Vermaak

Vermaak is 'n aktiwiteit wat die aandag en belangstelling van 'n gehoor behou of plesier verskaf. Dit kan 'n idee of 'n taak wees, maar dit is waarskynlik een van die aktiwiteite of gebeure wat oor duisende jare ontwikkel het, spesifiek met die doel om 'n gehoor se aandag te behou.

Mense se aandag word deur verskillende dinge getrek omdat hulle verskillende voorkeure het, maar die meeste vorme van vermaak is herkenbaar. Storievertelling, musiek, drama, dans en verskillende soorte opvoerings bestaan in alle kulture en is in koninklike howe ondersteun en ontwikkel tot gesofistikeerde vorme. Dit het mettertyd vir alle burgers beskikbaar geword. Die proses is in moderne tye versnel deur 'n vermaakbedryf wat produkte vooraf opneem en verkoop. Vermaak ontwikkel en kan aangepas word vir elke smaak, wat wissel van 'n individu wat privaat vermaak kies uit 'n enorme reeks vooraf opgeneemde produkte tot 'n banket wat vir twee aangepas is; enige grootte of soort geleentheid, met toepaslike musiek en dans; optredes vir skares van duisende; en selfs vir 'n wêreldwye gehoor.

Die ervaring van vermaak word sterk verbind met plesier, sodat 'n algemene idee pret en 'n gelag is, hoewel baie soorte vermaak 'n ernstige doel het. Dit kan die geval wees in verskillende vorme van seremonies, vierings, godsdienstige feeste of satires. Dit wat soos vermaak lyk, kan dus ook 'n manier kan wees om insig of intellektuele groei te bewerkstellig.

'n Belangrike aspek van vermaak is die gehoor, wat privaat ontspanning in vermaak omskakel. Die gehoor kan 'n passiewe rol speel, soos in die geval van mense wat na 'n toneelstuk, opera, televisieprogram of rolprent kyk; of die gehoor se rol kan aktief wees, soos in die geval van speletjies, waar die deelnemer/gehoor se rol gereeld omgekeer kan word. Vermaak kan in die openbaar of privaat wees, met formele teks wat op skrif gestel is, soos in die geval van teater of konserte; of ongeskrewe en spontaan, soos in die geval van kinderspeletjies. Die meeste vorme van vermaak het oor baie eeue heen voortgeduur en ontwikkel as gevolg van veranderings in kultuur, tegnologie en mode. Rolprente en videospeletjies vertel byvoorbeeld steeds stories, bied drama aan en speel musiek, hoewel hulle nuwer media gebruik. Feeste wat aan musiek, films of dans gewy is, stel gehore in staat om oor 'n paar dae vermaak te word.

Sommige ou soorte vermaak, soos openbare teregstellings, is nou in die meeste lande onwettig. Aktiwiteite soos skermsport of boogskiet, wat eens in jag of oorlog gebruik is, het 'n toeskouersport geword. Op dieselfde manier het ander aktiwiteite, soos kookkuns, ontwikkel tot optredes deur professionele mense, opgevoer as wêreldkompetisies en dan uitgesaai vir vermaak. Wat vir een groep of individu vermaak is, kan deur 'n ander beskou word as 'n werk of wreedaardig.

Bekende vorme van vermaak het die vermoë om verskillende media te oorspan en toon 'n oënskynlik onbeperkte potensiaal vir kreatiewe vermenging. Dit het die kontinuïteit en lewensvatbaarheid van baie temas, beelde en strukture verseker.

Sielkunde en filosofie

Vermaak kan onderskei word van ander aktiwiteite soos opvoeding en bemarking, hoewel hulle ook die aantrekkingskrag van vermaak kan gebruik om hul verskillende doelstellings te bereik. Soms kan vermaak 'n mengsel van albei wees. Die belangrikheid en impak van vermaak word erken deur geleerdes en die toenemende gesofistikeerdheid daarvan het praktyke beïnvloed in ander gebiede soos museumkunde.

