ข้ามไปเนื้อหา

อันดับลิ่น

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก Pholidota)

อันดับลิ่น
ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: 47.8–0 Ma สมัยอีโอซีนตอนกลาง – ปัจจุบัน
สกุลลิ่นต่าง ๆ ทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่และสูญพันธุ์ไปแล้ว เรียงจากบนลงล่าง: Manis, Patriomanis และ Eomanis
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ แก้ไขการจำแนกนี้
อาณาจักร: สัตว์
Animalia
ไฟลัม: สัตว์มีแกนสันหลัง
Chordata
ชั้น: สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
Mammalia
Mirorder: Ferae
เคลด: Pholidotamorpha
อันดับ: ลิ่น
Pholidota
Weber, 1904
สกุลที่ยังอยู่
แผนที่แสดงการกระจายพันธุ์
ชื่อพ้อง
รายการชื่อพ้อง:
  • Afredentata Szalay & Schrenk, 1994[1]
  • Lepidota Lane, 1910[2]
  • Manides Gervais, 1854
  • Maniformes Zagorodniuk, 2008[3]
  • Manitheria Haeckel, 1895[4]
  • Neomanida Haeckel, 1895
  • Nomarthra Cope, 1889[5]
  • Pholidotheria Haeckel, 1895
  • Pholidotiformes Kinman, 1994[6]
  • Pholidotina Pearse, 1936[7]
  • Repentia Newman, 1843[8]
  • Scutata Murray, 1866[9]
  • Squamata Huxley, 1872[10]
  • Squamigera Gill, 1910[11]
  • Squamosa Haeckel, 1895

ลิ่น หรือ นิ่ม หรือที่นิยมเรียกกันว่า ตัวลิ่น หรือ ลิ่น จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ที่อยู่ในอันดับ Pholidota

ลิ่นเป็นสัตว์ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับอาร์มาดิลโล หรือ สัตว์ที่อยู่ในอันดับ Cingulata ที่พบได้ในทวีปอเมริกาเหนือและอเมริกาใต้ ขณะที่ลิ่นจะพบได้ที่ทวีปเอเชียและแอฟริกา

ลิ่นทุกชนิดจะมีส่วนหน้าที่ยาว มีปากขนาดเล็ก มีลักษณะเป็นรูเล็ก ๆ ไม่มีฟัน กินอาหารโดยการใช้ลิ้นที่ยื่นยาวและน้ำลายที่เหนียวตวัดกินแมลงตามพื้นดิน จำพวก มดและปลวกหรือหนอนขนาดเล็ก และมีลำตัวที่ปกคลุมด้วยเกล็ดเป็นชิ้น ๆ เหมือนกับสัตว์เลื้อยคลาน ทำหน้าที่เหมือนชุดเกราะเพื่อใช้ในการป้องกันตัว เมื่อถูกรุกรานลิ่นจะลดลำตัวเป็นวงกลม ขณะที่ส่วนท้องจะไม่มีเกล็ด ซึ่งจะถูกโจมตีได้ง่าย

ลิ่นมีเล็บที่แหลมคมและยื่นยาว ใช้สำหรับขุดพื้นดินหาอาหารและขุดโพรงเป็นที่อยู่อาศัยและพักผ่อน และปีนต้นไม้ เป็นสัตว์ที่หากินในเวลากลางคืน

ลิ่นออกลูกเป็นตัว ครั้งละ 1-2 ตัว ตั้งท้องนานราว 130 วัน เมื่อแรกเกิด ลูกลิ่นจะมีเกล็ดติดตัวมาตั้งแต่เกิด และจะเกาะกับแม่ตรงบริเวณโคนหาง ซึ่งลูกลิ่นวัยอ่อนจะยังไม่มีเกล็ดแข็งเหมือนกับลิ่นวัยโต แต่จะค่อย ๆ แข็งขึ้นเรื่อย ๆ ตามการเจริญเติบโต[12]

ในประเทศไทยมีการตามล่าลิ่นโดยเฉพาะลิ่นซุนดาที่ล่าเพื่อรับประทาน โดยผู้ที่เข้าป่าหาตัวลิ่นจะใช้สุนัขดมกลิ่นตามล่า หากลิ่นปีนขึ้นต้นไม้ ก็จะใช้การตัดต้นไม้ต้นนั้นทิ้งเสีย โดยการค้าตัวลิ่นถือว่าเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย เพราะลิ่นไม่ว่าชนิดไหน ในประเทศไทย ถือว่าเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535 และมีกฎหมายคุ้มครองระหว่างประเทศอีกด้วย ผู้กระทำผิดจะได้รับโทษปรับไม่เกิน 40,000 บาท จำคุก 4 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ [13]

