Spàlato
| Split (hr) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
| Ino | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
[[File:Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.]] | |||||||||
| Bomò | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Sinboło ufisałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Soranome | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Epònemo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Pozision | |||||||||
| Continente | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Teritòrio reclamà da | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Stato | Croàsia | ||||||||
| NUTS 2 statistical territorial entity (en) | Croazia Adriatica (it) | ||||||||
| Rejon | Rejon spalatin-dàlmata | ||||||||
| Exclave de | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Enclave in | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Cavedałe de | |||||||||
| Capitałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Popołasion | |||||||||
| Totałe | 160 577 (2021) | ||||||||
| Densità | 2 022,38 hab./km² | ||||||||
| Caze abitae | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Zènaro |
| ||||||||
| Demònemo | spalatini ,
| ||||||||
| Idioma | croato | ||||||||
| Rełijon | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Speransa de vita | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Eror d'espresion: "<" no reconosesto.Eror d'espresion: "<" no reconosesto. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Taso de suicìdio | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Eror d'espresion: "<" no reconosesto.Eror d'espresion: "<" no reconosesto. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Putełi no scołarizai | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Eror d'espresion: "<" no reconosesto.Eror d'espresion: "<" no reconosesto. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Zeografia | |||||||||
| Rejon statìstega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Parte de | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Diòceze | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Àrea | 79,4 km²[1] | ||||||||
| Àcua | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Mezurasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. ( | ||||||||
| Lìnea costiera | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Bagnà da | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Altitùdene | 0 m | ||||||||
| Ponto pì alto | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Ponto pì baso | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Rente a | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||
| Dati istòreghi | |||||||||
| Fondador | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Desolvimento | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Avegnimento ciave | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||
| Prima mesion documentada | Spalatum (en) | ||||||||
| Dì festivo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
Festa patronałe(7 de majo) | ||||||||
| Patrono | Dòmnio | ||||||||
| Catedrałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Organizasion pułìtega | |||||||||
| Forma de goerno | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Òrgano ezecutivo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Òrgano lejislativo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Sìndico de Spałato | Tomislav Šuta (2025) | ||||||||
| Màsema autorità zudisiałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Menbro de | |||||||||
| Economia | |||||||||
| PIL nomenałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| PIL pro càpite | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Persentuałe IVA | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Reserve totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Budget | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Speza pùblega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Esportasion totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Inportasion totałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Ìndaze de desviłupamento oman | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||||||
| Moneda | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Banca sentrałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Taso de dezocupasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Còdazi de identifegasion | |||||||||
| ISO 3166-1 | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| ISO 3166-2 | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Còdaze postałe | 21000 | ||||||||
| Còdaze de matricołasion | ST | ||||||||
| Fuzo oràrio | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||
| Clasifegasion climàtega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Domìnio de primo liveło | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Prefiso tełefònego | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Tełèfono d'emerzensa | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||
| Catàłogo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||||||
| Preza ełètrega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||||||
Premi Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| |||||||||
| Istòrego | |||||||||
Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. → | |||||||||
| Sito web | split.hr | ||||||||
|
| |||||||||
Spàlato (in croato Split) la xe la più granda e, insiéme a Zara, la più inportante zità de la Dalmazia; co i so 160.577 abitanti (2021), la xe anca el secondo zéntro abità de la Croazia. Spàlato la xe cavologo de la Region spalatin-dalmata, séde universitaria e arzivescovil.
Storia
[canbia | canbia el còdaxe]La zità la xe stada fondada col nome de Aspálathos da coloni de Siracusa. El nome latin el jera Spalatum e soto l'inpero Roman ghe xe stà tirà su el palazo de Dioclezian, intrà el 295 e'l 304. Dapsò la xe stada ocupada da un bel fià de popołasion e la xe partignuda altretanti Stati, come l'Inpero bizantin, soto la dominazion del qual la ga scominzià a ritajarse na zerta autonomia, el regno de Croazia, del qual la jera la capital formalmente. La Repùblica de Venezia la ga ciolto Spàlato in tel 1420 e la ga tignuda par tre sècoli, fin al 1797, quando che Napoleon el ga conquistà tuto el teritorio vèneto.
La Dalmazia la xe stada asegnada al'inpero austrìaco dal congresso de Viena (1815). A sti ténpi i Italiani i jera la mazoranza in zità ma la so presénza la ga scominzià a diminuir soto el controlo inperial: l'ultimo podestà italian el xe stà Antonio Bajamonti. