İçeriğe atla

Kinodont

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Sinodont sayfasından yönlendirildi)
Kinodont
Yaşadığı dönem aralığı: 254-0 myö
Çangsingiyen-Günümüz[1]
Soyu tükenmiş ve hâlâ hayatta olan sinodont örnekleri.

1. sıra: Dvinia prima ve Trirachodon berryi;
2. sıra: Brasilitherium riograndensis ve Megazostrodon rudnerae;

3. sıra: Ornithorhynchus anatinus (ornitorenk) ve Loxodonta africana (Afrika savan fili)
Biyolojik sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Klad: Therapsida
Klad: Eutheriodontia
Klad: Cynodontia
Owen, 1861
Alt gruplar

Kinodont veya sinodont (Cynodontia),[a] ilk olarak Geç Permiyen'de (yaklaşık 260 myö) ortaya çıkan ve Permiyen-Triyas yok oluşu olayından sonra geniş ölçüde çeşitlenen bir terapsit grubudur.[1] Kinodontlar, etoburluk ve otçulluk dahil olmak üzere çok çeşitli yaşam tarzlarına sahipti. Geç Triyas döneminde ortaya çıkmış olan Probainognathia kladı, oldukça gelişmiştir ve yaşayan tek kinodont olan memelileri içerir. Diğer tüm kinodont soyları yok olmuştur. Bilinen son memeli olmayan kinodont grubu olan Tritylodontidae'nin son kalıntılarına Erken Kretase'de rastlanır.

İlk olarak Richard Owen, 1861'de Cynodontia'yı bir familya olarak Anomodontia'ya atadı.[3] Olson (1966) Cynodontia'yı Theriodontia'ya, Colbert ve Kitching'de (1977) Theriodontia'ya atarken Rubridge ve Sidor (2001), Cynodontia'yı Eutheriodontia'ya atadı. William King Gregory (1910), Broom (1913), Carroll (1988), Gauthier vd. (1989), Hopson ve Kitching (2001) ve Botha vd. (2007) hepsi Cynodontia'yı Therapsida'ya ait olarak değerlendirdi. Botha vd. (2007), taksonomik sıralama belirtmeden Owen'ı takip etmiş gibi görünüyor.[4][5][6]

Dış sistematik

[değiştir | kaynağı değiştir]

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

Amniota

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Sauropsida (sürüngenler ve kuşlar)

 
Synapsida

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Caseasauria

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Pelycosaur

 
Therapsida

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Biarmosuchia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Dinocephalia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Anomodontia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Gorgonopsia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Therocephalia

 
 

Cynodontia

 
 
 
 
 
 
 
 
 
Güney Afrika'nın Erken Triyas'ından Thrinaxodon
Bienotherium yunnanense

Soyu tükenmiş olan gorgonopsiyenler ve therocephalianlarla birlikte, kinodontların kendileri theriodontlar adı verilen bir grup therapsidin parçasıdır.

Erken kinodontlar, memeli iskelet özelliklerinin çoğuna sahiptir. Dişleri atalarına göre tamamen farklılaşmıştı ve beyin kabuğu başın arkasında şişmişti. Bazı taç grubu memelilerin (özellikle doğurgan memeliler) dışında, tüm kinodontlar muhtemelen yumurtladı. Kafatasları atalarınınkinden çok daha büyüktü ve memeli benzeri bir kafatasındaki elmacık kemiğinin genişlemesi, daha sağlam çene kaslarına izin verebilirdi. Ayrıca, kinodontların en yakın akrabaları olan therocephalianlar dışında, diğer ilkel terapsitlerin sahip olmadığı ikincil damağa sahiptirler. (Ancak, kinodontların ikincil damakları, memelilerde olduğu gibi öncelikle maksillaları ve palatinleri içerirken, therocephalianların ikincil damakları öncelikle maksillaları ve vomeri içerir.)

Kinodontlar, muhtemelen bir tür sıcak kanlı metabolizmaya sahipti. Bu, birçok kinodontun kürklü olarak resmedilmesine yol açmıştır. Endotermik olduklarından, ısı yalıtımı için buna ihtiyaç duymuş olabilirler; ancak kürklerinin fosil kanıtını bulmak zordur. Modern memeliler, kürklerini kaplamak için lipit salgılayan Harder bezlerine sahiptir, ancak bu yapının izleri yalnızca ilkel memeli Morganucodon'da ve sonrasında bulunmuştur.[7]

Procynosuchus
Eksaretodon
Diademodon
Tritilodon
Oligokyphus

Aşağıdaki kladogram, kinodont ilişkilerinin bir varsayımını gösterir. Ruta Botha-Brink, Mitchell ve Benton (2013) tarafından oluşturulmuştur:[8]

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

Cynodontia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Charassognathus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Dvinia

 
 

†Procynosuchus

 
 
 Epicynodontia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Cynosaurus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Galesaurus

