Το κείμενο αυτό πιθανότατα δεν θα αρέσει σε όλους. Ίσως όμως αξίζει να ειπωθούν ορισμένα πράγματα που συνήθως μένουν εκτός της δημόσιας συζήτησης.
Στη Σάμο και τη Λέσβο το μεταναστευτικό αποτελεί εδώ και χρόνια μια σταθερή πραγματικότητα. Κάθε νέα άφιξη ή μετακίνηση ανθρώπων προς τα νησιά προκαλεί τις αναμενόμενες αντιδράσεις από τους τοπικούς φορείς, με αιτήματα για αποσυμφόρηση, περιορισμό των ροών και μικρότερη επιβάρυνση των τοπικών κοινωνιών.
Οι αντιδράσεις αυτές είναι γνωστές και σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένες. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πλευρά, η οποία σπάνια συζητείται με την ίδια ένταση.
Εδώ και χρόνια έχει δημιουργηθεί γύρω από τη διαχείριση του μεταναστευτικού ένας σημαντικός διοικητικός και οικονομικός μηχανισμός. Δομές φιλοξενίας, εργαζόμενοι, συμβάσεις, προμήθειες, υπηρεσίες, έργα και χρηματοδοτήσεις αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητας των δύο νησιών.
Και κάπου εδώ προκύπτει ένα ερώτημα που δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστο:
Πόσο έχει επηρεάσει το μεταναστευτικό την τοπική οικονομία και πόσοι πλέον έχουν οικονομική δραστηριότητα που συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με τη λειτουργία αυτού του συστήματος;
Δεν χρειάζεται να υπάρχει κάποια σκοτεινή συνωμοσία για να δημιουργηθεί μια τέτοια πραγματικότητα. Όταν ένα πρόβλημα παραμένει για χρόνια, γύρω του αναπτύσσονται υπηρεσίες, θέσεις εργασίας και οικονομικές δραστηριότητες. Αυτό είναι γεγονός που μπορεί να εξεταστεί με στοιχεία.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν οι εργαζόμενοι στις δομές πρέπει να εργάζονται ή αν οι τοπικές επιχειρήσεις πρέπει να έχουν οικονομική δραστηριότητα. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν έχει δημιουργηθεί ένας μηχανισμός ο οποίος, ανεξάρτητα από τις αρχικές του προθέσεις, έχει αποκτήσει πλέον τη δική του δυναμική.
Και εδώ η Σάμος και η Λέσβος έχουν κάθε λόγο να ζητήσουν απαντήσεις.
Πόσα χρήματα έχουν διατεθεί τα τελευταία χρόνια για τη λειτουργία των δομών στα δύο νησιά; Πόσα αφορούν προσωπικό, προμήθειες και υπηρεσίες; Πόσα κατευθύνθηκαν σε έργα και υποδομές; Και τελικά ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα αυτών των χρηματοδοτήσεων στις τοπικές κοινωνίες;
Οι αριθμοί θα μπορούσαν να δώσουν πολύ πιο καθαρές απαντήσεις από τις πολιτικές δηλώσεις.
Γιατί υπάρχει μια αντίφαση που δύσκολα περνά απαρατήρητη.
Από τη μία πλευρά, οι τοπικοί φορείς ζητούν διαρκώς να μειωθεί η παρουσία του μεταναστευτικού στα νησιά. Από την άλλη, έχει δημιουργηθεί εδώ και χρόνια ένα σύστημα το οποίο απασχολεί προσωπικό, συνεργάζεται με επιχειρήσεις και διαχειρίζεται σημαντικούς οικονομικούς πόρους.
Αυτό από μόνο του δεν αποδεικνύει ότι κάποιος επιθυμεί τη διαιώνιση του προβλήματος. Θα ήταν αυθαίρετο να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία.
Θέτει όμως ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα:
Όταν μια ολόκληρη δραστηριότητα έχει αναπτυχθεί γύρω από ένα πρόβλημα, υπάρχει πραγματικά το ίδιο οικονομικό ενδιαφέρον για να τελειώσει το πρόβλημα;
Και υπάρχει ακόμη ένα ερώτημα που αφορά το μέλλον.
Αν οι μεταναστευτικές ροές μειωθούν σημαντικά και οι ανάγκες των δομών περιοριστούν, τι θα συμβεί στις θέσεις εργασίας, στις συμβάσεις, στις επιχειρήσεις και στις δραστηριότητες που έχουν δημιουργηθεί γύρω από αυτές;
Είναι μια συζήτηση που κάποια στιγμή θα πρέπει να γίνει χωρίς υπεκφυγές.
Η Σάμος και η Λέσβος έχουν πληρώσει σημαντικό κοινωνικό και πολιτικό κόστος από το μεταναστευτικό. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι γύρω από τη διαχείρισή του έχει δημιουργηθεί μια οικονομική πραγματικότητα, την οποία κανείς δεν μπορεί να προσποιείται ότι δεν βλέπει.
Γι’ αυτό ίσως ήρθε η ώρα να σταματήσουν οι γενικόλογες ανακοινώσεις και να ανοίξει μια διαφορετική συζήτηση.
Με στοιχεία.
Με αριθμούς.
Με πλήρη διαφάνεια.
Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει το μεταναστευτικό στη Σάμο και τη Λέσβο.
Είναι και πόσα χρήματα δημιουργεί, ποιοι τα διαχειρίζονται και ποιοι τελικά ωφελούνται από ένα σύστημα που όλοι δηλώνουν ότι θα ήθελαν κάποτε να μην υπάρχει.
