pinasukan; subalit, sa ikaanim na baitang (1900–1), ang kaniyang unang taon ng paaralang sekondarya (Realschule) sa Linz, siya'y bumagsak ng tuluyan at kinailangang ulitin ang baitang. Ibinalita ng mga guro na siya'y "wala kagustuhang magtrabaho." Isa sa mga kaklase ni Hitler sa Linz Realschule ay si Ludwig Wittgenstein, na naging isa sa mga magaling na pilosopo ng ika-20 siglo.[3]

Ipinaliwanag ni Hitler na ang kaniyang biglang pagbaba sa pag-aaral ay isang uri ng pagrerebelde laban sa kaniyang amang si Alois, na gustong pasunurin si Hitler bilang isang opisyal ng adwana tulad niya, bagaman ginusto ni Hitler maging pintorthis educational slump as a kind of rebellion against his father Alois, who wanted the boy to follow him in a career as a customs official, although Adolf wanted to become a painter. Ang paliwanag na ito ay sinusuportaha din ng paglalarawan ni Hitler sa kaniyang sarili bilang isang artistang mali ang pagkakakilala. Subalit, matapos ang pagkamatay ni Alois noong 3 Enero 1903, kung kailan si Adolf ay may 13 taong gulang, hindi nagbago ang estado sa pag-aaral ni Hitler. Sa gulang na 16 taon, iniwan ni Hitler ang paaralan ng walang nakamit na kwalipikasyon.

Pamumuhay sa Vienna at Munich

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mula 1905 , Nabuhay si Hitler sa pamamaraan ng isang Bohemian na umaasa sa pensiyon ng mga batang walang ama at sustento ng kaniyang ina. Tinanggihan siya ng dalawang beses ng Akademiya ng Mahusay na Sining ng Vienna (Academy of Fine Arts Vienna) (1907–1908) dahil sa kaniyang "di-kabagayan sa pagpipinta" , at sinabihan na ang kaniyang kagalingan ay nasa larangan ng arkitektura. Ipinapakita ng kaniyang memoryas ang kaniyang pagkahalina sa larangang ito:

"Ang rason ng aking paglalakbay ay para pag-aralan ang isang galera ng litrato sa Museong Court, subalit walang akong ibang tinitingnan kundi ang Museo mismo. Mula umaga hanggang gabi, palipat-lipat ako ng pinag-iinteresan, subalit ang mga gusali lamang ang tanging pumukaw ng aking interes." (Mein Kampf, Kapitulo II, parapo 3).

Matapos malaman ang rekomendasyon ng rector ng akademiya, siya din ay nakumbinsi na iyon ang tamang landas na tahakin, subalit kulang siya ng akademikong preperasyon para sa paaralang pang-arkitektura:

Sa loob ng ilang araw naisip ko din na balang araw ako'y dapat maging isang arkitekto. Para makapanigurado, napakahirap nitong landas; dahil ang mga araling aking di pinansin dahil sa inis sa Realschule ay labis na kinakailangan. Ang isa'y di maaaring pumasok sa paaralang arkitektural ng Akademiya nang hindi muna pumapasok sa paaralang panggusali sa Technic, at kinailangan nito ng antas sa mataas na paaralan. Wala ako ng kahit anong kailangan. Ang pagkakatotoo ng aking pangarap sa sining ay tila di na magkakatotoo.

"Sa loob ng ilang araw naisip ko din na balang araw ako'y dapat maging isang arkitekto.

Para makapanigurado, napakahirap nitong landas; dahil ang mga araling aking di pinansin dahil sa inis sa Realschule ay labis na kinakailangan. Ang isa'y di maaaring pumasok sa paaralang arkitektural ng Akademiya nang hindi muna pumapasok sa paaralang panggusali sa Technic, at kinailangan nito ng antas sa mataas na paaralan. Wala ako ng kahit anong kailangan. Ang pagkakatotoo ng aking pangarap sa sining ay tila di na magkakatotoo.

'" (Mein Kampf, Chapter II, paragraph 5 & 6).

Noong 21 Disyembre 1907, ang kaniyang inang si Klara ay binawian ng buhay dahil sa kanser sa suso sa gulang na 47. Ibinigay ni Hitler ang parte niya ng benepisyong pang-alila sa kaniyang mas batang kapatid na si Paula, ngunit nung siya'y 21 taong gulang pinamanahan siya ng pera ng kaniyang tiya. Nagtrabaho siya bilang isang naghihirap na pintor sa Vienna, kumokopya ng mga tanawin mula sa mga postcard at ibinebenta ang kaniyang mga kuwadro sa mga mangangalakal at turista (mayroong ebidensiya na siya'y nakagawa ng higit sa 2000 na pinta bago magsimula ang Unang Digamaang Pandaigdig).

Mural ni Adolf Hitler

Matapos tanggihan ng Akademiya ng Sining sa ikalawang pagkakataon, unti-unting naubusan si Hitler ng pananalapi. Noong 1909, naghanap siya ng matitirhan sa isang lugar ng mga walang tahanan, at simula 1910, nanirahan na siya ng tuluyan sa lugar ng mga nagtatrabahong mahihirap na kalalakihan.

Unang Digmaang Pandaigdig

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Si Hitler bilang isang sundalo noong Unang Digmaang Pandaigdig.

Nagsilbi si Hitler sa Pransiya at Belhika sa ilalim ng Ikalabing-anim na Reserbang Rehimen ng Bavaria (tinawang na Rehimen ng Listahan sunod sa unang namuno sa grupo). Isa siyang mensahero, ang pinaka-delikadong trabaho sa Kanlurang Larangan, at madalas makasalubong ng mga kaaway sa daan. Dalawang ulit siyang pinarangalan sa kaniyang katapangan. Natanggap niya ang Krus na Bakal, Ikalawang Uri, noong 1914 at ang Krus na Bakal, Unang Uri, noong 1918----isang parangal na bihirang ibigay sa isang Gefreiter. Sa kabila ng lahat, dahil iniisip ng mga namumuno sa rehimen na wala siya masyadong alam, hindi naitaas ang kaniyang ranggo sa Unteroffizer. Ang ibang mananaliksik ng kasaysayan ay nagsasabing hindi naitaaas ang kaniyang ranggo sa kadahilanang hindi siya Aleman. Ang kaniyang trabaho sa kampo, sa kabila nang pagiging delikado, ay nagbigay ng oras para sa kaniya upang umpisahan ang kaniyang pagguhit. Gumawa siya ng mga larawan para sa isang diyaryong pang-militar. Noong 1916, nasugatan siya sa binti, ngunit bumalik siya sa digmaan noong Marso 1917. Nakatanggap siya ng "Wound Badge" bago lumipas ang taon. Sa pagtukoy ni Sebastian Haffner sa mga karanasan ni Hitler sa digmaan, nasabi niyang may pagkakaintindi si Hitler ng militar.

Pagpasok sa politika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagkatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig, si Hitler ay nanatili sa hukbo at bumalik sa Munich kung saan siya dumalo sa martsa para sa pinatay na punong ministro ng Bavaria na si Kurt Eisner. Pagkatapos ng pagsugpo sa Soviet na Republika ng Bavaria, si Hitler ay sumali sa isang kurso ng "pamabansang pag-iisip" na pinangasiwaan ng Kagawarang Edukasyon at Propaganda ng Reichswehr sa ilalim ni kapitan Karl Mayr.

Noong Hulyo 1919, si Hitler ay hinirang na Verbindungsmann (intelligence agent) ng Aufklärungskommando (reconnaissance commando) ng Reichswehr upang parehong maimpluwensiyahan ang mga sundaolo at pasukin ang "Partido ng Alemang Manggagawa" (DAP). Habang nag-aaral ng mga aktibidades ng DAP, si Hitler ay humanga sa antisemitiko, nasyonalista, anti-kapitalista, anti-Marxistang panniwala ng tagapagtatag nitong si Anton Drexler. Si Drexler ay pumabor sa isang malakas na aktibong gobyerno, isang "hindi-Hudyong" bersiyon ng sosyalismo at solidaridad sa lahat ng mge miyembro ng lipunan. Si Drexler ay humanga naman sa kakayahang oratoryo (pananalumpati) ni Hitler at inimbitahan niya itong sumali sa DAP. Tinanggap ito ni Hitler ay naging ika-55 na miyembro ng partidong ito noong Setyembre 1919.