Vermaak kan verder as blote behae strek en 'n mate van insig by die gehoor skep. Dit kan universele filosofiese vrae vra, soos: "Wat beteken dit om mens te wees?"; "Wat is die regte ding om te doen?"; of "Hoe weet ek wat ek weet?". "Die betekenis van die lewe" is byvoorbeeld die onderwerp in 'n wye verskeidenheid vermaakvorme, soos rolprente, musiek en letterkunde. Vrae soos hierdie dryf baie vertellings en dramas aan, hetsy dit aangebied word in die vorm van 'n verhaal, film, toneelstuk, gedig, boek, dans, strokiesprent of spel. Dramatiese voorbeelde sluit Shakespeare se invloedryke toneelstuk Hamlet in, waarvan die held hierdie bekommernisse in die poësie artikuleer; en rolprente soos The Matrix, wat die aard van kennis ondersoek en wêreldwyd uitgereik is.^[1] Romans bied 'n groot geleentheid om hierdie temas te ondersoek terwyl hulle hul lesers vermaak. 'n Voorbeeld van 'n kreatiewe werk wat filosofiese vrae so vermaaklik beskou dat dit in 'n baie groot verskeidenheid vorme aangebied is, is The Hitchhiker's Guide to the Galaxy. Hierdie verhaal, wat oorspronklik 'n radiokomedie was, het so gewild geword dat dit ook verskyn het as 'n roman, film, televisiereeks, verhoogproduksie, strokiesprent, klankboek, langspelerplaat, avontuurspel en aanlyn speletjie. Die idees daarvan het gewilde verwysings geword en is in baie tale vertaal. Die temas daarvan bevat die betekenis van die lewe, sowel as "die etiek van vermaak, kunsmatige intelligensie, meerdere wêrelde, God en filosofiese metode".

Geskiedenis

Die ou kuns om gebeure en ervarings deur kommunikasie oor te dra met behulp van woorde, beelde, klanke en gebare wat 'n verhaal vertel, was nie net 'n manier waarop mense hul kulturele waardes, tradisies en geskiedenis van een generasie na die volgende oorgedra het nie; dit was ook sedert die vroegste tye 'n belangrike deel van die meeste vermaakvorme. Verhale word steeds in die vroeë vorme vertel, byvoorbeeld rondom 'n vuurtjie tydens kampering of as daar na die verhale van 'n ander kultuur as 'n toeris geluister word. Die vroegste vertellings wat nou neergepen word, was ongetwyfeld oorspronklik van mond tot oor, en hul krag as vermaak het berus op dieselfde elemente wat ons vandag in films en romans geniet." Storievertelling is 'n aktiwiteit wat mettertyd ontwikkel het. Baie soorte vermaak, insluitend verhale, maar veral musiek en drama, is steeds bekend, maar het ontwikkel tot 'n wye verskeidenheid vorme wat pas by 'n wye verskeidenheid persoonlike voorkeure en kulturele uitdrukkings. Baie soorte word vermeng of ondersteun deur ander vorme. Dramas, verhale en banket word byvoorbeeld gereeld verbeter deur musiek; sport en speletjies word by ander aktiwiteite ingelyf om die algehele vermaakwaarde te verbeter.

Sommige het moontlik ontwikkel van ernstige of noodsaaklike aktiwiteite (soos hardloop en spring) tot kompetisies en toe vermaak. Daar word byvoorbeeld gesê paalspring het oorspronklik in Nederland ontstaan, waar mense lang pale gebruik het om oor breë kanale te kom, eerder as om met hul klompe kilometers ver na die naaste brug te loop. Ander beweer paalspring is gebruik in oorlogvoering om oor fortmure te kom. Die toerusting vir sulke sportsoorte word al hoe meer gesofistikeerd. Pale was byvoorbeeld oorspronklik van hout gemaak; in die 19de eeu is bamboes gebruik en in die 21ste eeu kon pale van koolstofvesel vervaardig word. Ander aktiwiteite, soos om op stelte te loop, word in die 21ste eeu nog in sirkusuitvoerings gesien. Gladiatorgevegte was in die Romeinse tyd gewild en is 'n goeie voorbeeld van 'n kombinasie van sport, straf en vermaak.^[2]^[3]

Vermaak het ook ontwikkel in verskillende vorme en uitdrukkings as gevolg van sosiale omwentelings soos oorloë en rewolusies. Tydens die Chinese Kulturele Rewolusie is revolusionêre opera deur die Kommunistiese Party goedgekeur, en het die Eerste Wêreldoorlog, Groot Depressie en Russiese Rewolusie het vermaak beïnvloed.

Relatief klein veranderings kom in die vorm en plek van vermaak voor namate hulle beïnvloed word deur die tydperk, mode, kultuur, tegnologie en ekonomie. 'n Verhaal wat in dramatiese vorm vertel word, kan byvoorbeeld aangebied word in 'n opelugteater, musieksaal, fliekteater of via 'n persoonlike elektroniese toestel soos 'n tabletrekenaar. Vermaak word aangebied vir massagehore in geboue wat vir hierdie doel opgerig is, soos 'n teater, ouditorium of stadion. Een van die beroemdste lokale in die Westerse wêreld, die Colosseum, het in 80 n.C. honderd dae van speletjies gehou wat 50 000 toeskouers vermaak het. ^[4] Skouspele, kompetisies, wedrenne en sport is eens in hierdie arena aangebied as openbare vermaak. Nuwe geboue word steeds gebou om aan te pas by die al hoe meer gesofistikeerde vereistes van wêreldgehore.

