Bronchales
Gemeente in Spanje  | |||
|---|---|---|---|
 | |||
.svg)  | |||
| Situering | |||
| Autonome regio | Aragón | ||
| Provincie Comarca |
Teruel Sierra de Albarracín | ||
| Coördinaten | 40° 31′ NB, 1° 35′ WL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 59,60 km² | ||
| Inwoners (2025) |
465 (8 inw./km²) | ||
| Provincie- en gemeentecode |
44.045 | ||
| Website | www | ||
| Detailkaart | |||
 | |||
| Foto('s) | |||
 | |||
| |||
De hoofdplaats ligt op 1569 meter hoogte, waarmee Bronchales tot de hoogstgelegen dorpen van Spanje behoort. De gemeente is vooral bekend om haar uitgestrekte dennenbossen, die tot de best bewaarde van het Iberisch Schiereiland worden gerekend. Daardoor is Bronchales een geliefde vakantiebestemming voor bezoekers uit Aragón en de naburige Valenciaanse Gemeenschap.[1][2]
Naam
[bewerken | brontekst bewerken]De plaatsnaam komt voor in het middeleeuwse heldendicht Cantar de mio Cid in de oudere vorm Fronchales. In de daar beschreven reisroute overnachten de mannen van El Cid in de plaats, op weg van Santa María de Albarracín naar Medinaceli:[3]
- "Por Santa María vos vayades passar … trocieron a Santa María e vinieron a albergar a Fronchales."
De precieze herkomst en betekenis van de plaatsnaam zijn niet definitief opgehelderd.
Geografie
[bewerken | brontekst bewerken]Ligging
[bewerken | brontekst bewerken]Bronchales ligt in het zuidelijke deel van het Iberisch Randgebergte, op ongeveer 55 kilometer over de weg ten noordwesten van de provinciehoofdstad Teruel. Het gemeentelijk grondgebied maakt deel uit van het berglandschap van de Montes Universales en de Sierra de Albarracín. Door de hoogteligging heerst er een bergklimaat met koude, vaak sneeuwrijke winters en relatief milde zomers.
Bossen en fauna
[bewerken | brontekst bewerken]Het landschap wordt gedomineerd door uitgestrekte bestanden van de grove den (Pinus sylvestris). De bossen vormen een van de belangrijkste natuurlijke en toeristische hulpbronnen van de gemeente.[2]
Tot de fauna behoren onder meer het edelhert, de ree en het wild zwijn, evenals verschillende soorten roofvogels. De omgeving staat ook bekend om haar paddenstoelen, die vooral in de herfst veel bezoekers trekken.[4]
Bronnen
[bewerken | brontekst bewerken]Op het grondgebied van de gemeente bevinden zich talrijke natuurlijke bronnen. Tot de bekendste behoren de Fuente del Canto, de Fuente de la Doncella, de Fuente del Chorro en de Fuente de los Aguanosos. De bronnen waren van oudsher van groot belang voor de watervoorziening en de plaatselijke landbouw.[5]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Prehistorie en oudheid
[bewerken | brontekst bewerken]In de gemeente zijn werktuigen van vuursteen gevonden die aan het neolithicum worden toegeschreven, onder meer bij Las Tejedas en de Fuente del Hierro.[3]
Een bij Bronchales ontdekte Keltiberische necropolis uit de 5e eeuw v.Chr. levert aanwijzingen over de bewoning van het gebied en over de transhumanceroutes tussen de Montes Universales en de bovenloop van de Guadalquivir.[6]
Uit de Romeinse tijd stammen vondsten uit het gebied El Endrinal, waar onder meer fragmenten van mallen voor de vervaardiging van terra sigillata werden aangetroffen. De aanwezigheid van geschikte klei, water en brandstof bevorderde vermoedelijk een plaatselijke aardewerkproductie.[7]
Middeleeuwen
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de islamitische overheersing lag het gebied in de grensstreek tussen de taifa-koninkrijken van Albarracín en Zaragoza. Een zilveren dirham van de Zaragozaanse taifaheerser Ahmad al-Muqtadir uit de 11e eeuw, gevonden bij het voormalige kasteel van Santa Bárbara, wijst op banden met de taifa van Zaragoza.[3]
Rond 1170 kwam het gebied van Albarracín onder het gezag van de Navarrese edelman Pedro Ruiz de Azagra. Bronchales maakte vervolgens deel uit van de heerlijkheid Albarracín en werd later ingelijfd bij de Kroon van Aragón.[8]
Bij een privilege van koning Jacobus I van Aragón, verleend in Teruel op 21 juni 1257, werd Bronchales ingedeeld bij de Comunidad de Santa María de Albarracín. De plaats gaf haar naam aan de historische bestuurseenheid Sesma de Bronchales, waartoe Bronchales, Orihuela del Tremedal, Ródenas, Pozondón en Monterde de Albarracín behoorden.[9]
Nieuwe tijd
[bewerken | brontekst bewerken]De historische documentatie van Bronchales wordt deels bewaard in het gemeente- en parochiearchief. Studies van het Centro de Estudios de la Comunidad de Albarracín behandelen plaatselijke documenten uit de 14e tot en met de 19e eeuw.[10]
Spaanse Burgeroorlog
[bewerken | brontekst bewerken]Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd de Sierra de Albarracín getroffen door de militaire operaties rond de Slag om Teruel. In Bronchales waren tijdelijk troepen en militaire voorzieningen gelegerd.
