Malmedy
Stad in België .svg){kind=small} | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Geografie | |||
| Gewest |  Wallonië | ||
| Provincie |  Luik | ||
| Arrondissement | Verviers | ||
| Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere |
100,37 km² (2023) 87,65% 4,19% 8,16% | ||
| Coördinaten | 50° 26' NB, 6° 2' OL | ||
| Bevolking (bron: Statbel) | |||
| Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid |
12.973 (01/01/2026) 48,33% 51,67% 129,25 inw./km² | ||
| Leeftijdsopbouw – 0-17 jaar – 18-64 jaar – 65 jaar en ouder |
(01/01/2026) 17,78% 58,50% 23,73% | ||
| Politiek en bestuur | |||
| Burgemeester | Jean-Paul Bastin (Alternative) | ||
| Bestuur | Alternative, Progrès | ||
| Zetels Alternative ECm Progrès |
21 11 11 1 | ||
| Economie | |||
| Gemiddeld inkomen | 22.388 euro/inw. (2023) | ||
| Werkloosheidsgraad | 10,05% (jan. 2019) | ||
| Overige informatie | |||
| Postcode 4960 4960 4960 |
Deelgemeente Malmedy Bellevaux-Ligneuville Bévercé | ||
| Zonenummer | 080 | ||
| NIS-code | 63049 | ||
| Politiezone | Stavelot-Malmedy | ||
| Hulpverleningszone | Warche Amblève Lienne | ||
| Website | www | ||
| Detailkaart | |||
 | |||
| ligging binnen het arrondissement Verviers in de provincie Luik | |||
| |||
Malmedy (Waals: Måmdey, Duits, verouderd: Malmünd) is een stad en faciliteitengemeente voor Duitstaligen in de Belgische provincie Luik. De plaats is gelegen waar de Warchenne uitmondt in de Warche. De stad telt ruim 12.000 inwoners.
Toponymie
[bewerken | brontekst bewerken]De naam "Malmedy" is vermoedelijk van Gallo-Romeinse oorsprong. De vroegste vermelding van de abdij van Malmedy stamt uit 670: de monasterio Malmundario. Latere vormen zijn Malmedie (1287), Malmundier (1288), Malmonder (1367), Melmender (1388) en Malmeder (1451), en sindsdien werd de plaats in het lokale dialect Malmder genoemd, wat ten slotte Måmdey werd.[1] De autoriteiten gebruikten Malmedy, zoals in Stavelot-Malmedy. Onder invloed van Duits nationalisme werd de plaats na de Pruisische annexatie in 1815 hernoemd in Malmünd (ook wel Malmünde), waarop men in het Franse taalgebied reageerde door voortaan Malmédy te schrijven; beide accenten zijn kenmerkend voor beide talen en hielden daarom een duidelijke aanspraak op de identiteit van de plaats in, hoewel het strikt genomen geen historische namen waren. In 1988 werd de naam weer Malmedy – zonder accent.[2]
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Malmedy ontstond rond de abdij die in 648 door Remaclus gesticht werd. Koning Sigebert III van Austrasië schonk hiertoe bosgronden uit de koninklijke fiscus, en ook zijn hofmeier Grimoald begunstigde de abdij. Deze drie personen zaten in dezelfde periode achter de stichting van de tweelingabdij in Stavelot. Het Abdijvorstendom Stavelot-Malmedy werd een staat in het Heilig Roomse Rijk. Anders dan Stavelot behoorde Malmedy tot het aartsbisdom Keulen. Het lag dicht bij de Germaans-Romaanse taalgrens, maar heeft waarschijnlijk altijd een Romaanstalige meerderheid gehad.
Na de Franse annexatie van de Zuidelijke Nederlanden in 1795 behoorde Malmedy tot het departement Ourthe. Het Congres van Wenen wees de Oostkantons in 1815 toe aan het Koninkrijk Pruisen. In dat land behoorde de stad tot het district Malmedy in de Rijnprovincie. Waar koning Frederik Willem IV van Pruisen nog verklaarde trots te zijn dat er een Franstalig landje tot zijn rijk behoorde, kwam het later tot een antikatholieke Kulturkampf en werd het Duits in 1876 de enige officiële taal.[3] De pogingen om Malmedy te verduitsen, behelsden onder meer de invoering van Duitstalig onderwijs en de plaatsnaamwijziging naar Malmünd (zie verder). Het verzet ertegen werd geleid door Nicolas Pietkin, een pastoor uit Malmedy die clandestien preekte in het Frans en in het Waals.[4]
Tijdens de Conferentie van Versailles diende Malmedy – toen een stadje van zesduizend inwoners, dat leefde van papiermolens en leerlooierijen[5] – een verzoek in om te worden aangehecht bij België. Het initiatief kwam van Henri Bragard en werd gesteund door 10 van de 16 gemeenteraadsleden.[3] Nadat het Verdrag van Versailles Eupen-Malmedy had toegewezen aan België, werd een overgangsbestuur ingesteld. Deze Regering-Baltia zetelde in Malmedy en organiseerde de gestuurde volksraadpleging ter bevestiging van de aanhechting. In de scholen van Malmedy verving Frans het Duits als onderwijstaal.[6] Ook in het voornamelijk Waalse Malmedy was er een Duitsgezind kamp dat de aanhechting bestreed, aangemoedigd door de anti-Versailles-retoriek van Adolf Hitler. De Heimatbund was er actief en in 1935 richtte Josef Dehottay, uit Malmedy, het nationaalsocialistische Heimattreue Front op.
