Rodezno
| Rodezno | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Errioxako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Alkatea | Noemí Manzanos Martinez (en) | ||||||||||
| Izen ofiziala | Rodezno | ||||||||||
| Posta kodea | 26222 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 26127 | ||||||||||
| Herriburua | Rodezno | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°31′25″N 2°50′40″W / 42.523611111111°N 2.8444444444444°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 14,3 km² | ||||||||||
| Altitudea | 547 m | ||||||||||
| Mugakideak | Bañares, San Torcuato, Cidamón, Zarratón, Haro, Gimileo, Ollauri, Briones eta Hormilla | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 230 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 16 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | LO | ||||||||||
| ayuntamientorodezno.org | |||||||||||
Rodezno Errioxako (Espainia) autonomia erkidegoko udalerria da, eta Errioxa Garaian dago kokatua, Harotik 7 kilometroetara hain zuzen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Rodezno, Oja-Tironen beheko haranean dago, Errioxa Garaian hain zuzen. Iparraldean Haro, ekialdean Briones eta Ollauri, hego-mendebaldean Bañares, hego-ekialdean Hormilla eta mendebaldean San Torcuato, Cidamon eta Zarraton ditu mugakide.
Herri honetako maldak, oso leunak dira; hala, 560 m-ko kotaren gainean dago kokatuta baina, gauden tokiaren arabera, 600 metroko altuerara irits gaitezke.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bañares, San Torcuato, Cidamón, Zarratón, Haro, Gimileo, Ollauri, Briones eta Hormilla.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Rodeznoko udalerriak, klima kontinentala du. Ebro, Oja eta Najerilla ibaietatik datorren atlantikotik eta Toloño mendilerrotik sartzen den eragin mediterraneoarengatik dago klima hau.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 133 gizon, 102 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 42,6 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 43,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 20,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 15,3 —probintzian % 18,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 36 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 63,9)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Portugal, Ekuador, Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 367 etxebizitza zeuden: 102 (% 27,8) nagusiak eta 265 (% 72,2) ez-nagusiak.[4] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 16 plazarekin (8 plaza etxebizitzako).[5]
Etxebizitza multzoa
Errioxako mapa
Guztira 102 etxegune zeuden, eta horietatik 44 (% 43,1) pertsona bakarrekoak ziren.[6]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 209 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 30,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,7; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 25,4.[7] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 24,7 zen 2021ean eta % 30,1 2024an; beraz, 5,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 31,4 izatetik % 25,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 29,3 ziren, eta gizonen artean % 30,8; 1,4 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 29,3 eta gizonen % 22,2 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 63 | % 30,1 | 36 | % 30,8 | 27 | % 29,3 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 39 | % 18,7 | 23 | % 19,7 | 16 | % 17,4 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 54 | % 25,8 | 32 | % 27,4 | 22 | % 23,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 53 | % 25,4 | 26 | % 22,2 | 27 | % 29,3 |
| Guztira | 209 | % 100,0 | 117 | % 100,0 | 92 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 24,7 | % 16,0 | % 27,8 | % 31,4 | 194 |
| 2022 | % 27,1 | % 15,6 | % 27,6 | % 29,6 | 199 |
| 2023 | % 28,3 | % 16,2 | % 26,7 | % 28,8 | 191 |
| 2024 | % 30,1 | % 18,7 | % 25,8 | % 25,4 | 209 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.048 euro-koa zen[8], eta etxegune bakoitzeko 31.942 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.830 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.250 euro zen. Errenta gordina 17.497 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 45,1[9]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 24,8), beste diru-sarrerak (% 21,8), langabezia-prestazioak (% 2,7), beste prestazioak (% 5,6).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[10][oh 1]. Udalerrian indizea 29,8 da, probintziakoaren (29,6;
Errioxako mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2 da, probintziakoaren (2,5;
Errioxako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Rodezno udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 112 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,1; gainerako % 45,9 inaktibo zeuden.[11] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 52,1 zen eta emakumezkoena % 56,7; langabezia-tasa, aldiz, % 8,2 eta % 13,7 zen, hurrenez hurren.[11]
Okupatuen kopurua 101 zen 2023ean, 2021eko 91etik gora.[12] Emakumeek okupatuen % 43,6 osatzen dute, eta gizonek % 56,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 100 | % 48,3 | 56 | % 47,9 | 44 | % 48,9 |
| Langabeak | 12 | % 5,8 | 5 | % 4,3 | 7 | % 7,8 |
| Inaktiboak | 95 | % 45,9 | 56 | % 47,9 | 39 | % 43,3 |
| Guztira | 207 | % 100,0 | 117 | % 100,0 | 90 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 44,6), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 37,6), industria (% 12,9) eta eraikuntza (% 5,0).[12]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,5; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 14,9), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 13,9.[13] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 49,1 eta emakumeen % 56,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 14 | % 13,9 | 7 | % 12,3 | 7 | % 15,9 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 53 | % 52,5 | 28 | % 49,1 | 25 | % 56,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 15 | % 14,9 | 9 | % 15,8 | 6 | % 13,6 |
| Ez dago jasota | 19 | % 18,8 | 13 | % 22,8 | 6 | % 13,6 |
| Guztira | 101 | % 100,0 | 57 | % 100,0 | 44 | % 100,0 |
Okupatuen % 63,4 besteren konturako langileak dira, eta % 36,6 norberaren konturakoak.[14]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 37 | % 36,6 | 21 | % 36,8 | 16 | % 36,4 |
| Besteren kontura | 64 | % 63,4 | 36 | % 63,2 | 28 | % 63,6 |
| Guztira | 101 | % 100,0 | 57 | % 100,0 | 44 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 74 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.226 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[15][oh 2]. Udalerriaren azalera 14,3 km² denez, NAE lurraldearen % 85,7 da[16]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 76,9 lur goldagarria (943 ha, 39 ustiategitan), % 23 arbolak (282 ha, 69 ustiategitan), larre iraunkorrak (0,76 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,44 ha, 10 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 142 gidari zeuden erroldatuta: 97 gizon (% 68,3) eta 45 emakume (% 31,7)[17]. Biztanleen % 60,4 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 230 ibilgailuk osatzen zuten: 158 turismo, 22 furgoneta, 21 motozikleta, 16 kamioi eta 10 ziklomotor[17]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 672 turismokoa zen, probintziako (492) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 12,9 urtekoa zen; turismoen % 6,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15,8k 25 urte baino gehiago[17]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,8 diesel zen eta % 34,8 gasolinazko. Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 34,3k ez zuen etiketarik[oh 4].
