Hong Kong
Hong Kong 香港 Çin Halk Cumhuriyeti Hong Kong Özel İdari Bölgesi 中華人民共和國香港特別行政區[a] Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
_(+all_claims_hatched).svg) | |||||||
| Resmî dil(ler) | |||||||
| Tanınan bölgesel dil(ler) | Kantonca[b] | ||||||
| Resmî yazı sistemleri | Geleneksel Çince[c] İngiliz alfabesi | ||||||
| Etnik gruplar | %92,0 Han Çinlisi %2,5 Filipinli %2,1 Endonezyalı %0,8 Beyaz %0,5 Hint %0,3 Nepalli %1,6% diğer[6] | ||||||
| Demonim | Hong Konglu | ||||||
| Hükûmet | Kısmi demokrasi | ||||||
| |||||||
| Tarihçe | |||||||
| |||||||
| Yüzölçümü | |||||||
• Toplam | 1104 km2 (179.) | ||||||
• Su (%) | 4,58 | ||||||
| Nüfus | |||||||
• 2019 tahminî | 7.500.700[7] (103..) | ||||||
• Yoğunluk | 6.777[8]/km2 (4..) | ||||||
| GSYİH (SAGP) | 2025 tahminî | ||||||
• Toplam | $589,81 milyar[9] (45..) | ||||||
• Kişi başına | 58.165 $[10] (10..) | ||||||
| GSYİH (nominal) | 2020 tahminî | ||||||
• Toplam | 341,319 milyar $[10] (35..) | ||||||
• Kişi başına | 45.176[10] (16..) | ||||||
| Gini (2016) | ▲ 53.9[11] yüksek | ||||||
| İGE (2019) |  0.949[12]çok yüksek · 4. | ||||||
| Para birimi | Hong Kong doları (HKD) | ||||||
| Zaman dilimi | UTC+8 (HKT) | ||||||
| Tarih formatı | yyyy年a月g日 (Çince) gg/aa/yyyy (İngilizce) | ||||||
| Trafik akışı | sol | ||||||
| Telefon kodu | +852 | ||||||
| İnternet alan adı | .hk | ||||||
Hong Kong (Çince: 香港, Kantonca telaffuzu:
Hong Kong, 1842'de Birinci Afyon Savaşı'nın sonunda Çing Hanedanı'nın Hong Kong Adası'nı Britanya İmparatorluğu'na devretmesiyle Britanya'nın kolonisi oldu.[14] İkinci Afyon Savaşı'ndan sonra ise bu koloni, Kowloon Yarımadası'na doğru büyüdü. Britanya'nın Yeni Bölgeler'de 99 yıllık kiralamayı elde ettiğinde daha da büyüdü.[15][16] Bu toprakların tümü 1997'de Çin'e geri verildi.[17] Egemenliğin devri sonrasında özel idari bölge statüsü verilmiş Hong Kong, "tek ülke, iki sistem" prensibiyle Çin anakarasından ayrı yönetim ve ekonomik sistemlerine sahiptir.[18]
İlk başlarında nüfusu az bir tarım ve balıkçı köyünden ibaret olan[14] bu bölge artık dünyanın en önde gelen finansal merkezleri ve ticarî limanlarından birine dönüştü.[19]
Dünyanın en büyük 10. ihracatçısı ve en büyük 9. ithalatçısıdır.[20][21] Hong Kong'un az vergilendirme ve serbest ticaret ile nitelenen büyük bir kapitalist hizmet ekonomisi vardır.
Para birimi, Hong Kong doları da dünyada en çok işlem gören 8. para birimidir.[22] Hong Kong, dünyada en yoğun oranda ultra yüksek net değerli bireyin oturduğu şehirdir.[23][24] Şehrin dünyadaki en yüksek kişi başına gelirlerinden birine sahip olmasına rağmen, kendi sakinleri arasında ciddi derecede gelir eşitsizliği mevcuttur.[25]
Hong Kong, yüksek gelişmişlik değerleri gösteren bir bölgedir ve 2019 yılı itibarıyla BM İnsani Gelişme Endeksi'nde dördüncü sıradadır.[26] Tüm dünyada en çok sayıda gökdeleni olan şehirdir.[27] Hong Kong sakinleri de dünyanın en yüksek beklenen yaşam sürelerinden birine sahiptir.[26]
Yoğun alan, toplu taşıma oranlarının %90'ı aşan oldukça gelişmiş bir ulaşım ağına yol açmıştır.[28]
22 Eylül 2022'de basılan GFCI 32 Küresel Finans Merkezleri Endeksi 'inde Hong Kong 3. sıradadır.[29]
ABD merkezli muhafazakâr liberteryen düşünce kuruluşu The Heritage Foundation'ın yürüttüğü İnsani Gelişme Endeksi senelik sıralamasında Hong Kong, 25 yıldır üst üste en üst sıradadır.[30]
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Bölgenin adı, orijinal olarak Aberdeen Adası ile Hong Kong Adası'nın güney kıyısı arasındaki küçük bir koya atıfta bulunarak ilk olarak 1780'de "He-Ong-Kong" olarak romanize edildi.[31] Aberdeen, İngiliz denizciler ve yerel balıkçılar arasındaki ilk temas noktasıydı.[32] Romanize ismin kaynağı bilinmemekle birlikte, genellikle Kantonca (veya Tanka Kantoncası) hēung góng ifadesinin eski bir fonetik yorumu olduğuna inanılır. Adı Türkçeye "kokulu liman" veya "tütsü limanı" olarak tercüme edilir.[33][34][35] "Kokulu", limanın İnci Nehri'nden gelen tatlı su akışının tatlı tadına veya kuzey Kowloon kıyılarında sıralanan tütsü fabrikalarının kokusuna atıfta bulunabilir. Tütsü, Victoria Limanı geliştirilmeden önce ihracat için Aberdeen Limanı yakınlarında depolanıyordu.[35]