Toen Malmedy aan het begin van de Achttiendaagse Veldtocht werd ingenomen, verwelkomden veel inwoners de Duitse troepen. De socialistische burgemeester Joseph Werson werd in juli gedeporteerd en stierf in het concentratiekamp Oranienburg. Voordien reeds, op 23 mei, waren de Oostkantons ingelijfd bij het Derde Rijk en hadden de inwoners de Duitse nationaliteit gekregen.[7] Hierdoor werden de mannen van Malmedy dienstplichtig in de Wehrmacht.[8] De Place Albert I werd hernoemd tot Adolf-Hitler-Platz en was regelmatig het toneel van nazistische parades en activiteiten. De stad werd in september 1944 bevrijd, maar het zwaarste oorlogsgeweld vond daarna plaats.
Tijdens het Ardennenoffensief doodden Duitse SS'ers op 17 december 1944 tientallen Amerikaanse krijgsgevangenen. Deze gebeurtenis staat bekend als het Bloedbad van Malmedy. Vier dagen later probeerde de Panzerbrigade 150 van Otto Skorzeny Malmedy weer in te nemen, maar de Amerikanen dreven hen terug. Daarop volgden op 23, 24 en 25 december drie dagen van verwoestende Amerikaanse luchtbombardementen. Er vielen 202 burgerdoden en ook meer dan honderd Amerikaanse militairen lieten het leven.[9][10] Het stadscentrum lag in puin en de helft van de 1600 huizen waren verwoest of onbewoonbaar.
Taal
[bewerken | brontekst bewerken]Volgens de officiële talentelling in Malmedy zou het aandeel Duitstaligen tussen 1920 en 1947 teruggevallen zijn van 21% tot 9,7%. Bij het vastleggen van de taalgrens in 1961-'63 werd bepaald dat Malmedy tot het Franse taalgebied behoort, maar faciliteiten voor Duitstaligen levert. De gemeente wordt gerekend tot de Oostkantons maar niet tot de Duitstalige Gemeenschap die in het Duits het openbaar bestuur voert. In Malmedy is wel de Centrale dienst voor Duitse vertaling gevestigd van de FOD Binnenlandse Zaken.
Kernen
[bewerken | brontekst bewerken]Deelgemeenten
[bewerken | brontekst bewerken]| # | Naam | Opp. (km²) | Inwoners (2025) | Inwoners per km² | NIS-code |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Malmédy | 6,44 | 6.532 | 1.015 | 63049A |
| 2 | Bévercé | 66,87 | 4.599 | 69 | 63049B |
| 3 | Bellevaux-Ligneuville | 27,06 | 1.859 | 69 | 63049C |
Overige kernen
[bewerken | brontekst bewerken]Verspreid over het grondgebied van deze drie deelgemeenten bevinden zich ruim over de 30 dorpen en gehuchtjes.
Malmedy[bewerken | brontekst bewerken]
Bellevaux-Ligneuville[bewerken | brontekst bewerken] |
Bévercé[bewerken | brontekst bewerken] |
Bezienswaardigheden
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Lijst van beschermd erfgoed in Malmedy voor een uitgebreide lijst van beschermd erfgoed- De Kathedraal van Malmedy
- De Abdij van Malmedy
- De Verrijzeniskapel (Çhapelle de la Résurrection) is een classicistisch bouwwerk van 1755-1757.
- De Onze-Lieve-Vrouw-van-de-Ziekenkapel (Chapelle Notre-Dame des Malades) werd herbouwd in 1554 en in 1741 kwam er een Mariabeeld in de kapel op het ogenblik dat een epidemie eindigde. Sindsdien is de kapel een bedevaartoord. De kapel werd gerestaureerd in 1908 en 2001.