Een in 2024 verschenen studie van Dimas Vaquero Peláez en Blas Vicente Marco documenteert de aanwezigheid in Bronchales van Duitse leden van het Legioen Condor, de militaire eenheid die nazi-Duitsland ter ondersteuning van de opstandelingen naar Spanje had gestuurd.[11]
Tijdens het republikeinse offensief van december 1937 werden meerdere in Bronchales gelegerde Duitse militairen door republikeinse eenheden verrast en samen met militair materieel gevangengenomen. Het dorp werd in januari 1938 door het republikeinse Volksleger bezet en in februari van dat jaar door de franquistische troepen heroverd.[11]
Een aanvullende publicatie van Manuel Herranz brengt historische foto's uit particulier en plaatselijk bezit bijeen, waarop Duitse soldaten en voertuigen, geschut en ander militair materieel in Bronchales te zien zijn.[12]
Demografie
[bewerken | brontekst bewerken]| Jaar | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Inwoners | 438 | 475 | 472 | 465 | 432 | 465 |
Bron: Instituto Nacional de Estadística.[13]
De mechanisering van de landbouw, het verdwijnen van kleine boerenbedrijven en het daarmee samenhangende banenverlies leidden in de tweede helft van de 20e eeuw tot een sterke plattelandsvlucht. Bronchales is desondanks een van de grootste gemeenten van de Sierra de Albarracín, een van de dunstbevolkte comarca's van Europa; alleen Albarracín en het naburige Orihuela del Tremedal tellen meer inwoners.
Politiek en bestuur
[bewerken | brontekst bewerken]Sinds de eerste democratische gemeenteraadsverkiezingen na het einde van de dictatuur van Franco werd de gemeente geleid door de volgende burgemeesters:[14][15]
| Ambtstermijn | Burgemeester | Partij |
|---|---|---|
| 1979–1983 | José García Lahoz | CD |
| 1983–1987 | Ricardo Sáez Soriano | – |
| 1987–1991 | Ricardo Cavero Giménez | – |
| 1991–2003 | Maximiano Pérez López | – |
| 2003–2007 | Juan Pedro Pérez Dobón | – |
| 2007–2011 | Baldomero Pérez Fuertes | – |
| 2011–2015 | Francisco Nácher Dobón | CHA |
| 2015–2019 | Jorge Hernández Perona | PSOE |
| 2019–2023 | José Luis Agustén Gil | CHA |
| 2023–heden | David Hernández Domingo | PP |
Economie
[bewerken | brontekst bewerken]De traditionele economie van Bronchales berustte vooral op akkerbouw (met name graan), bosbouw en schapen- en rundveehouderij.
Tegenwoordig spelen ook het toerisme, de voedingsmiddelenindustrie en het bottelen van mineraalwater een rol; sinds 2003 wordt er op industriële schaal mineraalwater gebotteld.[16] Daarnaast zijn er bedrijven voor het drogen en rijpen van ham.[17]
Toerisme
[bewerken | brontekst bewerken]Bronchales is uitgangspunt voor wandel- en mountainbiketochten en andere activiteiten in de bossen van de Sierra de Albarracín, met daarnaast aandacht voor natuurobservatie en het zoeken van paddenstoelen.
In de buurt van het dorp ligt camping Las Corralizas, in een bebost hooggebergtegebied.[18] Het toerisme concentreert zich vooral in de zomermaanden, wanneer veel vakantiegangers en tijdelijke bewoners uit Aragón en de Valenciaanse Gemeenschap naar het dorp komen.
