Przejdź do zawartości

oprawny

Z Wikisłownika – wolnego słownika wielojęzycznego

oprawny (język polski)

[edytuj]
wymowa:
o•praw•ny
znaczenia:

przymiotnik

(1.1) zaopatrzony w okładkę
(1.2) osadzony w docelowym materiale lub obramowaniu
(1.3) daw. praw. stanowiący prawną gwarancję majątkową z tytułu wiana lub posagu[1][2][3][4][5][uwaga 1]
(1.4) daw. kulin. oczyszczony z powłok zewnętrznych oraz wypatroszony przed obróbką[2][4][6][7]
(1.5) daw. wojsk. zabezpieczony fortyfikacjami[2][4][7]
(1.6) daw. wzbogacony o elementy dekoracyjne[4]

rzeczownik

(2.1) daw. / hist. dokument uwierzytelniający zapis majątkowy[8]
(2.2) daw. / hist. oprawne: zob. oprawne (rodzaj daniny publicznej)[4][9]
odmiana:
(1)
 
przypadekliczba pojedynczaliczba mnoga
mos/mzwmrzżnmosnmos
mianownikoprawnyoprawnaoprawneoprawnioprawne
dopełniaczoprawnegooprawnejoprawnegooprawnych
celownikoprawnemuoprawnejoprawnemuoprawnym
biernikoprawnegooprawnyoprawnąoprawneoprawnychoprawne
narzędnikoprawnymoprawnąoprawnymoprawnymi
miejscownikoprawnymoprawnejoprawnymoprawnych
wołaczoprawnyoprawnaoprawneoprawnioprawne
przykłady:
(1.1) Na nocnej szafce leżał Stary Testament oprawny w czarną skórę[10].
(1.1) Cała księga oprawna była w skórę kozła ubitego w górach[11].
(1.1) Stwór siedział przy ognisku, trzymając na kolanach sporych rozmiarów księgę. Tak, była to bez wątpienia księga. Oprawna w zielony safian, bez tytułu, lecz za to nader bogato zdobna wymyślnym złotym ornamentem[12].
(1.2) Zegar ten ma alabastrową tarczę oprawną w mosiądz[13].
(1.2) Nierzadko w okna wstawiano płytki krzemienne oprawne w ołów[14].
(1.2) Za kradzież oprawnej w srebro buławy osadzono go już wcześniej w ratuszu, ale skończyło się wówczas szczęśliwie tylko na wygnaniu z miasta[15].
(1.3) Po śmierci męża przebywała w swych dobrach oprawnych w Smardzewie i Piotrowicach[16].
(1.3) W 1522 r. Jadwiga z Orchowa, żona Stanisława, sprzedała dobra oprawne, tj. miasto Burzenin, Zamoście, Strzałki, Prażmów [...] Janowi Licińskiemu z Chojnego[17].
(1.3) Wobec niewypłacenia posagu Zofia nie mogła wejść w posiadanie dóbr oprawnych[18].
(1.4) Pospieszyła się tedy Abigail, i wzięła dwieście chleba, i dwie łagwi wina, i pięć owiec oprawnych…[19]
(1.4) Gęś karmna bez pierza oprawna 12 gr.; w pierzu 14 gr.[20]
(1.4) Ale jak obaczyli Turcy, że to jak głodne muchy, do oprawnego a tłustego cisną się wołu [...][21].
(1.5) Wał i tyny były oprawne, wrota nowe i mocne, wewnątrz więcej rumowisk niż budowli[22].
(1.5) A Ierycho ná ten cżás zámknione y opráwne było dla ſtráchu ſynow Iſráelſkich[23].
(1.6) Zawsze nosił Horeszków liberyją dawną, Kurtę s połami żółtą, galonem oprawną…[24]
składnia:
kolokacje:
(1.1) oprawny w papier / płótno / safian / skórę • bogato oprawny
(1.2) oprawny w ramy • oprawny w srebro / złoto / ołów
(1.4) dobra oprawne • majątek / zapis oprawny • wieś oprawna • oprawne prawo
synonimy:
(1.1-2) oprawiony
(1.4) obłupiony, odarty, oparzony, oczyszczony
(1.5) obronny, warowny
(1.6) ochędożony, ozdobiony
antonimy:
(1.1-2) nieoprawiony
hiperonimy:
hiponimy:
holonimy:
meronimy:
wyrazy pokrewne:
rzecz. oprawa ż, oprawca mos, oprawka ż, oprawianie n, oprawienie n
czas. oprawiać ndk., oprawić dk.
związki frazeologiczne:
etymologia:
uwagi:
  1. ↑ Według Słownika języka polskiego redakcji Aleksandra Zdanowicza (Wilno 1861) terminem tym określano również wdowę dysponującą takim zabezpieczeniem.
  • Słownik poprawnej polszczyzny PWN (1998) wskazuje, że przymiotnik „oprawny” w ogólnym użyciu ustępuje miejsca ims. „oprawiony” (np. W bibliotece jest wiele pięknie oprawionych książek, zamiast „oprawnych”). Forma „oprawiony” uznawana jest w tym kontekście za częstszą i powszechniejszą[25].
tłumaczenia:
źródła:
  1. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „Oprawny” w: Michał Arct, M. Arcta Słownik ilustrowany języka polskiego, Wydawnictwo M. Arcta w Warszawie, Warszawa 1916.