Leku interesgarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Jasokundeko Andre Mariaren parrokia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jatorriz, XVI. mendeko lehen hereneko eliza da. Elizaren zati handi bat (goi-korua, sakristia…) Diego de las Landerasek egin zituen, 1579-1589 urte bitartean eta Francisco de Solanok bukatu zituen 1590 urte aldera.
Koroa, 1920. urte ingurukoa da eta kaperak eta bigarren sakristia, aldiz, 1700. urte ingurukoak dira.
Parrokia honek, badu bereizgarri egiten dion elementu bat, izan ere, dorrearen gainean jatorrizkoa ez den teilatu berde bat dago. Aurrekoak, tximista baten kolpea jaso zuen, eta horrek okertzearen eragin zuen. Horren ondorioz, 1961 urtean Joaquín Lucarinirek, gaur egun dagoena ipini zuen.
Olartiako ama birjinaren baseliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ez daude daturik, lehen aldiz noiz eraiki zen baieztatzen dutenik, baina bota egin zutela ikertu da, eta XIX. mendearen hasieran (Independentzia Gerraren ondoren), berreraiki zutela.
Arkupe ederra izateaz gain, belardian zehar Erdi Aroko hilobiak daude. Horrek adierazten du, garai batean zegoen inguruetan zegoen despopulatzea.
1975ean, balio historiko handiko hainbat lapurretaren lekuko izan zen, horien artean, Olartiako Ama Birjinaren Erdi Aroko tailuarena, adibidez.
Upeltegien auzoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Errioxa osoko upategi auzo berezi eta politenetako bat da. Auzo honek, 100 upategi inguru ditu. Gehienak, XV. mendekoak dira, baina batzuk lehendik ere bazeudela uste da.
Kalaoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kalaoak, tenperatura eta hezetasuna konstante mantentzen dituzten, lurazpiko zona batzuk dira, ardoak tenperatura ezin hobean edukitzeko balio dutenak.
Duela gutxira arte, Rodeznon, Kalaoen Eguna ospatzen zen. Jaiegun honetara, bertaratzen ziren guztiek, kalao bat zer zen ezagutzeko aukera izaten zuten.
Jauretxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XVIII. mendeko edo lehenagoko eraikina. Garai batean desagertutako Santa Cruz de Rodeznoren etxea dela uste da, baina ez dago hori baieztatzen duen aurkikuntzarik.
San Martin eliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XVI. mendeko eraikuntza da. Cuzcurritilla auzoan dago, muino txiki baten goialdean. Erabat abandonatuta dago eta gaur egun ez zaio erabilerarik ematen. Cuzcurritilla eta horrenbestez San Martin eliza Harorena izan zen denboran, azaroaren 12ro (San Martin eguna) Haroko herria erromerian joaten zen bertara.
Cuzcurriltillako monasterio zaharra
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Cuzcurritilla auzoan kokatua. San Migel del Monteko, Monje Geronimoena izan zela jakin da. Eraikin honek, nekazal etxe baten erosotasun guztiak zituen monjeentzat, iturri eta sotoaz gain. Eraikina, egoera ezin hobean dago, duela gutxi egindako eraberritze lanengatik.
Ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Urtarrilaren 20an: “San Sebastian” eguna ospatzen da.
- Maiatzean edo ekainean (Aste Santutik 40 egunera): "Olartiako Ama Birjinaren" erromeria ospatzen da. Olartiako Ama Birjinaren Erromeria, jai jendetsua da. Ospakizun honetan jendea, herriko baselizan biltzen da erromeriarako, eta, ondoren, gazta, ogia eta ardoa banatzen dituzte.
- Maiatzaren 15ean: “San Isidro Labrador” eguna ospatzen da, nekazarien zaindaria dena.
- Uztailaren 10ean: “San Kristobal” eguna ospatzen da, herriko zaindaria dena.
Administrazioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauexek dira alkate zein alkatesa guztiak, 1979ko hauteskundeaz geroztik
| DENBORALDIA | IZENA | ALDERDI POLITIKOA |
| 1979-1983 | Luis Fernando López-Davalillo López | UCD |
| 1983-1987 | Francisco Javier Manzanos Córdoba | PSOE |
| 1987-1991 | Francisco Javier Manzanos Córdoba | PSOE |
| 1991-1995 | Francisco Javier Manzanos Córdoba | PSOE |
| 1995-1999 | Francisco Javier Manzanos Córdoba | PSOE |
| 1999-2003 | Francisco Javier Manzanos Córdoba | PSOE |
| 2003-2007 | José Miguel Arnáez Castro | PSOE |
| 2007-2011 | Noemí Manzanos Martínez | PP |
| 2011-2015 | Noemí Manzanos Martínez | PP |
| 2015-2019 | Noemí Manzanos Martínez | PP |
| 2019- 2023 | Noemí Manzanos Martínez | PP |
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Errioxa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Errioxa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Errioxa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1645942.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Errioxa.tab (Wikimedia Commons).