- De Kluizenarij van Sint-Antonius
- Het Malmundarium, museum dat de stad belicht, in de abdij.
Natuur en landschap
[bewerken | brontekst bewerken]Malmedy ligt in de vallei van de Warche. Iets ten zuidwesten van de kom vindt men hier de Rocher de Falize, een overhangende rots van waar men een uitzicht heeft over de vallei van de Warche. De hoogte aan de kathedraal bedraagt 345 meter.
Demografische ontwikkeling
[bewerken | brontekst bewerken]Demografische ontwikkeling voor de fusie
[bewerken | brontekst bewerken]
- Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1970=volkstellingen, 1976 inwoneraantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
[bewerken | brontekst bewerken]Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
- Bronnen:NIS, Opm:1930 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
| Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari 1992 tot heden | ||
|---|---|---|
| jaar | Aantal[11] | Evolutie: 1992=index 100 |
| 1992 | 10.418 | 100,0 |
| 1993 | 10.437 | 100,2 |
| 1994 | 10.536 | 101,1 |
| 1995 | 10.690 | 102,6 |
| 1996 | 10.739 | 103,1 |
| 1997 | 10.841 | 104,1 |
| 1998 | 10.975 | 105,3 |
| 1999 | 11.060 | 106,2 |
| 2000 | 11.144 | 107,0 |
| 2001 | 11.265 | 108,1 |
| 2002 | 11.394 | 109,4 |
| 2003 | 11.436 | 109,8 |
| 2004 | 11.584 | 111,2 |
| 2005 | 11.650 | 111,8 |
| 2006 | 11.829 | 113,5 |
| 2007 | 11.878 | 114,0 |
| 2008 | 11.938 | 114,6 |
| 2009 | 12.003 | 115,2 |
| 2010 | 12.161 | 116,7 |
| 2011 | 12.219 | 117,3 |
| 2012 | 12.336 | 118,4 |
| 2013 | 12.316 | 118,2 |
| 2014 | 12.336 | 118,4 |
| 2015 | 12.384 | 118,9 |
| 2016 | 12.415 | 119,2 |
| 2017 | 12.503 | 120,0 |
| 2018 | 12.654 | 121,5 |
| 2019 | 12.741 | 122,3 |
| 2020 | 12.797 | 122,8 |
| 2021 | 12.778 | 122,7 |
| 2022 | 12.857 | 123,4 |
| 2023 | 12.894 | 123,8 |
| 2024 | 12.950 | 124,3 |
| 2025 | 12.991 | 124,7 |
| 2026 | 12.973 | 124,5 |
Politiek
[bewerken | brontekst bewerken]Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976
[bewerken | brontekst bewerken]| Partij | 10-10-1976[12] | 10-10-1982 | 9-10-1988 | 9-10-1994 | 8-10-2000 | 8-10-2006[13] | 14-10-2012[14] | 14-10-2018 | 13-10-2024 | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Stemmen / Zetels | % | 21 | % | 21 | % | 21 | % | 21 | % | 21 | % | 21 | % | 23 | % | 23 | % | 23 |
| E.C.A / EC-LB1 / ECm2 | 14,76A | 2 | 48,54A | 12 | 69,21A | 16 | 60,02A | 14 | 66,44A | 16 | 43,32A | 10 | 41,621 | 11 | 39,992 | 10 | 44,162 | 11 |
| PS1 / E.C.A / P.S.+2 / PS Plus3/ Progrès4 | 22,191 | 4 | 14,931 | 2 | 12,631 | 2 | 14,051 | 2 | 9,211 | 1 | 7,752 | 1 | 10,333 | 1 | 8,644 | 1 | ||
| ENTITE | 14,87 | 3 | - | - | - | - | - | - | - | - | ||||||||
| MDY-LB | - | - | - | - | - | 1,7 | 0 | - | - | - | ||||||||
| PSC-IC1 / MDY 20002 / A.R.C.3 / AlternativeA | 48,191 | 12 | 32,141 | 7 | 18,162 | 3 | 25,933 | 5 | 18,523 | 3 | 26,24A | 6 | 44,28A | 11 | 49,68A | 12 | 47,20A | 11 |
| ECOLO1/ AlternativeA | - | 4,391 | 0 | - | - | 15,041 | 2 | |||||||||||
| Forces Vives1 / FV2 | - | - | - | - | - | 19,541 | 4 | 6,362 | 0 | - | - | |||||||
| Totaal stemmen | 6759 | 6989 | 7235 | 7388 | 7590 | 8250 | 8385 | 8709 | 8625 | |||||||||
| Opkomst % | 94,82 | 93,89 | 91,28 | 93,16 | 89,29 | 88,43 | 85,32 | |||||||||||
| Blanco en ongeldig % | 4,45 | 3,52 | 4,38 | 5,58 | 6,89 | 5,76 | 5,32 | 7,28 | 6,88 | |||||||||
Bestuur
[bewerken | brontekst bewerken]Het bestuur van Malmedy bestond vanaf 2007 uit een coalitie van de lijsten Alternative, Forces Vives en de PS. Op 20 augustus 2008 werd de coalitie vervangen door een andere, met André Denis als burgemeester. Hierbij maakte de gemeenteraad gebruik van de wet Courard, die het mogelijk maakt een bestaande meerderheid in de gemeenteraad omver te werpen. Malmedy was de eerste Waalse gemeente die van deze mogelijkheid gebruikmaakte.[15]
Verkeer en vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]Van 1885 tot 2007 was er in de stad ook een station Malmedy. De autoweg A27 loopt langs de Warche. Verder lopen door of naar Malmedy de N62, de N68 en de N681.
