Ardoileán

Ardoileán

(ga) Ardoileán
Cineál	Oileán
Logainm.ie	18376
Suíomh
Limistéar riaracháin	Éire
53° 32′ 47″ N, 10° 15′ 26″ O
Suite i nó in aice le limistéar uisce	an tAigéan Atlantach
Tréithe
Achar	0.328 km²

Dúchas Is oileán neamháitrithe Éireannach é Ardoileán (High Island as Béarla). Tá sé suite amach ó chósta iarthuaidh Conamara i Contae na Gaillimhe, thart ar 2.5 míle amach ón mórthír in aice leis an gCladach Dubh (Claddaghduff). Clúdaíonn an t-oileán tuairim is 32 heicteár (80 acra), agus tá dhá loch bheaga fhionnuisce air. Tá fothracha luath-Chríostaí ar an oileán, ina measc mainistir a bhfuil clú uirthi. Is cuid de Limistéar Cosanta Speisialta é Ardoileán, in éineacht le Inis Airc agus Damhoileán.

Stair

Cuirtear bunú na mainistreach ar an oileán i leith Naomh Féichín, naomh a fuair bás sa bhliain 665 le linn na buíphlá. Ba dhídean é Ardoileán do dhíthreabhaigh agus do mhanaigh ar feadh na gcéadta bliain ina dhiaidh sin. Sa 11ú haois bhí baint ag Gormgal Ardoileáin, stiúrthóir spioradálta a fuair bás sa bhliain 1018, leis an oileán.

Idir 1969 agus 1998 ba leis an bhfile Richard Murphy, a bhí ina chónaí ar Inis Bó Finne ag an am, an t-oileán. Scríobh sé faoin oíche a chaith sé ina aonar i bhfothrach an tséipéil agus na mílte guairdeall ag teacht as a bpoill chun bia a chuardach sa dorchadas.

Seandálaíocht agus foirgnimh

De réir an treoirleabhair Oileán, tá na nithe seo a leanas le fáil ar Ardoileán:

• mainistir agus séipéilín luath-Chríostaí;
• clochán (both chloiche i gcruth coirceoige) atá slán ó bhonn, agus fothracha trí chlochán eile;
• trí leac inscríofa shuntasacha taobh thiar den séipéilín;
• both chloiche a bhfuil baint aici leis an bhfile Richard Murphy;
• foirgneamh adhmaid níos deireanaí a thóg Dúchas.

Tá na hiarsmaí eaglasta suite in aice leis an gceann is mó de dhá loch an oileáin, i dtreo iarthar an oileáin. Rinne Dúchas obair athchóirithe orthu sa bhliain 2003.

Timpeall 100 méadar ó dheas den mhainistir tá fothracha seanmhuilinn uisce. De réir an tseandálaí Colin Rynne, is é seo an sampla is luaithe dá bhfuil ar eolas de mhuileann mainistreach in Éirinn, agus an ceann is sine dá shórt san Eoraip.

Luaitear chomh maith scéalta faoi sheanmhianach copair agus faoi uaimh an-mhór ar an taobh thiar thuaidh, cé go gcuirtear i láthair iad mar thuairiscí nó ráflaí seachas mar ghnéithe deimhnithe don chuairteoir.

Fiadhúlra

Aithnítear an t-oileán mar Limistéar Cosanta Speisialta a bhfuil baint aige leis an bhfabhcún gorm, an cág cosdearg, an guairdeall, an guairdeall gabhlach (guairdeall Leach) agus an ghé ghiúrainn. Tá ceann de na coilíneachtaí guairdeall is mó in Éirinn ar an oileán. Taifeadadh an fiach dubh, an ghleoiseach sléibhe, an foracha dubh, an fhuiseog agus an riabhóg mhóna le linn cuairte sa bhliain 2003 chomh maith.