Sir John Davis (ikinci sömürge valisi) alternatif bir köken önerdi; Davis, adın, adadaki bir şelalenin üzerinden aktığı toprağın rengini yansıtan "Hoong-keang" ("kırmızı sel") 'den türetildiğini söyledi.[36] Basitleştirilmiş Hong Kong adı, 1810'da sıklıkla kullanıldı.[37] İsim, hükûmetin iki kelimelik ismi resmen kabul ettiği 1926 yılına kadar yaygın olarak tek kelimelik Hongkong olarak yazıldı.[38] Erken sömürge döneminde kurulan bazı şirketler, Hongkong Land, Hongkong Electric Company, Hongkong and Shanghai Hotels ve the Hongkong and Shanghai Banking Corporation (HSBC) dahil olmak üzere hala bu adı taşımaktadır.[39][40]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Tarih Öncesi ve İmparatorluk Çin'i
[değiştir | kaynağı değiştir]Halen Hong Kong olan yerde bilinen en eski insan izleri, Paleolitik döneminde yaklaşık 35.000 ve 39.000 yıl öncesine tarihlenir. Bu iddia, 2003 yılında Wong Tei Tung, Sai Kung Yarımadası'nda yapılan bir arkeolojik araştırmaya dayanır. Arkeolojik çalışmalar, optik lüminesans tarihleme kullanılarak tarihlenen birikintilerden yontulmuş taş aletleri ortaya çıkardı.[41]
İnsanların ilk kez yaklaşık 6.000 yıl önceki Cilalı Taş Devri'nde bu bölgeye yerleştikleri bilinmektedir.[42] Hong Kong'a yerleşen ilk insanlar, kısmen deniz kıyısında yaşayan bir halktı,[42] ve günümüz Çin'in iç bölgesinden buraya göç edip, yanlarına da pirinç tarımı bilgisini getirmişlerdir.[43]
Qin Hanedanı, yerli Baiyue kabilelerini fethettikten sonra MÖ 214'te Hong Kong bölgesini Çin'e ilk kez dahil etti.[44] Bölge, Qin Hanedanı çöküşünden sonra Nanyue krallığı (Vietnam'ın bir önceki devleti) altında konsolide edildi,[45] Han fethinden sonra da Çin tarafından yeniden ele geçirildi.[46] Çin'in 13. yüzyıldaki Moğol fethi boyunca Güney Song hanedan ailesinin rezidansı, Song'un 1279 yılı Yamen Muharebesi'nde en sonunda yenilgiye uğramasından önce, kısa bir süre için günümüz Kowloon City (Sung Wong Toi sitesi)'de yer aldı.[47] Yuan Hanedanı'nın sonunda yedi büyük aile bölgeye yerleşmiş ve toprağın çoğunu kendi eline almıştır. Ming Hanedanı boyunca buraya yakın bölgelerden insanlar Kowloon'e göç etti.[48]
Günümüz Hong Kong'un bulunduğu toprağı ziyaret etmiş ilk Avrupalı, 1513 yılında gelmiş Portekizli kâşif Jorge Álvares'tir.[49][50] Portekizli tüccarlar, Hong Kong sularında Tamão adında bir ticaret merkezi kurdu ve güney Çin ile düzenli olarak ticarette bulunmaya başladı. 1520'lerdeki askeri çatışmalar sonrasında bu tüccarlar bölgeden kovuldu,[51] ancak 1554 Çin-Portekiz Anlaşması imzalandıktan sonra, Çin ile Portekiz arasındaki ticarî ilişkiler yeniden başladı. 1557 yılında Portekiz, Makao'yu daimi bir kira anlaşması altında yönetme hakkını kazandı.[52]
Çin'in Çing Hanedanı yönetimine girmesinden sonra deniz ticareti Haijin politikalarınca yasaklandı. İmparator Kangxi bu yasağı kaldırdı ve 1684'te yabancıların Çin limanlarında ticaret yapmalarına tekrar izin verildi.[53] Çing yetkilileri ticareti daha sıkı şekilde yönetmek için 1757 yılında Kanton Sistemi'ni kurdu; bu sistem altında Rus gemileri haricindeki yabancı gemilerin sadece Kanton limanında ticaret yapmalarına izin verildi.[54] Avrupalıların çay, ipek ve porselen gibi Çin mallarına yüksek talebi olmasına rağmen, Çinlilerin Avrupa mallarına talebi yok sayılabilecek kadar azdı; bu nedenle Çin malları ancak değerli metallerle satın alınabilirdi. Bu ticaret dengesizliğini azaltmak için Britanyalılar, Çin'e büyük miktarlarda Hint afyon'u sattı. Bir uyuşturucu kriziyle yüz yüze gelmiş Çing memurları, afyon ticaretinin sonlandırılması için giderek saldırganlaşan tedbirler aldı.[55]
İngiliz kolonisi
[değiştir | kaynağı değiştir]
1839 yılında İmparator Daoguang, afyonu yasallaştırma ve vergilendirme önerileri reddetti ve imparatorluk komisyon üyesi Lin Zexu'ya afyon ticaretini ortadan kaldırmasını emretti. Lin'in afyon stoklarını imha ettirmesi ve tüm dış ticareti sonlandırması,[56] İngilizlerin Birinci Afyon Savaşı'nda askeri yolla karşılık vermesini tetikledi. Çing, savaşın başında teslim oldu ve