Sa DAP, nakilala ni Hitler si Dietrich Eckart na isa sa kauna unahang tagapagtatag nito at isang miyembro ng okultong Lipunang Thule. Si Eckhart ng naging gabay ni hitler, nakikipagpalitan ng mga ideya kay Hitler at nagpakilala kay Hitler sa iba ibang uri ng mga tao sa lipunang Munich. Si Hitler ay nagpasalamat kay Eckart at pinarangalan niya ito sa ikalawang bolyum ng Mein Kampf. Upang tumaas ang apela nito ng partidong ito, ito ay pinalitan ng pangalan sa Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (National Socialist German Workers Party – NSDAP o Nazi). Dinesenyo ni Hitler ang bandila ng partido ng swastika sa isang puting bilog sa pulang likuran.

Si Hitler ay pinagbitiw sa hukbo noong Marso 1920 at siya'y nagsimulang magtrabaho ng buong panahon sa partido. Sa simula nang 1921, si Hitler ay naging isang labis na epektibong mananalumpati sa napalaking manonood. Noong Pebreo 1921, si Hitler ay nagsalita sa dagsaan ng tao na may bilang na anim na libo sa Munich. Upang ianunsiyo ang pagtitipon, ang dalawang punong trak ng mga tagasunod ay bumiyahe sa buong bayan na nagwawagayway ng mga bandilang swastika at naghahagis ng mga polyeto. Si Hitler ay agad naman nagkamit ng masamang kabantugan sa kaniyang mga magugulo, at kontrobersiyal na mga talumpati sa Kasunduan ng Versailles, mga kalabang politiko lalo na ang mga Marxisto, at mga Hudyo. Sa panahong ito, ang NSDAP ay nakasentro sa Munich na isang pamugaran ng mga anti-gobyernong mga nasyonalistang Aleman na determinadong wasakin ang Marxismo at paguhuin ang Repablikang Weimar.

Noong Hunyo 1921, habang si Hitler at Eckart ay nasa isang biyahe upang makalikha ng pondo, ang isang pag-aalsa ay sumiklab sa loop ng DAP sa Munich. Ang miyembro ng ehekutibong komite ng DAP na ang iba'y tumuturing kay Hitler na mapagmataas at arogante ay nagnais na sumama sa kalabang partidong "Partidong Alemang Sosyalista" (DSP). Si Hitler ay bumalik sa Munich noong 21 Hulyo 1921 at galit na iniabot ang kaniyang pagbibitiw sa DAP. Ang mga miyembro ng komite ay natanto namang ang pagbibitiw ni Hitler ay nangangahulugan pagwawakas ng partidong ito. Inihayag ni Hitler na siya ay muling sasali sa partido sa kondisyong papalitan niya si Drexler bilang pinuno (chairman) ng partido at ang punongkwarter nito ay mananatili sa Munich. Ang partido ay pumayag sa kaniyang hinihingi. Si Hitler ay muling sumali bilang ika-3680 na miyembro ng partido. Gayunpaman, si Hitler ay nakaranas pa rin ng ilang oposisyon sa partido. Si Herman Esser at mga kaalyado nito ay naglimbag ng 3,000 kopya ng pampleto na umaatake kay Hitler bilang traydor ng partido. Sa mga sumunod na araw si Hitler ay nagsalita sa isang siksikang bahay at ipinagtanggol ang kaniyang sarili na masigabo namang pinalakpakan. Ang stratehiya nito Hitler ay naging matagumpay. Sa isang pangkalahatang pagtitipon ng mga miyembro, si Hitler ay ginawaran ng buong kapangyarihan bilang puno (chairman) ng partido na isa lamang ang tutol dito.

Ang mga talumpating nakalalason ni Hitler sa mga bulwagan ng serbesa ay nagsimulang makaakit ng mga regular na manonood. Ang mga unang tagasunod ay sina Rudolf Hess, ang dating piloto ng puwersang paliparan at ang kapitan ng hukbong si Ernst Röhm. Ang huli ay naging puno ng paramilitar na organisasyon ng Nazi na (SA, "Storm Division") na nagpoprotekta sa mga pagtitipon at malimit na umaatake sa mga kalabang politiko. Ang isang kritikal na impluwensiya sa pag-iisip ni Hitler sa mga panahong ito ang Aufbau Vereinigung, isang konspiratoryal na grupong binubuo ng mga puting Rusyanong desterado (exile) at mga sinaunang mga nasyonal na sosyalista. Ang grupong ito ay pinopondohan ng mga pondong galing sa mga mayayamang industriyalista gaya ni Henry Ford. Ang grupong ito ang nagpakilala kay Hitler ng isang konspirasyang Hudyo na nag-uugnay sa internasyonal na pinansiya (finance) sa Bolshebismo. Naakit din ni Hitler ang atensiyon ng mga lokal na negsyo. Siya ay tinanggap sa mga impluwensiyal na mga pangkat (circles) ng lipunang Munich at naugnay sa digmaang heneral na si Erich Ludendorff.

Putsch sa Bulwagan ng Serbesa

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Dahil sa nahikayat sa kaniyang bagong suporta, isinapi ni Hitler si Ludendorff para sa isang pagtatangkang kudeta na kilala bilang "Beer Hall Putsch" ("Hitler Putsch" o "Munich Putsch"). Ginamit ng Partidong Nazi ang Pasismong Italyano bilang modelo ng kanilang hitsura at mga polisiya at noong 1923, ninais ni Hitler gayahin ang Martsa ng Roma ni Benito Mussolini sa pamamagitan ng pagsasagawa ng kaniyang Kampanya sa Berlin. Humingi ng suporte si Hitler at Ludendorff sa Staatskommissar (komisyoner ng estado) na si Gustav von Kahr na de paktong pinuno ng Bavaria. Gayunpaman, si Kahr kabilang ang hepe ng pulis na si Hans Ritter von Seisser (Seißer) at Reichswehr Heneral Otto von Lossow ay nais maglagay ng isang diktaduryang nasyonalista ng hindi kasama si Hitler.

Ninais ni Hitler na sunggaban ang isang mahalagang pagkakataon para sa isang matagumpay na panggugulo at suporta. Noong 8 Nobyembre 1923, si Hitler at ang SA (puwersa ni Hitler) ay sumalakay sa Bürgerbräukeller na isang malaking bulwagan ng serbesa sa Munich. Inabala ni Hitler ang pananalumpati ni Kahr at inihayag ni Hitler na ang isang pambansang himagsikan ay nagsimula na gayundin ang paghahayag ng pagkakalikha ng bagong gobyernong kasama si Ludendorff. Sa paghugot ng kaniyang baril, kaniyang hiningi ang pagsuporta ni Kahr, Seisser, at Lossow. Sa simula, ang mga puwersa naman ni Hitler ay naging matagumpay sa pagsakop ng lokal na Reichswehr at punongkwarter ng pulisya. Gayunpaman, ang hukbo (army) o pulis ng estado ay hindi sumama sa mga puwersa ni Hitler. Si Kahr at mga kasama nito ay mabilis na lumipat naman ng suporta tungo sa oposisyon ni Hitler sa kasalukuyang gobyerno. Nang sumunod na araw, si Hitler at ang kaniyang mga tagasunod ay nagmartsa mula sa bulwagan ng serbesa hanggang sa kagawaran ng digmaan ng Bavaria upang patalsikin ang gobyernong Bavaria sa kanilang "Martsa ng Berlin" ngunit sila ay pinakalat ng mga pulis. Labing-anim na miyembro ng Nazi at apat na pulis ang namatay sa hindi matagumpay na kudeta.