ซึ่งคำว่า "Pangolin" ซึ่งเป็นคำศัพท์ในภาษาอังกฤษที่เรียกลิ่นนั้น มาจากภาษามลายูคำว่า Peng-goling แปลว่า "ไอ้ตัวขด"[14]

การจำแนกและวิวัฒนาการชาติพันธุ์

[แก้]

สรุปชนิดที่มีอยู่ในปัจจุบัน

[แก้]
ชื่อสามัญ ชื่อทวินาม ประชากร สถานะ แนวโน้ม หมายเหตุ ภาพ
ลิ่นลึกลับ Manis mysteria ไม่ทราบ NE ลดลง[15] ระบุผ่านการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมในปี 2023[15] ชนิดนี้ยังไม่ได้รับการประเมินโดย IUCN
ลิ่นฟิลิปปินส์ Manis culionensis ไม่ทราบ CR[16] ลดลง[16]
ลิ่นซุนดา Manis javanica ไม่ทราบ CR[17] ลดลง[17] ประชากรในสิงคโปร์คาดว่ามีจำนวน 1,068 ตัว คาดว่ามีการส่งออกสัตว์ชนิดนี้อย่างผิดกฎหมายหลายพันตัวต่อปี[17]
ลิ่นจีน Manis pentadactyla 45,000-120,000 CR[18] ลดลง[18] ค่าที่ให้มาเป็นการประมาณคร่าวๆ มาก เนื่องจากมีการประมาณค่าระดับชาติที่แตกต่างกันและไม่สอดคล้องกัน[18]

นักอนุกรมวิธานบางคนแยกสายพันธุ์อื่นคือลิ่นอินโดพม่าออกจากชนิดนี้[19] ปัจจุบัน IUCN ยังคงจัดให้เป็นชนิดย่อยของ M. pentadactyla.
ลิ่นอินเดีย Manis crassicaudata ไม่ทราบ EN[20] ลดลง[20] สัตว์ชนิดนี้กำลังถูกคุกคามอย่างหนักจากการส่งออกเพื่อการค้าสัตว์ป่าผิดกฎหมาย[20]
ลิ่นต้นไม้ Phataginus tricuspis ไม่ทราบ EN[21] ลดลง[21] เกล็ดของสัตว์ชนิดนี้มากกว่า 400,000 ตัวถูกยึดจากการค้าสัตว์ป่าผิดกฎหมายระหว่างปี 2015-2019[21]
ลิ่นยักษ์ Smutsia gigantea ไม่ทราบ EN[22] ลดลง[22]
ลิ่นหางยาว Phataginus tetradactyla ไม่ทราบ VU[23] ลดลง[23]
ลิ่นดิน Smutsia temminckii ไม่ทราบ VU[24] ลดลง[24] ประชากรของสายพันธุ์นี้ในถิ่นที่อยู่ทางตอนใต้ของแอฟริกาคาดว่ามีจำนวน 16,329–24,102 ตัวเต็มวัย[24]

วิวัฒนาการ

[แก้]

อันดับ Pholidota เคยถูกพิจารณาว่าเป็นกลุ่มพี่น้องกับ Xenarthra (ตัวกินมด เขตร้อน สลอธ และอาร์มาดิลโล) มานานแล้ว แต่หลักฐานทางพันธุกรรมล่าสุดบ่งชี้ว่าญาติที่ใกล้ชิดที่สุดของพวกมันคือสัตว์กินเนื้อ ซึ่งพวกมันรวมกันเป็น เคลด Ferae[25][26][27][28] Palaeanodonts เป็นญาติใกล้ชิดกับลิ่นยิ่งกว่า โดยถูกจัดอยู่ในกลุ่ม Pholidotamorpha ร่วมกับลิ่น[29] การแยกสายพันธุ์ระหว่างสัตว์กินเนื้อและลิ่นคาดว่าเกิดขึ้นเมื่อ 75.31 ล้านปีก่อน [30]

Cladogram of pangolin phylogeny within order Pholidota
อ้างอิงจากการศึกษาของ Kondrashov & Agadjanian (2012)[29] อ้างอิงจากการศึกษาของ Rose (2026)[31]
 Carnivora 

Nandinia

 Pholidotamorpha 
 (Pholidota [sensu lato]) 

outhgroup

 Pholidotamorpha 
 Pholidota 
 sensu stricto 
 (Pholidota [sensu lato]) 

ในวงศ์ลิ่น

[แก้]

การแบ่งแยกครั้งแรกในวิวัฒนาการของวงศ์ Manidae ที่ยังมีชีวิตอยู่ คือการแยกลิ่นเอเชีย (Manis) ออกจากลิ่นแอฟริกา (Smutsia และ Phataginus)[32][28] ภายในกลุ่มแรก Manis pentadactyla เป็นกลุ่มพี่น้องกับกลุ่มที่ประกอบด้วย M. crassicaudata และ M. javanica ภายในกลุ่มหลัง การแบ่งแยกนี้แยกลิ่นแอฟริกาขนาดใหญ่ที่อาศัยอยู่บนพื้นดินในสกุล Smutsia ออกจากลิ่นแอฟริกาขนาดเล็กที่อาศัยอยู่บนต้นไม้ในสกุล Phataginus[33]