Bezienswaardigheden
[bewerken | brontekst bewerken]Kerk van Maria-Tenhemelopneming
[bewerken | brontekst bewerken]De parochiekerk van Maria-Tenhemelopneming (Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción) is het belangrijkste religieuze gebouw van het dorp. Het eenbeukige gebouw telt drie traveeën met gotische stergewelven, zijkapellen en een veelhoekig koor. Het interieur werd hoofdzakelijk tussen 1624 en 1689 tot stand gebracht. Verder heeft de kerk een vierkante klokkentoren met twee geledingen en een neoclassicistisch portaal.[19]
Ermita de Santa Bárbara
[bewerken | brontekst bewerken]De kapel van Santa Bárbara staat op een heuvel aan de rand van de dorpskern, op de plek waar vroeger het kasteel van Bronchales stond; het terrein wordt nu deels als begraafplaats gebruikt. Vanaf de kapel heeft men een weids uitzicht over het dorp en het omringende berglandschap.[3]
Traditionele bouwkunst
[bewerken | brontekst bewerken]In de dorpskern zijn voorbeelden van traditionele bergarchitectuur bewaard gebleven, met natuurstenen gevels, smeedijzeren traliewerk en daken die zijn aangepast aan de winterse omstandigheden.[20]
Feesten en tradities
[bewerken | brontekst bewerken]De patroonsfeesten vinden half augustus plaats ter ere van Maria-Tenhemelopneming en de heilige Rochus en beslaan doorgaans meerdere dagen tussen 14 en 19 augustus.
Een hoogtepunt is de Sopeta de San Roque op 16 augustus, waarbij grote hoeveelheden wijn worden uitgedeeld; de deelnemers dansen op de muziek en bespatten elkaar met wijn.[21]
Zonsverduistering van 12 augustus 2026
[bewerken | brontekst bewerken]Op 12 augustus 2026 lag Bronchales in de totaliteitszone van de totale zonsverduistering, waarvan het pad een groot deel van de provincie Teruel bestreek.[22] Vanwege de verwachte toestroom van bezoekers en het verhoogde risico op bosbranden en verkeersproblemen nam de regering van Aragón voor de periode van 10 tot en met 13 augustus bijzondere voorzorgs- en noodmaatregelen.[23]
.jpg)
Bekende inwoners
[bewerken | brontekst bewerken]- Clemente Pamplona Blasco (1918–2001), journalist, scenarioschrijver en filmregisseur[24]
Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- Officiële website van de gemeente (Spaans)
- ↑ (es) Por los pueblos más altos de España. El País (3 maart 2017). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- 1 2 (es) Bronchales. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- 1 2 3 4 (es) Historia de Bronchales. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Micología. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) PR-TE 130: Bronchales – Fuente del Canto – Bronchales. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Francisco Burillo Mozota, La necrópolis celtibérica de Bronchales y la trashumancia en el siglo V a. C. entre los Montes Universales y el Alto Guadalquivir. Dialnet (2026). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Molde de terra sigillata de El Endrinal. Museo de Prehistoria de Valencia. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) José Luis Castán Esteban, Historia del Señorío de Albarracín. Centro de Estudios de la Comunidad de Albarracín (12 juli 2011). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Las sesmas de la Comunidad de Albarracín. Aragón es así. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Centro de Estudios de la Comunidad de Albarracín. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- 1 2 (es) Dimas Vaquero Peláez; Blas Vicente Marco (2024). La presencia alemana en Bronchales durante la Batalla de Teruel. Rehalda: 270–282. ISSN: 1699-6747. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Manuel Herranz, Bronchales y la Legión Cóndor: Cuando un pueblo aragonés capturó nazis alemanes. Manolito (7 september 2025). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Cifras oficiales de población de los municipios españoles: Revisión del Padrón Municipal. Instituto Nacional de Estadística. Geraadpleegd op 25 september 2026.
- ↑ (es) Alcaldes y concejales. Ministerio de Política Territorial y Memoria Democrática. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Corporación municipal. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Agua de Bronchales. Agua de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Bronchales, un secadero de jamones por todo lo alto. Heraldo de Aragón (4 september 2017). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Camping Las Corralizas. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Iglesia parroquial de Nuestra Señora de la Asunción. Sistema de Información del Patrimonio Cultural Aragonés. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Patrimonio cultural de Bronchales. Ayuntamiento de Bronchales. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) La localidad de Bronchales celebra la Sopeta repartiendo 1.500 litros de vino. Diario de Teruel (17 augustus 2023). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Eclipse solar total del 12 de agosto de 2026. NASA. Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Decreto-ley 2/2026, de 29 de julio. Boletín Oficial de Aragón (29 juli 2026). Geraadpleegd op 1 september 2026.
- ↑ (es) Clemente Pamplona Blasco. Historia Hispánica. Real Academia de la Historia. Geraadpleegd op 1 september 2026.