Si Hitler ay tumakas sa tahanan ni Ernst Hanfstaengl at sa ibang salaysay ay nagsaad na si Hitler ay nagtangkang magpakamatay. Siya ay depresado ngunit kalmado nang siya ay dakpin noong 11 Nobyembre 1923. Siya ay nilitis sa isang mataas na pagtataksil sa harapan ng espesyal na Korte ng Tao sa Munich. Sa mga panahong ito, si Alfred Rosenberg ay naging pansamantalang pinuno ng Nazi. Ang paglilitis ni Hitler ay nagsimula noong 26 Pebrero 1924 at noong 1 Abril 1924, si Hitler ay hinatulan ng limang taong pagkakabilanggo sa Bilangguan ng Landsberg. Si Hitler ay nakatanggap naman ng mabuting pagtrato mula sa mga guwardiya at nakatanggap ng maraming sulat mula sa kaniyang mga tagasunod. Ang Suprema Korte ng Bavaria ay naglabas ng pagpapatawad (pardon) at siya ay pinalaya sa bilangguan noong 20 Disyembre 1924 laban sa pagtutul ng prosekutor ng estado. Kung kabilang ang pagkakabilanggo ni Hitler bago ang paglilitis, si Hitler ay nanatili lamang sa bilangguan ng higit sa isang taon. 5

Naalis na takip ng Mein Kampf (1926–1927)

Habang nasa bilangguan ng Landsberg, idinikta ni Hitler ang halos lahat ng unang bolyum ng kaniyang "Mein Kampf" ("Ang aking pakikibaka" na orihinal na pinamagatang Apat at Kalahating Taon ng Pakikibaka sa Kasinungalingan, Kahangalan, at Kaduwagan) sa kaniyang diputadong si Rudolf Hess. Ang aklat na ito na kaniyang inalay sa "Lipunan ng Thule" ay isang talambuhay na nagpapahayag sa kaniyang mga ideolohiya. Ang aklat na ito ay naimpluwensiyahan ng The Passing of the Great Race ni Madison Grant na tinawag ni Hitler na "aking Bibliya". Ang Mein Kampf ay inilimbag sa dalawang bolyum noong taong 1925 at taong 1926 na nagbenta ng 240,000 mga kopya sa pagitan ng taong 1925 at taong 1934. Pagsapit ng katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, 10 milyong kopya ang naibenta o naipamahagi. Ang karapatangkopya (copyright) ng Mein Kampf sa Europa ay inaangkin ng Malayang Estado ng Bavaria at magwawakas sa 31 Disyembre 2015. Sa Alemanya ang mga labis na komentadong edisyon ng Mein Kampf ang tanging makukuha at ito ay para lamang sa mga pag-aaral akademiko.

Muling pagtatayo ng Nazi

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa panahon ng paglaya ni Hitler sa bilangguan, ang politika sa Alemanya ay naging hindi gaanong palaban at ang ekonomiya ay bumuti. Eto ang naglimita sa mga pagkakataon ni Hitler sa mga panggugulong pampolitika. Bilang resulta ng nabigong Putsch sa Bulwagan ng Serbesa, ang Nazi at ang mga kaugnay na organisasyon ay ipinagbawal sa Bavaria. Sa isang pagtitipon kay Punong Ministro ng Bavaria na si Heinrich Held noong 4 Enero 1925, si Hitler ay pumayag na respetuhin ang kapangyarihan ng estado at siya ay maghahanap lamang kapangyarihang pampolitika sa pamamagitan ng prosesong demoktratiko. Ang pagtitipong ito ang nagbigay daan upang maalis ang pagbabawal sa Nazi noong 16 Pebrero 1925 ngunit si Hitler ay binawalang magsalita sa publiko mula Marso 9. Upang maisulong ang kaniyang mga ambisyong pampolitika, hinirang ni hitler si Gregor Strasser gayundin ang kapatid nitong si Otto at si Joseph Goebbels upang pangasiwaan at palakihin ang Nazi sa hilagang Alemanya. Bilang magaling na nangangasiwa, naglihis si Gregor Strasser ng isang mas independiyenteng kursong pampolitika sa pamamagitan ng pagbibigay diin sa mga elementong sosyalista sa mga programa ng partido.

Si Hitler ay nagtakda ng pamumunong autokratiko ng Nazi sa pagdidiin ng Führerprinzip ("Pinunong Prinsipyo"). Ang lumitaw ay isang organisasyong pampolitika kung saan ang ranggo ay matutukoy hindi ng eleksiyon kundi ang mga posisyon ay malalagyan lamang sa pamamagitan ng paghirang (appointment) ng mga may mas mataas na ranggo na humihingi ng walang pagtutol na pagsunod sa kanilang pinuno.

Ang isang mahalagang elemento ng apela ni Hitler ang kaniyang kakayahan na pumukaw ng pakiramdam ng paglabag sa pambansang pagmamalaki (pride) bilang resulta ng Kasunduan ng Versailles. Marami sa mga Aleman ay tutol sa mga termino ng kasunduan lalo na ang pagpapabigat sa ekonomiya ng pagbabayad sa ibang mga bansang naapektuhan ng Unang Digmaang Pandaigdig. Gayunpaman, ang pagtatangka ni Hitler na makakuha ng malaking suporta sa pamamagitan ng pagsisi ng mga hinihingi at sinasaad ng kasunduan sa isang "internasyonal na sangka-hudyohan (jewry) ay hindi naging matagumpay sa mga botante. Kaya dahil dito, si Hitler at ang kaniyang partido ay nagsimulang gumamit ng mas tusong paraan ng propaganda na nagsasama sa antisemitismo sa pagbatikos sa kabiguan ng "Sistemang Weimar" at ng mga partidong sumusuporta dito.

Dahil sa pagkabigong patalsikin ang republika at makamit ang kapangyarihan sa isang kudeta, binago ni Hitler ang kaniyang mga taktika at nagpursigi ng stratehiya na pormal na umaayon sa mga patakaran ng Republika ng Weimar hanggang sa makamit niya ang pampolitika na kapanyarihan sa pamamagitan ng mga regular na eleksiyon. Ang kaniyang layunin ay gamitin ang mga insititusyon ng Republika ng Weimar upang wasakin ito at itatag ang kaniyang sarili bilang autokratikong pinuno.

Pag-akyat sa kapangyarihan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Mga botong nakuha ng Nazi sa eleksiyon
Petsa Kabuuan ng
mga boto
Persentahe ng
mga boto
Mga silya sa
Reichstag
Mga komento
Mayo 1924 1,918,300 6.5 32 Si Hitler ay nasa bilangguan
Disyembre 1924 907,300 3.0 14 Si Hitler ay pinalaya sa bilangguan
Mayo 1928 810,100 2.6 12  
Setyembre1930 6,409,600 18.3 107 Pagkatapos ng krisis pinansiyal
Hulyo 1932 13,745,800 37.4 230 Pagkatapos na maging kandidato sa pagkapangulo si Hitler
Nobyembre 1932 11,737,000 33.1 196  
Marso 1933 17,277,000 43.9 288 Noong termino ni Hitler bilang Kansilyer ng Alemanya

Ang malaking pagbabago sa ambisyong pampolitika ni Hitler ay nangyari nang dumating ang isang Dakilang Depresyon sa Alemanya noong 1930. Ang Republika ng Weimar ay nahirapang kumapit sa lipunang Aleman at humarap sa matinding oposisyon mula sa mga ekstremistang kanan (right wing) at kaliwa (left wing). Ang mga moderatong (moderate) mga partido na nangako ng isang demokratikong parlamentaryong republika ay patuloy na walang kakayahang pigilan ang paglago ng ekstremismo. Ang reperendum ng Alemanya noong 1929 ang nagpataas ng kasikatan ng ideolohiyang Nazi. Noong eleksiyon na naganap noong 1930, natalo ang mayoridad (majority) ng mga moderato na nagresulta sa pagkakabahagi ng dakilang koalisyon at pagpapalit nito ng isang gabineteng minoridad (minority). Ang pinuno nitong si Kansilyer Heinrich Brüning ng partidong Sentro (center) ay nangasiwa sa pamamagitan ng mga atas ng pangulo ng estadong si Paul von Hindenburg. Sa pagpapahintulot ng mga karamihan sa partido, ang pangangasiwa sa pamamagitan ng mga atas ay naging kagawian at ito ang nagbigay daan sa mga autoritariang anyo ng pamahalaan. Ang Nazi ay umangat mula sa hindi pagkakakilanlan hanggang sa pagkapanalo nito ng 18.3% ng boto at 107 parlamentaryong upuan (seats) noong 1930 eleksiyon na nagdulot dito upang maging ikalawang pinakamalaking partido sa parlamento ng Alemanya.