Hofvermaak

Keiserlike en koninklike howe het as opleidingsterreine en ondersteuning gedien vir professionele onthalers, met verskillende kulture wat paleise, kastele en forte op verskillende maniere gebruik het. In die stadstate van die Maja het 'n skouspel gereeld in groot pleine voor die paleise plaasgevind; die skares het óf daar óf op spesifieke plekke bymekaargekom waarvandaan hulle op 'n afstand kon kyk. Hofvermaak het ook kulture gekruis. Die durbar is deur die Moghal-keisers aan Indië bekendgestel en oorgedra aan die Britse Ryk, wat toe die Indiese tradisie gevolg het: instellings, titels, gebruike, seremonies waardeur 'n Maharaja of Nawab geïnstalleer is, die uitruil van amptelike geskenke en die volgorde van voorrang, is alles aangeneem deur die keisers van Delhi. In Korea is die hofvermaakdans oorspronklik in die paleis opgevoer vir vermaak tydens bankette.

Hofvermaak het dikwels beweeg van 'n verbinding met die hof na meer algemene gebruik onder gewone mense. Dit was die geval met gemaskerde dansdramas in Korea, wat ontstaan het in samewerking met die sjamane-rituele van die dorp en uiteindelik grotendeels 'n vermaakvorm vir gewone mense geword het.^[5] Indiese dansers in die Mughal-ryk het in die paleise opgetree. 'n Ander evolusie, soortgelyk aan dié van hofvermaak tot algemene praktyk, was die oorgang van godsdienstige ritueel na sekulêre vermaak, soos wat tydens die Goryeo-dinastie met die Narye-fees gebeur het. Oorspronklik was dit uitsluitlik godsdienstig of ritueel en later is 'n sekulêre komponent bygevoeg.^[5] Voormalige hofvermaak, soos grappies, is ook gereeld in kinderspeletjies herleef.

In sommige howe, soos in die Bisantynse Ryk, is die geslagte onder die hoër klasse geskei, sodat mans ten minste voor die tydperk van die Komnenoi (1081–1185) van vroue geskei is tydens seremonies waar daar vermaak by onthale en bankette was.

Hofseremonies, paleisbankette en skouspele is nie net gebruik om te vermaak nie, maar ook om rykdom en mag te demonstreer. Sulke gebeure versterk die verhouding tussen die regeerder en dié wat regeer word; tussen diegene met mag en diegene daarsonder, wat dien om die verskille tussen gewone gesinne en dié van die heerser te dramatiseer.^[6] Dit geld net soveel vir tradisionele howe soos vir hedendaagse seremonies, soos die oorhandigingseremonie in Hongkong in 1997, waar 'n reeks vermaaksoorte (insluitend 'n banket, 'n parade, vuurwerk, 'n feesuitvoering en 'n kunsskouspel) gebruik is om 'n verandering in politieke mag te beklemtoon. Daar is gewoonlik vermaak by die hof aangebied vir koninklikes en hofgangers, asook vir die plesier van plaaslike en besoekende hoogwaardigheidsbekleërs.^[5] Koninklike howe, soos die Koreaanse hof, het ook tradisionele danse ondersteun.^[5] In Soedan het musiekinstrumente soos die sogenaamde "spleet" of "pratende" tromme, eens "deel van die hoforkes van 'n magtige hoof", verskeie doeleindes gedien: Dit is gebruik om musiek te maak; te "praat" tydens seremonies; gemeenskapsgeleenthede op te teken; die stuur van langafstandboodskappe; en om mans te roep wat jag of oorlog gevoer het.^[7]^[8]

Hofvermaak demonstreer ook die komplekse verhouding tussen vermaak en toeskouer: Individue kan 'n vermaakster of deel van die gehoor wees, of hulle kan rolle ruil selfs tydens een vermaakseremonie. In die hof in die Paleis van Versailles het duisende hofdienaars, waaronder mans en vroue wat die woonstelle bewoon het, opgetree as kunstenaars en toeskouers in daaglikse rituele wat die statushiërargie versterk het.^[6]

Soos hofvermaak het koninklike geleenthede soos kronings en troues as platforms gedien om sowel die aristokrasie as die gewone mense te vermaak. Tydens die pragtige toetredingsvierings van koningin Elizabeth I van Engeland, wat in 1595 aangebied is, is byvoorbeeld toernooie en opvoerings gehou. Hierdie opvoerings was nie net voor die vergaderde hof nie, maar ook voor duisende Londenaars wat gretig was vir goeie vermaak.