  2. 1 2 3 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „Oprawny” w: Antoni Krasnowolski, Władysław Niedźwiedzki, M. Arcta Słownik Staropolski, 1920.
  3. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny” w: Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN.
  4. 1 2 3 4 5 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny” w: Słownik polszczyzny XVI wieku. Edycja internetowa, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2010–, ISBN 978-83-65573-85-8.
  5. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny (dobra)” w: Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN.
  6. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny” w: Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, red. Włodzimierz Gruszczyński, Instytut Języka Polskiego PAN, Warszawa.
  7. 1 2 publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „Oprawny” w: Słownik języka polskiego, red. Aleksander Zdanowicz i in., M. Orgelbrand, Wilno 1861.
  8. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny” w: Słownik pojęciowy języka staropolskiego, kier. projektu Bożena Sieradzka-Baziur, Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Kraków, ISBN 978-83-64007-23-1.
  9. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawne” w: Słownik pojęciowy języka staropolskiego, kier. projektu Bożena Sieradzka-Baziur, Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, Kraków, ISBN 978-83-64007-23-1.
  10. ↑ Andrzej Zaniewski, Król Tanga, 1997, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  11. ↑ Monika Żeromska, Wspomnienia, 2007, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  12. ↑ Andrzej Sarwa, Strzyga, 2006, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  13. ↑ Zbigniew Raszewski, Raptularz (1965-67), 1967, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  14. ↑ Andrzej Chwalba (red.), Obyczaje w Polsce : od średniowiecza do czasów współczesnych : praca zbiorowa, 2004, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  15. ↑ Trzy historie, „Dziennik Polski”, 2002-04-13, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  16. ↑ Alicja Szymczakowa, Szlachta sieradzka w XV w. : magnifici et generosi, 1998, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  17. ↑ Alicja Szymczakowa, Szlachta sieradzka w XV w. : magnifici et generosi, 1998, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  18. ↑ JAnDbot, Zofia Jagiellonka (1464-1512), „Wikipedia.pl”, 2009-06-01, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  19. ↑ Pierwsza Księga Samuela 25 w: Biblia Gdańska, cz. Stary Testament, 1881.
  20. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Rozdział VI w: Jan Sygański, Historya Nowego Sącza. Obraz urządzeń cywilnych oraz życia mieszczaństwa w epoce Wazów, t. II, Nakładem autora, Lwów 1901.
  21. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Rok pański 1683 w: Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki, red. Jan Czubek, Polska Akademja Umiejętności, Kraków 1929.
  22. ↑ publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać VII w: Józef Ignacy Kraszewski, Kraków za Łoktka. Powieść historyczna, t. I, Spółka wydawnicza księgarzy w Warszawie, Warszawa 1880.
  23. ↑ J. Leopolita, Biblija, 1561 w: publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Hasło „oprawny” w: Słownik polszczyzny XVI wieku. Edycja internetowa, Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, 2010–, ISBN 978-83-65573-85-8.
  24. ↑ Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, 1834, Narodowy Korpus Języka Polskiego.
  25. ↑ red. nacz. Witold Doroszewski, Słownik poprawnej polszczyzny PWN, red. Halina Kurkowska, kier. zespołu Czesław Pankowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, ISBN 83-01-03811-X.
Źródło: „https://pl.wiktionary.org/w/index.php?title=oprawny&oldid=8760515”