Ang paglakas ng pampolitika na kapangyarihan ni Hitler ay naramdaman sa paglilitis ng dalawang opiser ng Reichswehr na sina Tenyente Richard Scheringer at Hans Ludin noong tagsibol nang 1930. Ang parehong ito ay kinasuhan ng pagiging miyembro ng Nazi na sa panahong ito ay ilegal para sa mga personel ng Reichswehr. Ang prosekusyon ay nangatwirang ang Nazi ay isang mapanganib na ekstremistang partido na nagtulak sa abogado ng mga isinasakdal na tawagin si Hitler upang tumestigo sa korte. Sa testimonya ni Hitler noong 25 Setyembre 1930, isinaad ni Hitler na ang kaniyang partido ay nagpapaplanong umakyat sa kapangyarihan sa pamamagitan lamang ng demokratikong mga eleksiyon at ang Nazi ay kaibigan ng Reichswehr. Ang testimonyang ito ni Hitler ang umani kay Hitler ng maraming mga tagasunod sa pangkat ng mga opiser.

Ang mga hakbang ng pagtitipid sa pinansiya at badyet ng pamahalaan ni Brüning ay nagdulot ng kaunting pagbuti ng ekonomiya at naging labis na hindi tanyag sa mga botante. Ang kahinaang ito ay kinasangkapan ni Hitler sa pamamagitan ng pagpapatama ng kaniyang mga mensaheng pampolitika sa mga segmento ng populasyon na lubos na tinamaan ng inplasyon (pagtaas ng presyo) noong mga 1920 at kawalang trabaho gaya ng mga magsasaka, mga beterano ng digmaan, at gitnang klase (middle class).

Pormal na itinakwil ni Hitler ang kaniyang pagkamamamayang Austriyano noong 7 Abril 1925 ngunit sa parehong panahon ay hindi kumuha ng pagkakamamamayang Aleman. Sa halos pitong taon, si Hitler ay walang estado kaya wala siyang kakayahang makatakbo sa isang pampolitika na puwesto bukod sa nahaharap sa panganib ng deportasyon. Noong 25 Pebrero 1932, ang panloob na kalihim ng Brunswick na miyembro ng Nazi ay humirang kay Hitler bilang tagapangasiwa ng delegasyon ng estado sa Reichsrat sa Berlin na gumawa kay Hitler bilang mamamayan ng Brunswick gayundin ng Alemanya.

Noong 1932, si Hitler ay tumakbo laban sa may edad nang Pangulong si Paul von Hindenburg sa eleksiyon ng pagkapangulo. Ang pagtatagumpay ng kaniyang kandidasya ay nabigyang diin sa kaniyang pananalumpati sa Industry Club ng Düsseldorf na umani sa kaniya ng malawak na suporta ng iba ibang mga partidong nasyonalista, monarkista, katoliko, republikano at kahit sa sosyal na mga demokrato. Ginamit ni Hitler ang slogan sa kaniyang kampanya na "Hitler über Deutschland" ("Hitler sa ibabaw ng Alemanya") na isang reperensiya sa kaniyang parehong pampolitika na mga ambisyon at pangangampanya gamit ang eroplano. Si Hitler ay lumagay sa ikalawa sa parehong pag-ikot ng eleksiyon at umani ng mahigit sa 35% ng boto sa huling eleksiyon. Bagaman si Hitler ay natalo kay Hindenburg, ang eleksiyon na ito ay gumawa kay Hitler bilang isang kapani-paniwalang puwersa sa politika ng Alemanya.

Noong Setyembre 1931, ang pamangking babae ni Hitler na si Geli Rauba ay nagpatiwakal gamit ang baril ni Hitler sa kaniyang apartmento. Pinaniniwalaang may ugnayang romantiko si Rubal kay Hitler at ang kaniyang kamatayan ang nagdulot ng matinding sakit kay Hitler.

Pagkakahirang bilang Kansilyer (Chancellor)

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Si Hitler sa bintana ng Kansilyerya ng Reich at tumanggap ng obasyon (ovation) sa gabi ng kaniyang inaugurasyon bilang Kansilyer noong 30 Enero 1933

Dahil sa kahirapan ng pagbuo ng isang matatag at epektibong gobyerno, dalawa sa maimpluwensiya (influential) na mga politikong sina Franz von Papen at Alfred Hugenberg gayundin ang ilang mga industriyalista at negosyante kabilang sina Hjalmar Schacht at Fritz Thyssen ay sumulat kay Hindenburg na humihikayat dito na hirangin si Hitler bilang pinuno ng gobyerno na "independiyente sa mga partidong parlamentaryo" na maaaring maging isang kilusan na "makapagpapaligaya sa milyong mga tao".

Dahil sa ang dalawang eleksiyong parlamentaryo noong Hulyo at Nobyembre 1932 ay bigong nagresulta na makabuo ng isang mayoridad (majority) na gobyerno, may pag-aatubiling hinirang ni Pangulong Hindenburg si Hitler bilang kansilyer ng koalisyong gobyerno na binubuo ng Nazi at partido Hugenberg (Alemang Pambansang Partido ng mga Tao o DNVP). Ang impluwensiya ng Nazi ay pinaniniwalaang limitado lamang sa alyansa ng mga konserbatibong kalihim ng gabinete na ang pinakakilala ay sina von Papen bilang bise-kansilyer at Hugenberg bilang kalihim ng ekonomiya. Ang tanging isa pang miyembro ng Nazi maliban kay Hitler ay si Wilhelm Frick na binigyan ng kalihim ng panloob. Gayunpaman, bilang konsesyon sa Nazi, si Hermann Göring na sa mga panahong ito ay pinuno ng pulisya ng Prusya ay pinangalang kalihim na walang portpolyo. Kaya bagaman ninais ni von Papen na ilagay si Hitler bilang pigurangpinuno (figurehead o posisyong walang aktuwal na kapangyarihan) lamang, ang Nazi ay nagkamit ng mga mahahalagang mga posisyong pampolitika.

Noong 30 Enero 1933, si Hitler ay sumumpa bilang Kansilyer sa isang maikli at simpleng seremonya sa opisina ni Hindenburg. Ang unang talumpati ni Hitler bilang Kansilyer ay naganap noong Pebreo 10, 1933. Ang pagsunggab na ito ng kapangyarihan ay kalaunang nakilala bilang Machtergreifung o Machtübernahme.

Sunog sa Reichstag at ang Marsong halalan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bilang kansilyer, si Hitler ay lumaban sa mga pagtatangka ng kaniyang mga kalabayang pampolitika na bumuo ng mayoridad (majority) na pamahalaan. Dahil sa hindi pagkakasunduang pampolitika, si Hitler ay humiling kay Pangulong Hindenburg na buwagin muli ang Reichstag. Ang eleksiyon ay itinakda sa simula ng Marso. Noong Pebrero 1933, ang gusali ng Reichstag ay sinunog at dahil si Marinus van der Lubbe na isang Dutch na independiyenteng komunista ay natagpuan sa nasusunog na gusali, ang isang pagtatangkang komunista ay sinisi na dahilan ng sunog na ito. Ang sentral na pamahalaan ay tumugon sa sunog sa Reichstage sa pamamagitan ng isang atas na tinatawag na Atas ng Sunog sa Reichstag noong Pebrero 28 na nagaalis sa mga pangunahing karapatan kabilang na ang habeas corpus. Ang mga gawain ng Partidong Alemang Komunista ay sinugpo at ang mga kasapi nito ay dinakip, sapilitang pinaalis o pinatay.

Bukod sa pangangampanyang pampolitika, ang Nazi ay gumamit din ng dahas paramilitar at nagpakalat ng propagandang kontra-komunista sa mga araw bago ang halalan. Noong araw ng eleksiyon noong 6 Marso 1933, ang botong nakuha ng Nazi ay dumami sa 43.9% ng kabuuang boto at nakakuha ng pinakamaraming silya sa parlamento. Gayunpaman, ang partido ni Hitler na Nazi ay nabigong makakuha ng tiyak na mayoridad (majority) na nagresulta sa pangangailangan ng pagsanib sa partidong DNVP.

Araw ng Potsdam at Aktong Pagpapayag

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong 21 Marso 1933, ang bagong Reichstag ay itinatag sa pamamaigtan ng isang bukas na seremonya na idinaos sa simbahang garrison ng Postdam. Ang Araw ng Potsdam ay idinaos upang ipakita ang rekonsilyasyon sa pagitan ng rebolusyonaryong kilusang Nazi at Lumang Prussia kabilang ang mga elitista nito at mga tinatantong mga birtud. Si Hitler ay lumabas na suot ang isang amerikanang may buntot (tail coat) at pakumbabang binati ang may edad ng pangulong si Hindenburg.

