Alagoas

Alagoas
Dielsteat fan Brazylje
Lokaasje fan Alagoas yn Brazylje.
Symboalen
Bestjoer
regio	Noardeast
haadplak	Maceió
grutste stêd	Maceió
gemeenten	102
gûverneur	Paulo Dantas
Sifers
ynwenners	3.221.128 (rûzing 2026)
oerflak (km²)	27.830,662 km²
befolkingstichtens	112,38 ynw./km²
hichte (maks.)	0 m - 844 m
HDI	0,684 (2021)
Oar
ôfkoarting (UF)	AL
steat sûnt	1889
ISO-koade	BR-AL
tiidsône	UTC−3
webside	www.al.gov.br
Kaart
Gemeente-yndieling fan Alagoas Reade kleur: lokaasje fan Maceió

Alagoas (Portegeesk: as lagoas, "de marren", ferneamd nei twa opfallende binnenmarren) mei de haadstêd Maceió is in dielsteat yn 'e regio Noardeast fan Brazylje. Yn it jier 2022 libben dêr 3.127.511 ynwenners. Mei in oerflak fan likernôch 27.843 km² nimt de steat it 25ste plak yn fan 'e 27 federale ienheden fan it lân. Alagoas is likernôch in tredde lytser as Nederlân (41.543 km²).

Geografy

Alagoas grinzget oan 'e Brazyljaanske dielsteaten Pernambuco, Sergipe en Bahia, en oan 'e Atlantyske Oseaan. Wat oerflak oangiet is it de op ien nei lytste dielsteat fan Brazylje; allinnich Sergipe is noch lytser. De lytste bestjoerlike ienheid fan it lân is it Federaal Distrikt.

Rio São Francisco

Alagoas hat in kustline fan 230 kilometer mei wite sânstrannen. 65 kilometer dêrfan leit yn 'e omjouwing fan 'e haadstêd Maceió. Oan 'e Rio São Francisco op 'e grins mei de dielsteaten Sergipe en Bahia lizze ferskate histoaryske koloniale stêden.

It heechste punt fan 'e steat leit mei 844 m yn 'e Serra Santa Cruz.

Skiednis

Oan it begjin fan 'e 16de iuw besetten Frânsen it gebiet. Nei't dy yn 1535 troch de Portegezen ferdreaun waarden, kaam Alagoas — dat oant 1817 by it kapteinskip Pernambuco hearde — fan 1630 oant 1654 ûnder it bestjoer fan 'e Nederlânske Westyndyske Kompanjy (WIC). De Portegezen moasten har weromlûke yn it faak sompige binnenlân. Dêrwei fierden se hieltyd wer oanfallen út, oant de Nederlanners it lân definityf ferlieten. It besykjen om in Nederlânsk-Brazylje op te bouwen wie mislearre en waard nea wer oppakt.

Oant 1817 en de Opstân fan Pernambuco (Revolução Pernambucana) tsjin it Portegeeske bestjoer rûn de skiednis fan Alagoas lyk mei dy fan Pernambuco. De deis neidat dy ûnôfhinklikensbeweging op 16 septimber 1817 delslein waard, waard it gebiet ôfskaat fan Pernambuco as it selsstannige kapteinskip Alagoas (capitania independente). De earste eigen gûverneur waard Sebastião Francisco de Melo e Póvoas. Dit kapteinskip bestie yn 'e tiid fan kening Jehan VI oant 1821. Dêrnei waarden de kapteinskippen ta provinsjes omfoarme en ûnder keizer Peter I yn 'e grûnwet opnommen.

Yn 'e tiid fan it Keizerryk Brazylje krige de separatistyske en republikeinske beweging fan 'e Ekwatorfederaasje (Confederação do Equador) fan 1824 de stipe fan foaroansteande persoanlikheden út Alagoas. Yn 1834 krige de provinsje Alagoas in eigen parlemint. By de oprjochting fan 'e republyk yn 1889 waard ek de dielsteat Alagoas (Estado de Alagoas) stifte.