Openbare straf

Alhoewel die meeste vorme van vermaak met verloop van tyd ontwikkel het en steeds voortduur, is sommige vorme wat eens gewild was nie meer so aanvaarbaar nie. Tydens vroeëre eeue in Europa was dit byvoorbeeld 'n aanvaarde en gewilde vorm van vermaak om te kyk na of deel te neem aan die straf van misdadigers of sosiale uitgeworpenes. Baie vorme van openbare vernedering het ook in die verlede as plaaslike vermaak gedien. Selfs die doodstraf soos hang en onthoofding, wat as waarskuwing aan die publiek gedien het, is deels as vermaak beskou. 'n Groter openbare skouspel was die soorte doodstraf wat langer geduur het, soos steniging. 'n Geleentheid waarop iemand gehang is, het ontaard in 'n karnaval vir werkende en werklose klasse van die samelewing. Goeie burgerlike of nuuskierige aristokrate wat dit kon bekostig, het dit vanuit 'n koets bekyk of 'n kamer gehuur. Openbare straf as vermaak het geduur tot die 19de eeu, toe openbare hanggeleenthede die wrok van skrywers en filosowe ontlok het. Dickens en Thackeray het in 1840 oor so 'n geleentheid in die Newgate-gevangenis geskryf en het 'n breër deel van die publiek geleer dat teregstellings obsene vermaak is.

Kinders

Kindervermaak is gebaseer op spel en is belangrik vir hul groei. Vermaak word ook aan kinders gebied of deur volwassenes aan hulle geleer en baie van die aktiwiteite waarin kinders belangstel, vind volwassenes ook vermaaklik soos poppespel, narre, tekenprente en pantomimes.

Kinders het nog altyd speletjies gespeel. Daar word aanvaar dat speletjies, asook om vermaaklik te wees, kinders se ontwikkeling stimuleer. Een van die bekendste visuele verhale van kinderspeletjies is 'n skildery deur Pieter Bruegel die Ouere genaamd Kinderspeletjies, wat in 1560 geskilder is. Dit beeld kinders uit wat 'n verskeidenheid speletjies speel wat vermoedelik tipies van dié tyd was. Baie van hierdie speletjies, soos albasters, wegkruipertjie, seepborrels blaas en om op iemand se rug te ry, het deur al die tye heen oorleef.

Die meeste vorme van vermaak kan verander of aangepas word by die behoeftes en belangstellings van die kinders. In die 20ste eeu het die dikwels gekritiseerde, maar nietemin belangrike werk van G. Stanley Hall, wat die verband tussen die studie van ontwikkeling en die "'nuwe" laboratoriumsielkunde bevorder, en veral die werk van Jean Piaget, wat kognitiewe ontwikkeling as analoog aan biologiese ontwikkeling beskou het,^[9], verstaan dat die sielkundige ontwikkeling van kinders in fases plaasvind en dat hul vermoëns van volwassenes verskil. Daarom is verhale en aktiwiteite, hetsy in boeke, films of videospeletjies, spesifiek vir kindergehore ontwikkel. Lande het gereageer op die spesiale behoeftes van kinders en die opkoms van digitale vermaak deur stelsels soos televisie – inhoudbeoordelingsstelsels is ontwikkel om die publiek en die vermaaklikheidsbedryf te lei.

In die 21ste eeu is daar baie vermaak vir kinders op die internet vir privaat gebruik, net soos vir volwassenes. Dit is 'n beduidende verandering van vroeër. Die hoeveelheid tyd wat kinders binnenshuis aan vermaakgebaseerde inhoud bestee en die merkwaardige afname in kinders se betrokkenheid by die natuur, het kritiek ontlok weens die negatiewe gevolge daarvan vir verbeelding, die kognisie van volwassenes en sielkundige welstand.

Vorme

Bankette

Bankette is sedert antieke tye 'n plek vir vermaak of plesier en het tot in die 21ste eeu geduur, toe dit nog steeds vir baie van die oorspronklike doeleindes gebruik is: om besoekers te beïndruk, veral die belangrikes; om gasvryheid te toon; en as geleentheid om ondersteunende vermaak soos musiek of dans, of albei, ten toon te stel. Dit was 'n integrale deel van die vermaak van die hof en het gehelp om vaardighede te ontwikkel. Dit is ook belangrike komponente van vieringe soos kronings, troues, verjaarsdae, burgerlike of politieke prestasies, militêre verbintenisse of oorwinnings, sowel as godsdienstige verpligtinge. In die moderne tyd is bankette kommersieel beskikbaar, byvoorbeeld in restaurante en gekombineer met 'n opvoering in aandete-teaters. Kookkuns deur professionele sjefs het ook 'n vorm van vermaak geword as deel van wêreldwye kompetisies soos die Bocuse d'Or.