Sa paghahanap ng Nazi ng buong pampolitika na kontrol nang ito ay mabigong maakakuha ng absolutong mayoridad ng parlamento, ang gobyerno ni Hitler ay naghain ng Ermächtigungsgesetz (Aktong Pagpapayag) sa isang boto ng bagong nahalal na Reichstag. Ang lehislasyong ito ang nagbigay sa gabinete ni Hitler ng buong kapangyarihang lehislatibo sa loob ng apat na taon. Bagaman ang panukalang-batas (bill) na ito ay hindi una, ang aktong ito ay iba dahil ito`y pumapayag sa paglihis sa konstitusyon. Dahil sa ang panukalang-batas (bill) na ito ay kailangan ng ⅔ ng mayoridad upang mapasa, ang gobyerno ni Hitler ay nangailangan ng suporta ng ibang mga partido. Ang posisyon ng Partidong Sentro (Centre Party) na ikatlong pinakamalaking partido sa Reichstag ang lumabas na nagpasiya ng boto. Sa ilalim ng pamumuno Ludwig Kaas, ang Partidong Sentro ay nagpasiyang bumoto para sa Aktong Pagpapayag. Ginawa ito ng partidong ito kapalit ng garantiya (sa salita) ng kalayaan ng Simbahang Katoliko, ang mga concordat (kasunduan ng Simbahang Katoliko at mga soberanyang mga estado) na nilagdaan ng mga estadong Aleman at ang patuloy na pag-iral ng Partidong Sentro.

Noong Marso 23, ang Reichstag ay nagtipon sa kapalit na gusali sa ilalim ng magulong mga sirkunstansiya. Ang ilang mga tao ng SA ay nagsilbing guwardiya sa loob samantalang ang malaking mga grupo sa labas ay sumigaw ng mga slogan at mga banta sa paparating na mga miyembro ng parlamento. Inihayag ni Kaas na ang Partidong Sentro ay susuporta sa panukalang-batas (bill) na ito na ang mga pagkabahala ay isinantabi samantalang ang Demokratikong Sosyal na si Otto Wels ay kumondena sa aktong ito sa kaniyang talumpati. Sa pagtatapos ng araw, ang lahat ng partido maliban sa Demokratikong Sosyal ay bumoto pabor sa panukalang-batas na ito. Ang mga komunista gayundin din ang ilang mga Demokratikong Sosyal ay pinagbawalan na dumalo sa pagbotong ito. Ang Aktong Pagpapayag gayundin ang Atas ng Sunog sa Reichstag ang nagtransporma sa gobyerno ni Hitler bilang isang de paktong (de facto o sa pagsasanay) diktadurya (dictatorship).

Pag-alis ng mga natitirang limitasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa pagkakamit ng buong kontrol ng mga lehislatibo at ehekutibong mga sangay ng gobyerno, si Hitler at ang kaniyang mga kaalyansang pampolitika ay nagsagawa ng sistemang pagsupil ng mga natitirang mga kalabang pampolitika. Pagkatapos ng disolusyon ng Partidong Komunista, ang Partidong Sosyal Demokratiko ay pinagbawalan din at ang lahat ng mga ari-arian nito ay kinamkam. Ang Stahlhelm (Steel Helmets na paramilitar na organisasyong Republikang Weimar) ay iniligay sa pamumuno ni Hitler na may ilang autonomiya (sariling gobyerno) bilang suportang puwersa ng kapulisan. Noong Mayo 1, ang mga pagpoprotesta ay idinaos at ang Sturmabteilung (stormtroopers) ay winasak ang mga opisina ng mga unyong kalakalan (trade unions). Noong 2 Mayo 1933, lahat ng mga unyong kalakalan (trade unions) ay pinuwersang mabuwag. Ang isang bagong unyong organisasyon ay binuo na kumakatawan sa lahat ng mga manggagawa, administrador at mga may ari ng kompanya bilang isang grupo. Ang bagong unyong kalakalang ito ay repleksiyon ng konsepto ng pambansang sosyalismo sa espirito ng "Volksgemeinschaft" (komunidad ng lahat ng mga Aleman) ni Hitler.

Noong 14 Hulyo 1933, ang partidong Nazi ay inihayag na tanging legal na partido sa Alemanya. Ginamit ni Hitler ang Sturmabteilung (stormtroopers) upang pilitin si Hugenberg na magbitiw at isinulong ang pampolitika na isolasyon ng Bise-Kansilyer na si von Papen. Ang kagustuhan ng Sturmabteilung na magkaroon ng mas pampolitika at militar na kapangyarihan ay nagdulot ng pagkabalisa sa mga militar, industriyal at pampolitika na mga pinuno. Eto ang nagtulak kay Hitler upang alisin ang buong pamumuno ng Sturmabteilung kabilang si Ernst Röhm at ibang mga kalabang pampolitika gaya ni Gregor Strasser at dating Kansilyer na si Kurt von Schleicher. Ang mga aksiyong ito ay naganap mula Hunyo 30 hanggang 2 Hulyo 1934. Habang ang ilang mga Aleman ay nagulat sa pagpatay, maraming nakakita kay Hitler bilang isa na nagbalik ng kaayusan (order) ng bansa.

Noong 2 Agosto 1934, si Pangulong von Hinderburg ay namatay. Sa paglabag sa Konstitusyon ng Weimar na tumatawag sa eleksiyon ng pagkapangulo at sa kabila ng batas na naipasa nang nakaraang araw bilang antisipasyon sa papalapit na kamatayan ni Hindenburg, ang gabinete ni Hitler ay nagdeklara na ang posisyon ng pagkapangulo ay bakante at inilipat ang mga kapangyarihan ng pinuno ng estado kay Hitler bilang Führer und Reichskanzler (pinuno at kansilyer). Eto ang nag-alis ng pinakahuling legal na remedya kung saan si Hitler ay maaaring mapatalsik at halos lahat ng mga tseke at balanse (checks and balances o pagsaway ng ibang sangay ng gobyerno) sa kaniyang kapangyarihan. Ang ginawa ni Hitler ay lumabag din sa Aktong Pagpapayag na nagbabawal sa pakikialam sa opisina ng pagkapangulo.

Noong Agosto 19, ang pagsasama (merger) ng pagkapangulo at pagka-kansilyer ay inaprubahan ng plebisito na may suporta ng 84.6% ng mga botante.

Bilang pinuno ng estado, si Hitler ang naging Supremo Komander ng Puwersang Panghukbo (Armed Forces). Ang tradisyonal na katapatang panunumpa ng mga sundalo at mga marino ay binago upang magpatibay ng katapatan ng direkta kay Hitler imbis sa opisina ng Punong komander (commander-in-chief).

Simula nang 1938, ginawa ni Hitler na isailalim sa kaniyang direktang kontrol ang Puwersang Panghukbo sa pamamagitan ng pagpupuwersa sa pagbibitiw ng Kalihim ng Digmaan (dating Kalihim ng Pagtatanggol) na si Werner von Blomberg dahil sa ebidensiya na ang bagong asawa ni Blomberg ay may rekord sa pulisya ng prostitusyon. Inalis din Hitler ang komander ng hukbong si Koronel-Heneral Werner von Fritsch pagkatapos na ang Schutzstaffel (Protection Squadron) ay nagbigay ng hindi totoong mga alegasyon na si Fritsch ay lumahok sa isang relasyong homosekswal na nagresulta sa isang itim na sulat (black mail o banta upang makuha ang isang hinihingi). Ang episodyong ito ay nakilala bilang Blomberg–Fritsch Affair. Pinalitan din ni Hitler ang Kagawaran ng Digmaan ng Oberkommando der Wehrmacht (High Command of the Armed Forces, o OKW) na pinamunuan ni Heneral Wilhelm Keitel. Sa simula nang 1938, labindalawang heneral (maliban kay Blomberg at Fritsch) ay tinanggal din.

Ikatlong Reich

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa kaniyang pag-iisa ng kaniyang mga kapangyarihang pampolitika, sinugpo at inubos ni Hitler ang oposisyon sa prosesong tinaguriang Gleichschaltung ("iayon"). kaniyang tinangka na magkamit ng karagdagang mga suporta ng publiko sa pamamagitan ng pangangakong pagbabaliktad ng mga epekto ng Dakilang depresyon at ng Kasunduang Versailles.