เชื่อกันว่าลิ่นเอเชียและแอฟริกาแยกสายวิวัฒนาการกันเมื่อประมาณ 38.05 ล้านปีก่อน[30] ยิ่งไปกว่านั้น ตำแหน่งฐานของ Manis ภายใน Pholidota[28][34] บ่งชี้ว่ากลุ่มนี้มีต้นกำเนิดในยูเรเชีย ซึ่งสอดคล้องกับวิวัฒนาการของ laurasiatherian[28]

แผนภูมิวิวัฒนาการของลิ่นที่ยังมีชีวิตอยู่ตามการศึกษาของ Wangmo (2025):[30]

ดูเพิ่ม

[แก้]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Abstracts of Papers". Journal of Vertebrate Paleontology. 14: 1–58. 1994. Bibcode:1994JVPal..14S...1.. doi:10.1080/02724634.1994.10011592.
  2. ↑ Lane, Henry Higgins (1910) "A corrected classification of the edentates." Science, new ser., vol. 31, pp. 913-914
  3. ↑ Zagorodniuk, I. (2008). "Scientific names of mammal orders: from descriptive to uniform". Visnyk of Lviv University. Biology (48): 33–43.
  4. ↑ Haeckel, Ernst (1895). Systematische Phylogenie: Wirbelthiere (ภาษาเยอรมัน). เล่มที่ T.3. Berlin: G. Reimer.
  5. ↑ Cope, E. D. (1889). "The Edentata of North America". American Naturalist. 23 (272): 657–664. Bibcode:1889ANat...23..657C. doi:10.1086/274985. S2CID 83633905.
  6. ↑ Kenneth E. Kinman (1994) "The Kinman System: Toward a Stable Cladisto-Eclectic Classification of Organisms: Living and Extinct, 48 Phyla, 269 Classes, 1,719 Orders", Hays, Kan. (P. O. Box 1377, Hays 67601), 88 pages
  7. ↑ Pearse, Arthur Sperry (1936). Zoological names. A list of phyla, classes, and orders, prepared for section F, American Association for the Advancement of Science. Duke University Press. น. 24.
  8. ↑ Edward Newman (1843) "The Zoologist: a monthly journal of natural history. (Vol. 1)", London, J. Van Voorst
  9. ↑ Murray, Andrew (1866) "The geographic distribution of mammals", London, Day and Son, Ltd., XVI + 420 pp., 101 maps
  10. ↑ Huxley, Thomas Henry (1872) "A manual of the anatomy of vertebrated animals", New York, d, Appleton and Co., 431 pp.
  11. ↑ Gill, Theo. (1910). "Classification of the Edentates". Science. 32 (810): 56. doi:10.1126/science.32.810.56.a. PMID 17745887. S2CID 239573422.
  12. ↑ "ลิ่น". ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2010-07-07. สืบค้นเมื่อ 2012-01-05.
  13. ↑ บุญเลิศ ชายเกตุ, ลิ่น สัตว์ป่าราคาแพง...วันนี้เสี่ยงสูญพันธุ์ นักเปิบยังนิยม'ขบวนการซื้อขาย'ไม่เข็ดขยาดกฎหมาย เดลินิวส์ หน้า 12: วันศุกร์ที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2555 ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 2 ปีเถาะ
  14. ↑ ลิ่นหรือนิ่ม จากข่าวสด
  15. 1 2 Gu, Tong-Tong; Wu, Hong; Yang, Feng; Gaubert, Philippe; Heighton, Sean P.; Fu, Yeyizhou; Liu, Ke; Luo, Shu-Jin; Zhang, Hua-Rong; Hu, Jing-Yang; Yu, Li (2023). "Genomic analysis reveals a cryptic pangolin species". PNAS. 120 (40) e2304096120.
  16. 1 2 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "M.culionensis IUCN"
  17. 1 2 3 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "M.javanica IUCN"
  18. 1 2 3 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "M.pentadactyla IUCN"
  19. ↑ Wangmo, L.K.; Ghosh, A.; Dolker, S.; Joshi, B.D.; Sharma, L.K.; Thakur, M. (2025). "Indo-Burmese pangolin (Manis indoburmanica): a novel phylogenetic species of pangolin evolved in Asia". Mammalian Biology. 105: 691–698.
  20. 1 2 3 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "M.crassicaudata IUCN"
  21. 1 2 3 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "P.tricuspis IUCN"
  22. 1 2 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "S.gigantea IUCN"
  23. 1 2 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "P.tetradactyla IUCN"
  24. 1 2 3 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "S.temmincki IUCN"