Sport
[bewerken | brontekst bewerken]Malmedy is jaarlijks het toneel van de Grand Prix d’Europe, een internationale topwedstrijd voor mountainbikers.
Geboren
[bewerken | brontekst bewerken]- Marie-Anne Libert (1782-1865), botanicus en mycoloog
- Louis Gob (1886-1961), senator
- Raoul Ubac (1910-1985), kunstschilder
- Henri Pousseur (1929-2009), componist
- Freddy Herbrand (1944), tienkamper
- Oliver Paasch (1971), politicus
- Harald Mollers (1977), politicus
- Bernd Rauw (1980), voetballer
- Christian Brüls (1989), voetballer
- Charli Spoden (2007), voetballer
Nabijgelegen kernen
[bewerken | brontekst bewerken]Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- (fr) (de) (en) (nl) Website van de gemeente
- ↑ Christian Morissonneau, Les noms de lieux et le contact des langues: Place names and language contact. Recueil d'articles colligés et édités (1972) 73. Université Laval, Quebec.
- ↑ Koninklijk besluit 24 juni 1988, Belgisch Staatsblad 6 juli 1988, p. 9.839
- 1 2 Christoph Brüll, "Eupen-Malmedy 1918-1945. Le temps des déchirures" in: Hommage à Henri Bragard (1877-1944) ed. Renée Boulengier-Sedyn, 2009, p. 11-37. Online tekst
- ↑ Paul Delforge, "Pietkin Nicolas" in: Encyclopédie du Mouvement Wallon, vol. III, 2001, p. 1270
- ↑ Vincent O'Connell, "‘Left to Their Own Devices’. Belgium's Ambigious Assimilation of Eupen-Malmedy (1919-1940)" in: Journal of Belgian History, 2013, nr. 4, p. 12-13
- ↑ Magali Boemer en Jeroen Darquennes, "Language conflict in the educational realm: Eupen-Malmedy in the interbellum period (1920–1940)" in: Past, Present and Future of a Language Border. Germanic-Romance Encounters in the Low Countries, eds. Catharina Peersman, Gijsbert Rutten en Rik Vosters, 2015, p. 213. DOI:10.1515/9781614514152-011
- ↑ Jacques Wynants, "Eupen-Malmedy (les ‘Cantons de l'Est’ belges): la question de la nationalité; les conséquences", in: Annexion et nazification en Europe. Actes du colloque de Metz, 7-8 novembre 2003, ed. Sylvain Schirmann, Universtié de Metz, p. 14
- ↑ Christoph Brüll, "Les soldats de la Wehrmacht d'Eupen-Malmedy: histoire, postérité et mémoire" in: L'Incorporation de force dans les territoires annexés par le IIIe Reich, eds. Frédéric Stroh en Peter M. Quadflieg, Presses Universitaires de Strasbourg, 2016, p. 147-159
- ↑ (fr) Franchimont, Benoît (11 december 2024). Bataille des Ardennes: Il y a 80 ans, l'enfer blanc. Soir Mag 4825, p. 14
- ↑ Alain Colignon, Slag om de Ardennen - 23 december 1944 - De bombardementen op Malmedy, Belgium WWII, CegeSoma/Rijksarchief (bezocht 7 mei 2026)
- ↑ https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK
- ↑ 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022.
- ↑ Gegevens 2006: elections2006.wallonie.be:. Gearchiveerd op 9 januari 2018. Geraadpleegd op 1 februari 2013.
- ↑ Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be. Gearchiveerd op 6 maart 2016.
- ↑ Malmedy change de bourgmestre et de majorité, Le Soir, 20 aug 2008.
· 
· 
· ·