Ekonomiya at kultura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang pagtaas ng mga gawaing ekonomiko ay pinagana sa malaking bahagi ng muling pagpipinansiya (refinancing) ng mga matagalang terminong mga utang sa mas maikling mga terminong mga utang at pagpalawig ng militar. Halimbawa, ang rekonstruksiyon ni Hitler at muling pag-aarmas ng militar ay pinondohan sa pamamagitan ng manipulasyon ng pera ni Hjalmar Schacht kabilang ang mga kredito sa sa mga perang Mefo.

Ang mga patakaran ng Nazi ay malakas na humikayat sa mga kababaihan na mag-anak at manatili sa bahay. Noong Setyembre 1934 na pananalumpati ni Hitler sa NS-Frauenschaft (National Socialist Women's League), siya ay nangatwirang para isang babaeng Aleman, ang "kaniyang mundo ay para sa kaniyang asawa, pamilya, mga anak at bahay". Ang Krus ng Karangalan ay iginawad sa mga inang Aleman na nag-anak ng apat o mas maraming mga anak. Ang kawalang trabaho ay bumagsak ng lubusan na sa malaking bahagi ay sa pamamagitan ng paglikha ng mga armas (sandata), restriksiyon sa mga unyong pangtrabaho, at paghinto ng mga kababaihan sa pagtatrabaho.

Pinangasiwaan ni Hitler ang pinakamalaking kampanya ng pagpapabuti ng estruktura sa kasaysayan ng Aleman na humantong sa pagkakalikha ng mga dam, autobahn, mga riles ng tren at iba pang mga estrukturang sibil. Gayunpaman, ang mga programang ito ay nagpababa ng pangkalahatang pamantayan ng pamumuhay ng mga manggagawa na sa simula ay hindi naapektuhan ng tuloy tuloy na kawalang trabaho ng Republika ng Weimar. Ang mga suweldo ay lumiit bago ang mga taon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig samantalang ang presyo ng pamumuhay ay lumago ng 25%. Mula 1933 hanggang 1934, ang mga suweldo ay dumanas ng pagbawas na 5%.

Ang gobyerno ni Hitler ay nagtaguyod ng arkitektura sa sobrang laking sakop. Si Albert Speer na instrumental sa pagpapatupad ng mga klasisistang interpretasyon ni Hitler ng kulturang Aleman ang naging kauna-unahang arkitekto ng Reich. Noong 1936, binuksan ni Hitler ang tag-init na Larong Olimpiko sa Berlin. Si Hitler ay nagkaroon ng ilang kontribusyon sa disenyo ng Volkswagen Beetle at inatasan si Ferdinand Porsche sa pagdidisenyo at konstruksiyon nito.

Noong 20 Abril 1939, isang masigabong pagdiriwang ng ika-50 kaarawan ni Hitler ay idinaos na nagtatampok ng mga parada, pagbisita ng mga dignitaryong dayuhan, mga bandilang Nazi at libo libong mga nagaalab na sulo (torches).

Ayon sa mga historyan na sina David Schoenbaum at Henry Ashby Turner, ang sosyal at ekonomikang mga patakaran ni Hitler ay isang modernisasyon na may mga layuning laban sa moderno. Ang iba gaya ni Rainer Zitelman ay nagsaad na si Hitler ay may sadyang stratehiya ng pagpupursigi ng isang rebolusyanoryong modernisasyon ng lipunang Aleman.

Muling pag-aarmas at mga bagong kaalyansa

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa isang pulong ng mga Alemang pinunong militar noong 3 Pebrero 1933, si Hitler ay nagsalita ng "pagsakop ng Lebenstraum sa Silangan at ang walang habag na pagsasa-Aleman (germanisation) nito" bilang pinakahuling pangdayuhang patakaran na layunin . Noong Marso 1933, ang kalihim ng estado sa Auswärtiges Amt (Foreign Office) na si Prinsipe Bernhard Wilhelm von Bülow ay naglabas ng isang pangunahing pangungusap na nagtataguyod ng Anschluss kasama ang Austria na pagpapanumbalik ng mga pambansang hangganan (borders) ng Alemanya nang 1914, pagtatakwil sa Bahaging Lima ng kasunduan ng Versailles, ang pagbabalik ng mga dating kolonya ng Alemanya sa Aprika at isang sonang Alemang na impluwensiya sa Silangang Europa. Nakita ni Hitler na ang mga layunin ni Bülow ay sobrang magaan.

Sa kaniyang mga pananalumpating kapayapaan noong gitna ng 1930, binigyang diin ni Hitler ang mga layuning mapayapa ng kaniyang mga patakaran at pagpayag ng pakikipagtulungan sa mga kasunduang internasiyonal. Sa unang pulong ng kaniyang gabinete noong 1933, ginawang pangunahin ni Hitler ang paggastos sa militar kesa sa pagpapagaan ng kawalang trabaho. Noong Oktubre 1933, inalis ni Hitler ang Alemanya sa mga Liga ng mga Bansa at sa Kumperensiya ng Pangdaigdigag Disarmamento (pagbubuwag ng mga armas). Ayon sa kaniyang kalihim pangdayuhan na si Baron Konstantin von Neurath, ang hinihingi ng mga Pranses para sa sécurité ang pangunahing hadlang.

Noong Marso 1935, itinakwil ni Hitler ang ikalimang bahagi ng kasunduan ng Versailles sa pamamagitan ng paghahayag ng pagpapalawig ng hukbong Aleman sa 600,000 na mga miyembro na anim na beses na mas marami sa kondisyon ng Kasunduan ng Versailles. Kabilang din dito ang pagpapaunlad ng Puwersang Panghimpapawid (Luftwaffe o air force) at pagpapalaki ng bilang ng hukbong-dagat (navy). Ang mga bansang Britanya, Pransiya, Italya at Liga ng mga Bansa ay kumondena sa mga planong ito.

Noong 18 Hunyo 1935, ang Kasunduang Britanya-Aleman ng hukbong pandagat (AGNA) ay nilagdaan na pumapayag sa tonnage (kapasidad ng barko) ng Alemanya na magkaroon 35% dagdag sa sukat ng hukbong dagat ng Britanya. Tinawag ni Hitler na ang paglalagd sa sa AGNA ang "pinakamasayang araw sa aking buhay" dahil sa paniniwalang ito ang hudyat ng simula ng alyansang Britanya at Alemanya na kaniyang hinulaan sa Mein Kampf. Ang mga bansang Pransiya at Italya ay hindi kinonsulta bago ang paglalagda na direktang nagpapawalang kabuluhan sa Liga ng mga Bansa gayundin sa kasunduan ng Versailles.

Noong Setyember 13, 1935, inatasan ni Hitler si Dr. Bernhard Lösener at Franz Albrecht Medicus ng Kagawarang Panloob na simulang magbalangkas ng mga batas na antisemitiko para ito ay maidala sa sahig ng Reichstag (parlamento ng Alemanya). Noong 15 Setyembre 1935, si Hitler ay nagpresenta ng dalawang batas sa Reichstag na tinatawag na mga Batas ng Nuremberg. Ang mga batas na ito ay nagbabawal ng pagpapakasal sa pagitan ng mga hindi-Hudyo at mga mga Hudyong Aleman at nagbabawal sa pagtanggap sa trabaho ng mga hindi-Hudyong babae babae na bababa sa 45 taong gulang sa mga tahanang Hudyo. Ang mga batas na ito ay nag-aalis ng mga tinatawag na "hindi-Aryan" ng mga benepisyo ng pagkamamamayang Aleman.

Noong Marso 1936, muling sinakop ni Hitler ang sonang demilitarized (mga lugar na pinagbabawalan ang mga gawaing militar) sa Rhineland na isang paglabag sa kasunduan ng Versailles. Nagpadala si Hitler ng mga tropa (troops) sa Espanya upang suportahan si Henereal Franko nang makatanggap si Hitler ng apela sa tulong noong Hulyo 1936. Sa parehong panahon, ipinagpatuloy ni Hitler ang kaniyang pagsisikap na lumikha ng alyansang Britanya-Aleman.

Noong Agosto 1936, bilang tugon sa papalagong krisis ng ekonomiya na resulta ng mga pag-aarmas, si Hitler ay naglabas ng memorandum na nag-aatas kay Hermann Göring na isagawa ang isang Apat na Taong Plano na naghahanda sa Alemanya para sa isang digmaan sa darating na apat na taon. Ang Apat na Taong Planong Memorandum na ito ay naglalatag ng malapit na buong pakikidigma sa pagitan ng Hudyo-Bolshebismo at Pambansang Alemang Sosyalismo na sa pananaw ni Hitler ay nangangailangan ng paguukol sa pag-aarmas kahit ano pa ang magiging gastos nito sa ekonomiya.