Bankette oor tien eeue en kulture
'n Bankettoneel uit antieke Egipte (uit 'n muurskildery in Thebe).
'n Bisantynse banket wat musikante en verskillende musiekinstrumente toon (1204–1453).
Jean Fouquet, Banket vir Karel V van Frankryk (1455–1460).
'n Banket met gebraaide eend gehou vir Babur deur die Mirzas in 1507.
Banketgangers wat kottabos speel en meisies wat die aulos in antieke tye speel.
Vrede van Münster. Bartholomeus van der Helst, Amsterdam (1648)
Oorwinningsbanket deur keiser Qian Long om die offisiere te bedank wat in die veldtog teen Taiwan geveg het (laat 18de eeu).
Gaste op 'n bruilofsfees (laat 18de eeu).
Die banketsaal in die paleis van koning Sahle Selassie, uit 'n foto, Ethiopië, geskilder (1852).
Die kroningsbanket van George IV van die Verenigde Koninkryk in die Westminstersaal (1821).
'n Chinese banket in 'n banketsaal aangebied as verjaarsdagviering (2012).

Musiek

Musiek is 'n ondersteunende komponent van vele soorte vermaak en die meeste uitvoerings. Dit word byvoorbeeld gebruik om verhale te ondersteun, dit is onontbeerlik in dans en opera en word gewoonlik opgeneem in dramatiese film- of teaterproduksies.

Musiek is ook 'n universele en gewilde soort vermaak op sigself, wat 'n hele opvoering vorm, soos wanneer konserte aangebied word. Afhangend van die ritme, instrument, uitvoering en styl, word musiek in baie genres verdeel, soos klassiek, jazz, folk, rock, popmusiek of tradisioneel. Sedert die 20ste eeu het die vermaakbedryf musiek wat eens slegs beskikbaar was aan diegene wat vir die kunstenaars kon betaal, goedkoop beskikbaar gestel vir individue. Hulle saai dit uit of neem dit vooraf op om dit te verkoop.

Die wye verskeidenheid musiekuitvoerings, of dit nou kunsmatig versterk is of nie, bied almal vermaak, ongeag of die uitvoering van soliste, koor- of orkesgroepe is, of ensemble. Regstreekse optredes gebruik gespesialiseerde lokale, wat klein of groot kan wees, binne of buite, gratis of duur. Die gehore het verskillende verwagtings van die kunstenaars sowel as van hul eie rol in die opvoering. Sommige mense verwag byvoorbeeld om in stilte te luister en word vermaak deur die uitnemendheid, uitvoering of interpretasie van die musiek. Ander gehore van lewende optredes word vermaak deur die atmosfeer en die kans om deel te neem. Nog meer luisteraars word vermaak deur vooraf opgeneemde musiek en luister in hul privaat hoedanigheid daarna.

Die instrumente wat by musikale vermaak gebruik word, is slegs die menslike stem of slegs instrumenteel of die een of ander kombinasie van die twee. Die uitvoering kan deur sangers of musikante aangebied word, die uitvoerders kan soliste wees of deel uitmaak van 'n klein of groot groep en op hul beurt 'n gehoor wat individueel, verbygaande, klein of groot wees. Sang gaan oor die algemeen gepaard met instrumente hoewel sommige vorme daarsonder geskied. Moderne konserte gebruik dikwels verskillende spesiale effekte en ander style om optredes van sang en dans te begelei.

Musikale vermaak – tien soorte gehoorbetrokkenheid
Tradisionele instrumente wat gebruik word om dans te begelei (Tibet, 1949).
'n Kinderkoor wat musikale vermaak aanbied (Sowjetunie, 1979).
'n Ensemble vermaak deur reisigers in die Paryse Metro (2002).
Tromspeler in Boduberu (Maledive, 2010).
'n Koor en orkes in 'n kerklike omgewing (Italië, 2008).
'n Hedendaagse gehoor in 'n antieke buitelugstadion (Griekeland, 2009)
'n Konsert met 'n verhoogde 3D-verhoog (Singapoer, 2010)
'n Gehoor in 'n konsertsaal (Nederland, 2010).
'n Opgewonde skare tydens 'n konsert (Frankryk, 2011).
'n Vrou wat privaat na musiek luister via oorfone (Rusland, 2010).

Speletjies

Speletjies word vir vermaak gespeel — soms net vir ontspanning, soms ook vir prestasie of beloning. Dit kan alleen, in spanne of aanlyn gespeel word; deur amateurs of deur professionele persone. Die spelers het miskien 'n gehoor van niespelers, soos wanneer mense na 'n skaakkampioenskap kyk. Aan die ander kant kan spelers in 'n spel hul eie gehoor wees omdat hulle beurte maak om te speel. Dikwels is daar 'n deel van die vermaak vir kinders wat 'n speletjie speel, om te besluit wie deel is van die gehoor en wie 'n speler is.