 
 

†Progalesaurus

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Nanictosaurus

 
 

†Thrinaxodon

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Platycraniellus

 
 Eucynodontia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Cynognathia →

 
 

Probainognathia →

 
 
 
 
 
 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

→ †Cynognathia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Cynognathus

 
 †Gomphodontia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Diademodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 †Trirachodontidae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Beishanodon

 
 

†Sinognathus

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Trirachodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Cricodon

 
 

†Langbergia

 
 
 
 
 †Traversodontidae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Andescynodon

 
 

†Pascualgnathus

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Scalenodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Luangwa

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Traversodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†"Scalenodon" attridgei

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Mandagomphodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Nanogomphodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Arctotraversodon

 
 

†Boreogomphodon

 
 
 
 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 †Massetognathinae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Massetognathus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Dadadon

 
 

†Santacruzodon

 
 
 
 †Gomphodontosuchinae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Menadon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Gomphodontosuchus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Protuberum

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Exaeretodon

 
 

†Scalenodontoides

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

→ Probainognathia 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Lumkuia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Ecteninion

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Aleodon

 
 

†Chiniquodon

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Probainognathus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Trucidocynodon

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Therioherpeton

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 †Tritheledontidae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Riograndia

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Chaliminia

 
 

†Elliotherium

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Diarthrognathus

 
 

†Pachygenelus

 
 
 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 †Brasilodontidae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Brasilitherium

 
 

†Brasilodon

 
 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 †Tritylodontidae 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Oligokyphus

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Kayentatherium

 
 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

†Tritylodon

 
 

†Beinotherium

 
 
 
 
 Mammaliaformes 

Modül:Clade/styles.css sayfası içerik yok.

 

Mammalia

 
 

†Sinoconodon

 
 

†Morganucodon

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Kinodont fosileri, Güney Amerika, Hindistan, Afrika, Antarktika,[9] Asya,[10] Avrupa[11] ve Kuzey Amerika'da bulundu.[12]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Cynodontia "köpek dişleri" anlamına gelir. Türkçeye sinodont veya kinodont[2] olarak geçmiştir.
  1. 1 2 "Mindat.org". www.mindat.org. 26 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2021.
  2. ↑ Sarıgül, Volkan (2024). "Bir Fosil Bilimcinin Gözünden Taksonomide Kullanılan İsimlerin Türkçeye Kazandırılması Hakkında Bir Deneme". Osmanlı Bilimi Araştırmaları. 25 (2): 479-519. doi:10.26650/oba.1379430. 19 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Temmuz 2025.
  3. ↑ Classification of R. Owen 1861 17 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  4. ↑ "Classification of B. S. Rubidge and C. A. Sidor 2001". 17 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2021.
  5. ↑ R. Broom. 1913. A revision of the reptiles of the Karroo. Annals of the South African Museum 7(6):361–366
  6. ↑ S. H. Haughton and A. S. Brink. 1954. A bibliographical list of Reptilia from the Karroo Beds of South Africa. Palaeontologia Africana 2:1–187
  7. ↑ Ruben, John A.; Jones, Terry D. (Eylül 2000). "Selective Factors Associated with the Origin of Fur and Feathers". American Zoologist. 40 (4): 585-596. doi:10.1093/icb/40.4.585. ISSN 0003-1569.
  8. ↑ Ruta (2013). "The radiation of cynodonts and the ground plan of mammalian morphological diversity". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 280 (1769): 20131865. doi:10.1098/rspb.2013.1865. PMC 3768321 Özgürce erişilebilir. PMID 23986112.
  9. ↑ Abdala (2010). "Distribution and diversity patterns of Triassic cynodonts (Therapsida, Cynodontia) in Gondwana". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 286 (3-4): 202-217. doi:10.1016/j.palaeo.2010.01.011. 7 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi17 Haziran 2021.
  10. ↑ Chinese Fossil Vertebrates. New York, Chichester, West Sussex: Columbia University Press. 2001. s. 133. ISBN 0-231-08482-X. 7 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2019.
  11. ↑ In the Shadow of the Dinosaurs: Early Mesozoic Tetrapods. Cambridge University Press. 1997.
  12. ↑ Sues, Hans-Dieter; Olsen, Paul E.; Carter, Joseph G. (14 Haziran 1999). "A Late Triassic traversodont cynodont from the Newark Supergroup of North Carolina". Journal of Vertebrate Paleontology. 19 (2): 351-354. doi:10.1080/02724634.1999.10011146. ISSN 0272-4634.

Konuyla ilgili yayınlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Hopson, J.A.; Kitching, J.W. (2001). "A probainognathian cynodont from South Africa and the phylogeny of non-mammalian cynodonts". Bull. Mus. Comp. Zool. 156: 5-35. 
  • Davis, Dwight (1961). "Origin of the Mammalian Feeding Mechanism". Am. Zoologist, 1: ss. 229–234.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]