Noong 25 Oktubre 1936, si Konde Galeazzo Ciano na kalihim pangdayuhan ng gobyerno ni Benito Mussolini ay naghahayag ng aksis (kasunduan) sa pagitan ng Alemanya at Italya. Noong Nobyembre 25, ang Alemanya ay lumagda sa Kasunduan Anti-Comintern (Laban sa komunista) kasama ang bansang Hapon. Ang mga bansang Britanya, Tsina, Italya at Poland ay inimbitahan rin upang sumali sa Kasunduang ito ngunit ang Italya lamang ang lumagda dito noong 1937. Sa huli ng 1937, iniwan na ni Hitler ang kaniyang panaginip ng isang alyansang Britanya-Alemanya na sumisi sa kawalang sapat na pamumuno sa Britanya.

Noong 5 Nobyembre 1937, si Hitler ay nagsagawa ng isang sikretong pagpupulong sa Kansilyerya ng Reichstage kasama ang kaniyang mga kalihim pangdayuhan at mga hepe ng militar ukol sa kaniyang pakikipagdigma. Sa naitala sa memorandum na Memorandum, isinaad ni Hitler ang kaniyang intensiyong makuha ang Lebensraum ("buhay na espasyo") para sa mga Aleman at nag-atas ng paghahanda para sa digmaan sa silangan na magsisimula ng hindi lalagpas sa 1943. Isinaad din ni Hitler na ang mga minute (minutes o tala ng pagpupulong) ng kumperensiyang ito ay ituturing na kaniyang "testamentong pampolitika" sa pangyayaring siya ay mamatay. Sinabi din ni HItler na ang krisis sa ekonomiya ng Alemanya ay mapipigil lamang ng patakarang pananakit militar na susunggab sa Austria at Czechoslovakia. Hinikayat ni Hitler ang isang mabilis na aksiyon bago ang Britanya at Pransiya ay manguna sa labanan ng armas (sandata).

Noong simula nang 1939 kasunod ng pangyayaring Blomberg–Fritsch, isinaad ni Hitler ang kaniyang kontrol ng militar-pangdayuhang patakarang aparato at ang pagbuwag ng Kagawarang pandigmaan at pagpapalit nito ng Oberkommando der Wehrmacht (OKW). kaniyang pinatalsik si Neurath bilang kalihim ng kagawarang pangdayuhan noong 4 Pebrero 1938 at gumampan ng tungkulin at titulong Oberster Befehlshaber der Wehrmacht (Supremong komander ng Hukbong pang-armas). Mula 1938 at pasulong nito, si Hitler ay nagsasagawa ng patakarang pandayuhan na ang pinakahuling layunin nito ay pakikidigma.

Ang isang Amerikanong sundalo ay nakatayo malapit sa isang kariton na punong puno ng mga bangkay sa labas ng krematoryum sa bagong pinalayang konsentrasyong kampo (concentration camp) sa Buchenwald noong Abril 1945

Ang isa sa pinakasentral at pinakakontrobersiyal na ideolohiya ni Hitler ang konseptong kaniyang tinatawag at ng kaniyang mga tagasunod na "kalinisan ng lahi" (racial hygiene). Ang mga patakarang euheniko (eugenic) ni Hitler ay sa simula ay tumututok lamang sa mga batang may pisikal at pag-unlad (developmental) na kapansanan sa programang tinawag na Action T4.

Ang ideya ni Hitler ng Lebenstraum na tinaguyod sa Mein Kampf ay nakapokus sa pagkakamit ng mga bagong teritorya na matitirhan ng mga Aleman sa Silangang Europa. Ang Generalplan Ost ("General Plan for the East") ay tumatawag sa populasyon ng mga nasakop na Silangang Europa at Unyong Soviet na ipatapon sa Kanlurang Siberia, gawing alipin, o ipapatay. Ang mga nasakop na teritoryo ay pupunuin ng mga Aleman o mga naging Alemang titira. Ayon sa Amerikanong historyan na si Timothy D. Snyder:

Inisip ni Hitler ang pagsakop na nag-aalis ng modernisasyon ng Unyong Soviet at Poland na kikitil sa sampung milyong mga buhay. Ang nakikitang bisyon ng pamumunong Nazi ay isang silangang hangganan na naubos ang populasyon at naalis ang industrialisasyon at ginawang pagsasakang sakop ng mga pinunong Aleman. Ang bisyong ito ay may apat na mga bahagi. Una, ang Soviet ay babagsak pagkatapos ng pagkapanalo ng mga Aleman sa tag-init ng 1941 gaya ng ng nangyari sa estado ng Poland noong tag-init ng 1939 na mag-iiwan sa mga Aleman ng lubos na kontrol sa Poland, Belarus, Ukrain, kanlurang Russia at Caucasus. Ikalawa, ang planong paggutom ay papatay sa mga 30 milyong mamamayan ng mga lupaing ito sa tag-ginaw nang 1941–1942 habang ang mga pagkain ay inililipat sa Alemanya at kanlurang Europa. Ikatlo, ang mga hudyo sa Unyong Soviet na nakaligtas sa paggutom kabilang na ang mga Hudyong taga Poland at ibang mga Hudyong nasa pangangasiwa ng Alemanya ay uubusin sa Europa sa isang solusyong pinal. Ikaapat, ang Generalplan Ost ay nakikita ang deportasyon, pagpatay, pang-aalipin at ang asimilasyon ng mga natitirang populasyon at muling pagtira sa silangang Europa ng mga mananakop na Aleman pagkatapos ng pagkapanalo...Nang maging malinaw noong ikalawang kalahati ng 1941 na ang digmaan ay hindi umaayon sa plano, ginawang malinaw ni Hitler na ang pinal na solusyon ay ipatupad agad.

Sa pagitan ng 1939 at 1945, ang Schutzstaffel (SS) na tinulungan ng nakikipagsabwatang mga pamahalaan at akay sa mga sinakop na bansa ang responsable sa kamatayan ng labing-isa hanggang labing-apat na milyong katao kabilang ang anim na milyon mga hudyo na kumakatawan sa dalawa sa tatlo (2/3) ng populasyon Hudyo sa Europa. Ang pagpatay ay naganap sa mga konsentrasyong mga kampo (concentration camps), ghetto, at sa pamamagitan ng eksekusyon ng masa. Karamihan sa mga biktima ng Holocaust ay gi-naas gamit ang nakalalasong mga gaas samantalang ang iba ay namatay sa kagutuman o sakit habang aliping pinagtatrabaho.

Ang mga patakaran ni Hitler ay nagresulta rin sa pagpatay ng mga Pole, mga bilanggo ng digmaang Soviet at ibang mga kalabang pampolitika, mga homosekswal, Roma, ang mga may kapansanang pisikal at sakit sa pag-iisip, mga saksi ni Jehovah, mga Sabadista, mga uniyonista ng kalakalan. Ang isa sa pinakamalaking sentro ng pagpatay ng masa ang kampong eksterminasyong kompleks ng Auschwitz-Birkenau. Si Hitler ay hindi kailanman bumisita sa mga konsentrasyong kampo (concentration camps) at hindi nagsalita sa publiko ng tungkol sa mga pagpatay.

Ang Holocaust (ang "Endlösung der jüdischen Frage" o "Pinal na Solusyon ng Katanungang Hudyo") ay pinangasiwaan at isinagawa ni Heinrich Himmler at Reinhard Heydrich. Ang mga tala ng kumperensiyang Wannsee na naganap noong 20 Enero 1942 at pinamunuan ni Reinhard Heydrich kasama ang labinlimang senyor na opisyal ng Nazi (kabilang si Adolf Eichmann) na lumahok dito ay nagbigay ng maliwanag na ebidensiya ng sistematikong pagpaplano ng Holocaust. Noong Pebrero 22, si Hitler ay muling naitalang nagsabi sa kaniyang mga kasamang "muli nating mababawi ang ating kalusugan sa pagubos ng mga Hudyo".