Toerusting wissel met die spel. Bordspeletjies soos Go, Monopoly of bakspel benodig 'n bord en merkers. Een van die oudste bekende bordspeletjies is Senet, 'n spel wat in antieke Egipte gespeel is en wat farao Toetankamen geniet het. Kaartspeletjies, soos poker en brug, word al lank gespeel as aandvermaak onder vriende. Vir hierdie speletjies is 'n pak speelkaarte al wat nodig is. Ander speletjies, soos bingo, wat met talle vreemdelinge gespeel word, word gereël om die deelname van niespelers via dobbelary te betrek. Baie is bedoel vir kinders en kan in die buitelug gespeel word soos eenbeentjie, wegkruipertjie of blindemol. Die lys van balspeletjies is redelik uitgebreid; dit omvat byvoorbeeld kroukie, rolbal en verfbal, asook baie sportsoorte waaarin verskillende soorte balle gebruik word. Die opsies pas op 'n wye verskeidenheid vaardigheids- en fiksheidsvlakke. Fisieke speletjies kan motoriese vaardighede ontwikkel. Getalspeletjies soos sudoku en legkaartspeletjies soos Rubik se kubus kan geestelike vaardigheid ontwikkel.

Videospeletjies word met behulp van 'n beheerder gespeel om resultate op die skerm te skep. Dit kan ook aanlyn gespeel word met deelnemers wat van 'n afstand af aanmeld. In die tweede helfte van die 20ste eeu en in die 21ste eeu het die aantal speletjies geweldig toegeneem, wat 'n wye verskeidenheid vermaak aan spelers regoor die wêreld bied. Videospeletjies is wêreldwyd gewild.

Speletjies
Sofonisba Anguissola
'n skaakspel (1555) ('n intellektuele spel)
Théophile Emmanuel Duverger (voor 1901) Eenbeentjie ('n fisieke spel)
'n Televisiewedstryd van Star Craft (2006) Suid-Korea ('n elektroniese spel)

Letterkunde

Lees is al baie lank 'n bron van vermaak, meer as ander vorme, veral omdat uitvoerende vermaak onbeskikbaar of te duur was (of is). Selfs as die primêre doel van die skryfstuk is om in te lig of te onderrig, is dit steeds ontspannend om te lees. Beide verhale en inligting word deur die tradisie van vertelling oorgedra en mondelinge tradisies oorleef byvoorbeeld in die vorm van uitvoeringspoësie. Dit het egter drasties afgeneem. Nadat geletterdheid gewild geraak het, was daar geen terugkeer na mondelinge vertellings nie.^[10] Die koms van drukwerk, die verlaging van die koste van boeke en 'n toenemende geletterdheid het alles bygedra tot die groot aantrekkingskrag van lees. Aangesien lettertipes gestandaardiseer is en tekste duideliker geword het, het lees groter plesier verskaf.^[10] Teen die 16de eeu in Europa was die aantrekkingskrag van lees as vermaak goed gevestig.

Van die vele genres in letterkunde is sommige, heeltemal of gedeeltelik, slegs vir vermaak. Limerieke gebruik byvoorbeeld verse in 'n streng, voorspelbare rym en ritme om humor te skep en die luisteraars of lesers te vermaak. Interaktiewe boeke soos "kies jou eie avontuur" kan letterkundige vermaak meer deelnemend maak.

Strokiesverhale en tekenprente is letterkundige genres wat tekenings of grafika gebruik, gewoonlik in kombinasie met teks, om 'n vermaaklike vertelling oor te dra. Baie kontemporêre strokiesprente het elemente van fantasie en word vervaardig deur ondernemings wat deel uitmaak van die vermaakbedryf. Ander het unieke skrywers wat 'n persoonliker, filosofieser siening van die wêreld het en die probleme verstaan waarmee mense te kampe het. Strokiesprente oor superhelde soos Superman is van die eerste soort. Voorbeelde van die tweede soort sluit in die individuele werk oor 50 jaar van Charles M. Schulz^[11] wat 'n gewilde strokiesprent genaamd Peanuts oor die verhoudings tussen 'n paar kinderkarakters; en Michael Leunig wat vermaak deur die vervaardiging van grillerige tekenprente wat ook sosiale kritiek insluit. Die Japannese mangastyl verskil van die Westerse benadering in die sin dat dit 'n wye verskeidenheid genres en temas omvat vir lesers van alle ouderdomme. Karikatuur gebruik 'n soort grafiese vermaak vir doeleindes wat wissel van bloot 'n glimlag op die kyker se gesig tot sosiale bewusmaking tot die morele eienskappe van 'n persoon wat gekarakteriseer word.