  25. ↑ Murphy WJ, Eizirik E, และคณะ (14 ธันวาคม 2001). "Resolution of the Early Placental Mammal Radiation Using Bayesian Phylogenetics". Science. 294 (5550): 2348–2351. Bibcode:2001Sci...294.2348M. doi:10.1126/science.1067179. PMID 11743200. S2CID 34367609.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
  26. ↑ Amrine-Madsen, H.; Koepfli, K.P.; Wayne, R.K.; Springer, M.S. (2003). "A new phylogenetic marker, apolipoprotein B, provides compelling evidence for eutherian relationships". Molecular Phylogenetics and Evolution. 28 (2): 225–240. Bibcode:2003MolPE..28..225A. doi:10.1016/S1055-7903(03)00118-0. PMID 12878460.
  27. ↑ Beck, Robin; Bininda-Emonds, Olaf; Cardillo, Marcel; Liu, Fu-Guo; Purvis, Andy (2006). "A higher-level MRP supertree of placental mammals". BMC Evolutionary Biology. 6 (1). London, England: BioMed Central: 93. doi:10.1186/1471-2148-6-93. PMC 1654192. PMID 17101039.
  28. 1 2 3 4 Du Toit, Z.; Grobler, J. P.; Kotzé, A.; Jansen, R.; Brettschneider, H.; Dalton, D. L. (2014). "The complete mitochondrial genome of Temminck's ground pangolin (Smutsia temminckii; Smuts, 1832) and phylogenetic position of the Pholidota (Weber, 1904)". Gene. 551 (1): 49–54. doi:10.1016/j.gene.2014.08.040. PMID 25158133. อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่สมเหตุสมผล มีนิยามชื่อ "Du Toit2014" หลายครั้งด้วยเนื้อหาต่างกัน
  29. 1 2 Kondrashov, Peter; Agadjanian, Alexandre K. (2012). "A nearly complete skeleton of Ernanodon (Mammalia, Palaeanodonta) from Mongolia: morphofunctional analysis". Journal of Vertebrate Paleontology. 32 (5). Bethesda Maryland: Taylor & Francis: 983–1001. Bibcode:2012JVPal..32..983K. doi:10.1080/02724634.2012.694319. S2CID 86059673. อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่สมเหตุสมผล มีนิยามชื่อ "KondrashovAgadjanian2012" หลายครั้งด้วยเนื้อหาต่างกัน
  30. 1 2 3 Wangmo, Lenrik Konchok; Ghosh, Avijit; Dolker, Stanzin; Joshi, Bheem Dutt; Sharma, Lalit Kumar; Thakur, Mukesh (2025-01-07). "Indo-Burmese pangolin (Manis indoburmanica): a novel phylogenetic species of pangolin evolved in Asia". Mammalian Biology. 105 (5): 691–698. doi:10.1007/s42991-024-00475-7. ISSN 1616-5047. อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่สมเหตุสมผล มีนิยามชื่อ "Wangmo2025" หลายครั้งด้วยเนื้อหาต่างกัน
  31. ↑ Rose, K. D.; Rabenstein, R.; Habersetzer, J.; Gaudin, T. J. (2026). "Anatomy of Eurotamandua joresi (Mammalia) from Grube Messel, Germany, based on computed tomography, and implications for its relationships. Part I: Background and forelimb". Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments. doi:10.1007/s12549-025-00686-x.
  32. ↑ McKenna, M. C.; Bell, S. K. (1997). Classification of Mammals: Above the Species Level. Columbia University Press. น. 631. ISBN 978-0-231-52853-5. สืบค้นเมื่อ 2024-09-16.
  33. ↑ Gaubert, Philippe; Antunes, Agostinho; Meng, Hao; Miao, Lin; Peigné, Stéphane; Justy, Fabienne; Njiokou, Flobert; Dufour, Sylvain; Danquah, Emmanuel; Alahakoon, Jayanthi; Verheyen, Erik (11 พฤษภาคม 2018). "The Complete Phylogeny of Pangolins: Scaling Up Resources for the Molecular Tracing of the Most Trafficked Mammals on Earth". Journal of Heredity (ภาษาอังกฤษ). 109 (4): 347–359. doi:10.1093/jhered/esx097. PMID 29140441.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
  34. ↑ du Toit, Z.; du Plessis, M.; Dalton, D. L.; Jansen, R.; Paul Grobler, J.; Kotzé, A. (2017). "Mitochondrial genomes of African pangolins and insights into evolutionary patterns and phylogeny of the family Manidae". BMC Genomics. 18 (1): 746. doi:10.1186/s12864-017-4140-5. PMC 5609056. PMID 28934931.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
  • ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Pholidota ที่วิกิสปีชีส์
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=อันดับลิ่น&oldid=13300696"