Befolking

Kariri-xocó

Neffens offisjele sifers fan 'e Brazyljaanske folkstelling yn 2022 fan it IBGE wie de etnyske gearstalling fan 'e befolking fan Alagoas as folget:

• Mingde komôf (Pardos): 60,3%
• Blanken (Brancos): 26,8%
• Swart (Pretos): 11,8%
• Lânseigen / Yndianen (Indígenas): 0,8%
• Aziaten (Amarelos): 0,2%

Yn Alagoas meitsje lânseigen folken in lyts, mar kultuer-histoarysk hiel wichtich part fan 'e befolking út. Yn 'e steat binne mear as 10 ferskillende lânseigen groepen erkend, wêrfan de Xukuru-Kariri en de Kariri-Xocó de grutsten binne. Oare lânseigen groepen yn Alagoas binne ûnder oare de Tingui-Botó, Tupinambá, Jiripancó, Karapotó, Katokinn, Tushá en Wassu-Cocal. Dy mienskippen libje fral yn it binnenlân en oan 'e râne fan 'e Rio São Francisco.

Befolkingsûntwikkeling fan Alagoas (1872–2022)

Jier	1872	1890	1900	1920	1940	1950	1960
Ynwennertal	348.009	511.440	649.273	978.748	959.882	1.093.137	1.271.062
Groei	—	+47,0%	+26,9%	+50,7%	-1,9%	+13,9%	+16,3%
Jier	1970	1980	1991	2000	2010	2022
Ynwennertal	1.606.174	1.982.591	2.514.100	2.822.621	3.120.494	3.127.683
Groei	+26,4%	+23,4%	+26,8%	+12,3%	+10,6%	+0,2%

Grutste gemeenten

Maceió

Stêd / Gemeente	Ynwenners (2022)
Maceió	957.916
Arapiraca	234.696
Rio Largo	93.927
Marechal Deodoro	60.370
Palmeira dos Índios	71.574
Penedo	58.647
União dos Palmares	59.280
Coruripe	52.160
Delmiro Gouveia	51.319
São Miguel dos Campos	51.109
Boarne: (pt) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) – Populaasje neffens de folkstelling van 2022

Religy

It oandiel katoliken yn Alagoas is de lêste desennia wat ôfnommen, mar bliuwt noch jimmeroan de grutste religieuze streaming yn 'e steat. Tagelyk is it oanpart fan 'e protestantske tsjerken (benammen evangelyske bewegings) en fan minsken sûnder religy stadich tanommen. Dêrnjonken hawwe Afro-Brazyljaanske tradysjes lykas Candomblé en Xangô in sterke kultuer-histoaryske bining mei de steat.

Metropolitane Katedraal fan Maceió

Religieuze gearstalling fan Alagoas (2010–2022)

Religieuze streaming	Persintaazje (2010)	Persintaazje (2022)
roomsk-katolyk	72,2%	66,4%
protestantsk	18,1%	21,5%
sûnder religy	8,0%	10,2%
spiritisme	0,5%	0,6%
Afro-Brazyljaanske religys (Umbanda / Candomblé / Xangô)	0,1%	0,3%
oare religys / net opjûn	1,1%	1,0%
Boarne: (pt) Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) – Censo Demográfico 2010 / 2022

Natuer

Oarspronklik bestie mear as de helte fan 'e steat út reinwâld. Dêr is hjoed-de-dei noch mar 6% fan oer.

De steat hat gjin nasjonale parken, mar wol in oantal op steatsnivo beskerme natuergebieten (Área de Proteção Ambiental), dy't foar it behâld fan sawol it Atlantysk wâld (Mata Atlântica) as de drûge Caatinga-natuer krewearje. Bekende natuergebieten binne:

• APA de Murici (mei noch likernôch 6000 ha reinwâld en in oantal endemyske fûgelsoarten)
• APA do Pratagy
• APA do Marituba do Peixe
• APA de Santa Rita
• APA da Serra da Caiçara

Ekonomy en ynfrastruktuer

Alagoas heart by de earmoedichste regio's fan it lân, al binne de sifers de lêste tiid ferbettere. De tsjinstesektor en yndustry foarmje it grutste part, wylst lânbou (benammen sûkerreid en tabak) ek wichtich is. In grut part fan 'e produksje is foar de eksport. Ek it toerisme lâns de kust is sterk groeid.

It ynternasjonale fleanfjild Zumbi dos Palmares ferwurket in grut tal reizgers.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dit artikel is foar in part in oersetting fan 'e Dútsktalige side, sjoch foar boarnen de:Alagoas. Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Alagoas fan Wikimedia Commons.