Komedie

Komedie is beide 'n genre en komponent van vermaak wat mense amuseer en laat lag, hetsy of die komedie die enigste doel is en of dit as 'n vorm van kontras in 'n andersins ernstige stuk gebruik word. Dit lewer 'n groot bydrae tot baie vorme van vermaak, onder meer in letterkunde, die teater, opera, rolprente en speletjies. In koninklike howe, soos in die Bisantynse hof, en vermoedelik ook in welgestelde huishoudings, was mimiek die fokus van georkestreerde humor. Dit is deur almal by die hof verwag, selfs met die keiser en keiserlike lede ingesluit. Hierdie hoogs gestruktureerde rol van hofnarre het bestaan uit verbale humor, insluitend terg, rokke, beledigings, bespotting en verspotheid asook nieverbale humor, wat verspotte gesigsuitdrukkings en manerismes ingesluit het.

Shakespeare het sewentien komedies geskryf wat baie tegnieke bevat wat steeds gebruik word in soorte vermaak soos grappe, woordspeling, parodie, waarnemingshumor of die onverwagte effek van ironie. Kort grappe en satires word ook gebruik in die literatuur.

Die betekenis van die woord komedie en die verwagtinge van die gehoor daarvan het mettertyd verander en wissel volgens kultuur. Eenvoudige, fisieke komedie soos geselstaal vermaak 'n wye verskeidenheid mense van alle ouderdomme. Namate kulture meer gesofistikeerd raak, verskyn nasionale nuanses in die styl en verwysings, sodat dit wat in die een kultuur amusant gevind word, in 'n ander onverstaanbaar kan wees.

Opvoerings

Regstreekse optredes voor 'n gehoor vorm 'n belangrike vorm van vermaak, veral voor die ontdekking van klank- en video-opnames. Opvoerings neem 'n wye verskeidenheid vorme aan, insluitend teater, musiek en drama. In die 16de en 17de eeu het Europese koninklike howe maskerspele aangebied. Dit was komplekse teatervermaak wat dans, sang en toneelspel behels het. Opera is 'n soortgelyke veeleisende styl wat gewild bly. Dit omvat ook al drie vorme, wat 'n hoë vlak van musikale en dramatiese vaardigheid vereis asook samewerking en, nes die maskerspel, kundigheid om die produksie uit te voer.

Gehore toon gewoonlik hul waardering vir 'n vermaaklike opvoering met 'n applous. Alle akteurs loop egter die risiko om nie hul gehoor se aandag te trek nie en dus nie te vermaak nie. Ontevredenheid uit die gehoor is dikwels eerlik en direk.

Storievertelling

Storievertelling is 'n ou vorm van vermaak wat byna alle ander vorme beïnvloed het. Dit is nie net vermaaklik nie, maar ook 'n denkproses om deur menslike konflikte en teenstrydighede te werk. Hoewel verhale direk aan 'n klein gehoor gelewer kan word, word dit ook as vermaak aangebied en word dit gebruik as 'n komponent van enige stuk wat op 'n vertelling berus, soos film, drama, ballet en opera. Geskrewe verhale is verbeter deur illustrasies, dikwels tot 'n baie hoë artistieke standaard. Verhale bly 'n algemene manier om 'n groep wat op reis is, te vermaak. Chaucer het gewys hoe stories gebruik word om die tyd te verwyl en 'n gehoor van reisigers te vermaak. Hy gebruik pelgrims in sy letterkundige werk The Canterbury Tales in die 14de eeu, net soos Wu Cheng'en in die 16de eeu in Journey to the West. Alhoewel die reis nou vinniger voltooi kan word, word verhale steeds deur die een of ander vorm van tegnologie vertel aan passasiers wat per motor of vliegtuig reis.

Die vermoë van stories om te kan vermaak is duidelik in een van die bekendste verhale, Scheherazade, 'n verhaal wat deel is van die Persiese storieverteltradisie. Dit gaan oor 'n vrou wat haar eie lewe red deur stories te vertel. Die konneksies tussen die verskillende soorte vermaak word uitgebeeld deur verhale soos dié oor te dra in 'n ander medium, soos musiek, film of speletjies. Die komponiste Rimsky-Korsakov, Ravel en Szymanowski is deur die Scheherazade-verhaal geïnspireer en het dit omskep in 'n orkeswerk; die regisseur Pasolini het dit verwerk in 'n rolprent; en daar is 'n innoverende videospeletjie gebaseer op die verhaal. Verhale kan woordeloos vertel word, byvoorbeeld in musiek, dans of poppespel, soos in die Javaanse tradisie van wayang, waarin die uitvoering gepaard gaan met 'n gamelan-orkes of die soortgelyke tradisionele Punch and Judy-vertoning.

