Edukira joan

Vertolaye

Vertolaye
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua Puy-de-Dôme
BarrutiAmberteko barrutia
Kantonamenducanton of Olliergues
Izen ofizialaVertolaye
Posta kodea63480
Geografia
Koordenatuak45°38′58″N 3°42′26″E / 45.6494°N 3.7072°E / 45.6494; 3.7072
Mapa
Azalera10,76 km²
Altitudea486 m, 1.363 m eta 871 m
MugakideakBertignat, Job, Marat eta Saint-Pierre-la-Bourlhonne
Demografia
Biztanleria562 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 276 (%50,2) (%49,8) 274 alt_right
Dentsitatea52 bizt/km²
vertolaye.fr

Vertolaye (frantsesez eta ofizialki: Vertolaye) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 562 biztanle zituen 10,8 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bertignat, Job, Marat eta Saint-Pierre-la-Bourlhonne.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
VertolayeVertolaye
Població amb 816 habitants (2000)Marat (2,3 km)
Població amb 487 habitants (2000)Bertignat (4,2 km)
Població amb 1064 habitants (2000)Job (4,8 km)
Població amb 849 habitants (2000)Olliergues (6,4 km)
Població amb 267 habitants (2000)Le Brugeron (6,9 km)
Població amb 153 habitants (2000)Thiolières (7,5 km)
Població amb 105 habitants (2000)Grandval (7,6 km)
Població amb 138 habitants (2000)Olmet (7,6 km)
Població amb 349 habitants (2000)La Forie (7,9 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10,4 °C-koa da, 16,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 995 mm-koa da, urtarrilean 11,1 euri-egun eta uztailean 8,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Embèrt udalerrian dago, 15 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 860,2 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 39,9 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 24an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -22,1 °C-koa da, 2005ko martxoaren 1an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 8,6 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (17,2 °C) eta hotzena urtarrila (1,1 °C). Urteko prezipitazioa 1192 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (123 mm) eta lehorrena martxoa (76 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,23 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (8,2 °C) baino 1,6 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (10,6 °C) eta hotzena 1963 (7,2 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Vertolaye)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.1 1.4 4.4 7.4 11.5 15.3 17.2 16.6 12.4 9.1 4.6 1.9 8.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 92 82 76 98 120 102 101 99 95 107 123 99 1192
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,2 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,5−0,3+0,8+1,0+1,0+1,2+0,4+0,6−1,0−0,2+0,4+0,7
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,2 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea5005506006507007508008509001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 274 gizon, 276 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
1.81
0.00
 
90-94
 
3.62
0.00
 
85-89
 
3.62
3.65
 
80-84
 
3.62
7.30
 
75-79
 
3.62
7.30
 
70-74
 
5.43
9.12
 
65-69
 
14.86
10.95
 
60-64
 
7.25
9.12
 
55-59
 
7.25
3.65
 
50-54
 
6.88
3.65
 
45-49
 
7.25
5.84
 
40-44
 
3.62
7.30
 
35-39
 
5.07
5.47
 
30-34
 
0.00
7.30
 
25-29
 
3.62
3.65
 
20-24
 
8.70
1.82
 
15-19
 
3.26
5.11
 
10-14
 
6.88
6.93
 
5-9
 
1.81
1.82
 
0-4
 
1.81
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Vertolaye udalerrian 562 biztanle zeuden eta 286 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 1,97 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 41,6), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[10]

562biztanle
286elkarbizitza-unitate
1,97lagun elkarbizitza-unitateko
167familia
Udalerria
% 17
% 34
% 42
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 167 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (97). Guraso bakarreko 20 familietatik 15etan ama zen guraso bakarra. 107 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 30k seme-alaba bakarra zuten etxean, 15k bi, eta 15k hiru edo gehiago.[10]

97
50
20
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean107
Seme-alaba bat30
Bi seme-alaba15
Hiru seme-alaba15
Lau edo gehiago0

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 44,8), eskulangileak (% 24,8), enplegatuak (% 10,5), goi-mailako langileak (% 7,0). Talde nagusia (erretiratuak, % 44,8) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) gainetik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[10]

Udalerria
% 11
% 25
% 45
Puy-de-Dôme
% 11
% 15
% 15
% 13
% 32
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 397 etxebizitza zeuden. Horietatik 281 egoitza nagusi ziren, 80 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 36 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (347), eta apartamentuak gutxi ziren (50). Egoitza nagusietatik 201 beren jabearen bizilekuak ziren, 73 alokairuan zeuden, 18 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 6 doan lagata.[11]

397etxebizitza
281egoitza nagusi
347etxe
50apartamentu

Etxebizitza multzoa

281
80
36
Egoitza nagusia (281)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (80)Hutsik (36)

Etxe mota

347
50
Etxea (347)Apartamentua (50)

Jabetza egoera

201
73
Jabeak (201)Alokairuan (73)HLM (18)Doan lagata (6)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (84).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik53
1919-194535
1946-197055
1971-199084
1991-200540
2006-202014

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (154). 98 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 218 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 138 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 111tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela3
2 gela12
3 gela44
4 gela67
5 gela edo gehiago154

Berogailu mota

88
38
55
98
Gas sarea (88)Fuel-olioa (38)Elektrizitatea (55)Gas botila (2)Bestelakoak (98)

Aparkalekua eta ibilgailuak

218aparkalekua
138ibilgailu 1
111ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 322 biztanleetatik 239 aktibo ziren (% 74,2), horietako 215 lanean (% 66,8) eta 25 langabezian (aktiboen % 10,5).

32215-64 urteko biztanle
% 74,2aktibo
% 66,8lanean
% 10,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 65,3
25-54 urte% 87,8
55-64 urte% 53,8
Gizonak% 74,9
Emakumeak% 74,2

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 5,6
BEPC, brebeta% 0,0
CAP-BEP% 15,2
Batxilergoa% 10,7
Goi-mailako +2% 2,9
Goi-mailako +3/4% 5,0
Goi-mailako +5% 16,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

82 ez-aktibotik 13 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 15,9), 35 erretiraturik zeuden (% 42,7) eta 34 bestelako ez-aktibo ziren (% 41,5).

Ez-aktiboak

% 16
% 43
% 41
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 21
% 31
% 36
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 986 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 215 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

986enplegu udalerrian
% 93,7soldatapeko
% 6,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.590 eurokoa zen.

24.590 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 26.040 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 51 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 5 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 4 eraikuntza enpresak ziren, 10 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 6 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 4 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 4 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 15 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 margolaria, 3 argiketariak, 3 ile apaindegiak, 2 jatetxeak eta 2 higiezinen agentziak.[13]

2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 1 okindegi zen eta 1 harategia zen.[14]

2000. urtean Vertolaye udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1993ko uztailaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 1,5 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Ambert », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]