Bagaman walang spesipikong utos mula kay Hitler na nagbibigay ng kapangyarihan sa pagpatay ng masa na lumitaw, kaniyang inaprubahan ang Einsatzgruppen na isang pumapatay na skwad (squad) na sumunod sa hukbong Aleman hanggang Poland at Russia at kaniyang lubos na alam ang mga gawain nito. Sa pagtatanong ng mga intelihensiyang opiser ng Soviet na ginawang publiko pagkatapos ng limampung taon, ang valet (personal na attendant) ni Hitler na si Heinz Linge, at adjutant (katulong) nitong si Otto Günsche ay nagsaad na si Hitler ay may direktang interes sa paglikha ng mga kulungan ng gaas (gas chambers).

Ikalawang Digmaang Pandaigdig

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga pagtatagumpay diplomatiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Alyansa sa bansang Hapon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong Pebrero 1938, sa payo ng kaniyang bagong hirang na Kalihim Pangdayuhan na isang malakas na tagataguyod ng Hapon na si Joachim von Ribbentrop, winakasan ni Hitler ang alyansa sa bansang Tsina upang pumasok sa alyansa sa mas moderno at mas makapangyarihan bansang Hapon. Inihayag ni Hitler ang pagkilalang Aleman ng Manchukuo na sinakop ng Hapones sa Manchuria at isinuko ang pag-aankin ng Alemanya sa mga dating kolonyang hinawakan ng Hapon. Iniutos ni Hitler ang pagtigil ng pagpapadala ng mga armas sa Tsina at kaniyang pinauwi ang mga opiser na Aleman na nakikipagtulungan sa hukbo ng Tsina. Sa paghihiganti, ang Tsinong Heneral na Chiang Kai-shek ay nagpatigil ng lahat ng kasunduang ekonomiko ng Tsina at Aleman na nag-aalis sa Alemanya ng karapatan sa maraming mga hilaw na materyal ng Tsina bagaman nagpatuloy pa rin ang Tsina sa pagpapadala ng tungsten hanggang 1939 na mahalaga sa paglikha ng mga armas.

Austria and Czechoslovakia

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong 12 Marso 1938, idineklara ni Hitler ang pag-iisa ng Austria sa Alemanyang Nazi sa Anschluss. Ibinaling naman ni Hitler ang kaniyang atensiyon sa etnikong Alemang populasyon ng Sudetenland na isang distrito ng Czechoslovakia.

Noong Marso 28–29, 1938, si Hitler ay nagdaos ng sunod sunod na sikretong pakikipagpulong sa Berlin kay Konrad Henlein ng Sudeten Heimfront (Home Front) na pinakamalaking etnikong Alemang partido sa Sudetenland. Pareho nilang pinagkasunduang si Henlein ay hihingi ng karagdagang autonomiya para sa mga Alemang Sudeten mula sa gobyerno ng Czechoslovakia upang magbigay ng preteksto (dahilan) sa isang militar na aksiyon ng Alemanya laban sa Czechoslovakia. Noong Abril 1938, sinabi ni Henlein sa kalihim pangdayuhan ng Hungarya na "anumang ialok ng gobyernong Czech, siya ay palaging magtataas ng kahilingan... kaniyang nais na isabotahe ang pang-unawa sa anumang paraan dahil eto lamang ang paraan upang pasabugin ng mabilis ang Czechoslovakia". Sa pribado, itinuring ni Hitler ang isyu ng Sudeten na hindi mahalaga. Ang kaniyang tunay na intensiyon ay pagsakop sa isang digmaan sa Czechoslovakia.

Noong Abril 1938, iniutos ni Hitler sa OKW na maghanda para sa Fall Grün ("Case Green"), ang pangalang koda para sa pagsakop ng Czechoslovakia. Bilang resulta ng matinding pagpipilit diplomatiko ng Pransiya at Britanya, inihayag ng Pangulo ng Czechoslovakia na si Edvard Beneš noong 5 Setyembre 1938 ang "Ikaapat na Plano" para sa muling pagsasaayos ng konstitusyon ng kaniyang bansa na pumapayag sa lahat ng halos hinihingi ni Henlein para sa autonomiya ng Sudetenland. Ang Heimfront ni Henlein ay tumugon sa alok ni Beneš' ng sunod sunod na marahas na pakikipagsagupaan sa pulisya ng Czechoslovakia na nagresulta sa pagdedeklara ng batas militar (martial law) sa ilang distrito ng Sudetenland.

Mula kaliwa hanggang kanan: Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini, at Ciano na nilitratuhan bago ang paglalagda ng Kasunduang Munich na nagbibigay ng Sudetendland Sa Alemanya.

Ang Alemanya ay nakadepende sa inangkat na langis (imported oil). Ang isang konprontasyon sa Britanya dahil sa alitang Czechoslovakian ay maaring magbawas ng suplay ng langis ng Alemanya. Sinuspinde ni Hitler ang Fall Grün na orihinal na nakaplano para sa 1 Oktubre 1938. Noong 29 Setyembre 1938, si Hitler, Neville Chamberlain, Édouard Daladier, at Benito Mussolini ay dumalo ng isang araw na kumperensiya sa Munich na nagresulta sa Kasunduang Munich na nagsasaad ng paglipat ng mga distrito ng Sudetenland sa Alemanya.

Si Chamberlain ay nasiyahan sa kumperensiya sa Munich na kaniyang tinawag ang kinalabasan na "kapayapaan para sa ating panahon" samantalang si Hitler ay nagalit sa nawalang oportunidad para sa digmaan noong 1938. Inihayag ni Hitler ang kaniyang pagkasiphayo sa Kasunduang Munich sa kaniyang talumpati noong 9 Oktubre 1938 sa Saarbrücken. Sa pananaw ni Hitler, ang pinamagitan ng Britanyang kapayaan, bagaman pabor sa paimbabaw na mga hinihingi ng Aleman ay isang pagkatalong diplomatiko na nagudyok sa pagnanais ni Hitler ng paglilimita ng kapanyarihan ng Britanya upang magbigay daan sa pagpapalawak ng Alemanya sa silangan. Bilang resulta ng kumperensiyang ito, si Hitler ay napili ng Time Magazine na "Tao ng Taon" (Man of the Year) noong 1938.

Noong huli nang 1938 at simula nang 1939, ang patuloy na krisis ng ekonomiya na sanhi ng muling pag-aarmas ay nagpuwersa kay Hitler na gumawa ng malaking pagputol sa pagtatangol. Si Hitler ay gumawa ng talumapating "luwas o mamatay" noong 30 Enero 1939 na tumatawag sa opensibang ekonomikong Aleman upang padamihin ang hawak na dayuhang pagpapalit (foreign exchange) upang ipambayad sa mga hilaw na materyal gaya ng mataas na uri ng iron na kailagan para sa mga sandatang militar.

Ang mga tindahang Hudyo ay winasak sa Magdeburg kasunod ng Kristallnacht noong Nobyembre 1938.
"Ang isang bagay na gusto kong sabihin sa araw na ito na maaaring maging kaala-alala sa iba gayundin sa ating mga Aleman: Sa buong kurso ng buhay ko, ako ay malimit na naging isang propeta at ako ay karaniwang kinukutya dahil dito. Sa panahon ng aking pakikibaka para sa kapangyarihan, sa unang instansiya na ang lahing Hudyo na tanging tumanggap ng aking mga propesiya na may pagtawa nang aking sabihing isang araw, aking gagampanan ang pamumuno ng estado at ng buong bansa at sa maraming mga bagay, aking lulutasin ang problemang Hudyo. Ang kanilang tawa ay sobrang hiyawan ngunit sa tingin ko sa isang panahon ngayon, sila ay tatawa sa kabilang panig ng kanilang mukha (o ang darating sa kanila ay makakapagbalisa sa kanila). Ngayon, ako ay sa isang beses pa magiging propeta. Kung ang internasyonal na tagapondong mga Hudyo sa labas ng Europa ay magtagumpay sa pagsadlak ng mga bansa sa isa pang digmaang pandaigdig, ang resulta ay hindi ang bolshebisasyon (bolshevisation) ng mundo at kaya ay pagwawagi ng sangka-hudyohan kundi ang anihilasyon (pagkawasak) ng lahing Hudyo sa Europa".

Noong 15 Marso 1939, sa paglabag sa Kasunduang Munich at posibleng bilang resulta ng papalalim na krisis ng ekonomiya na nangangailangan ng karagadagang mga pag-aari, inutos ni Hitler sa Wehrmacht na sakupin ang Prague at mula sa Kastilyong Prague ihayag ang