Epiese verhale, gedigte, sagas en allegorieë uit alle kulture vertel sulke aangrypende verhale dat hulle ontelbare ander verhale in alle vorme van vermaak geïnspireer het. Voorbeelde hiervan is die Hindoe Ramayana en Mahabharata; Homeros se Odussee en Ilias; die eerste Arabiese roman, Hayy ibn Yaqdhan; die Persiese verhaal Shahnameh; die Sagas van Yslanders en Die Verhaal van Genji. Versamelings verhale, soos die broers Grimm se feëverhale of die geskrifte van Hans Christian Andersen, het ook 'n invloed gehad. Hierdie versameling volksverhale, wat oorspronklik in die vroeë 19de eeu gepubliseer is, het 'n groot invloed op die moderne populêre kultuur gehad, wat die temas, beelde, simbole en strukturele elemente daarna gebruik het om nuwe vermaaklikheidsvorme te skep.

Sommige van die kragtigste en langdurigste verhale is die basisverhale, ook genoem oorsprongs- of skeppingsmites, soos die Dreamtime-mites van die inheemse bewoners van Australië, die Mesopotamiese- Heldedig van Gilgamesj of die Hawaiese verhale van die oorsprong van die wêreld. Dit word ook ontwikkel tot boeke, films, musiek en speletjies op 'n manier wat die langdurigheid van die stories verleng en hul vermaakwaarde verhoog.

Storievertelling
William Blake se skildery van die pelgrims in The Canterbury Tales.
Scheherazade vertel haar verhale aan koning Sjahriaar in Duisend-en-een-nag.
Storievertelling met wayang-marionette in Java.
Tosa Mitsuoki illustreer haar Verhaal van Genji.

Teater

Teateropvoerings, gewoonlik dramaties of musikaal, word op 'n verhoog vir 'n gehoor aangebied en het 'n geskiedenis wat terugstrek na die Hellenistiese tydperk, toe toonaangewende musikante en akteurs wyd opgetree het by poëtiese kompetisies, byvoorbeeld by Delphi, Delos en Efese. Aristoteles en sy onderwyser Plato het albei oor die teorie en doel van teater geskryf. Aristoteles het vrae gevra soos: "Wat is die funksie van die kunste in die vorming van karakters? Moet 'n lid van die regerende klas bloot opvoerings kyk of 'n deelnemer wees en optree? Watter soort vermaak moet voorsien word vir diegene wat nie tot die elite behoort nie?"^[12] Die Ptolemeïese Ryk in Egipte en die Seleukidiese Ryk in Pergamon het ook 'n sterk teatertradisie gehad en later het die ryk beskermhere in Rome veel uitspattiger produksies opgevoer.^[12]

Verwagtinge oor opvoerings en mense se betrokkenheid daarby het mettertyd verander. In Engeland het die vooroordeel teenoor aktrises in die 18de eeu verdwyn en in Europa het teaterbywoning in die laat 19de en vroeë 20ste eeu oor die algemeen 'n respekvoller tydverdryf in die middelklas geword, toe die verskeidenheid soorte gewilde vermaak toegeneem het. Operette- en musieksale het beskikbaar geword en nuwe dramateaters soos die Moskou-kunsteater en die Soeworin-teater in Rusland is geopen.^[13] Terselfdertyd het kommersiële koerante se toegewyde kolomme vir teaterproduksies en resensies begin bydra tot die vestiging van vermaak en het dit algemene gesprekke oor kuns en kultuur ontlok.^[13] Gehore het begin om kreatiewe uitvoerings te waardeer, om die prominente sterre te bewonder en om vermaak al hoe meer te geniet.^[13] Vaudeville en musieksale, wat in hierdie tyd gewild was in die Verenigde State van Amerika, Engeland, Kanada, Australië en Nieu-Seeland, is almal uiteindelik vervang.

Toneelstukke, musiekblyspele, monoloë, pantomimes en uitvoeringspoësie vorm deel van die baie lang geskiedenis van teater, wat ook die plek geword het vir improviserende komedie. In die 20ste eeu het radio en televisie, wat gereeld regstreeks uitgesaai is, die teatertradisie uitgebrei, maar dit het naas die nuwe vorme bly bestaan.

Die toneel en die ruimtes wat daarvoor uiteengesit word, skep 'n teater. Alle soorte toneelstukke word saam met alle soorte sitplekke vir die gehoor gebruik. Hulle word binnenshuis of in die buitelug opgerig. Die vaardigheid om die verhoog vir 'n opvoering te bestuur, te organiseer en voor te berei staan bekend as toneelkundigheid. Die ervaring van die gehoor word beïnvloed deur hul verwagtinge, die verhoogwerk, die toneel, en die standaard van die stoele wat voorsien word.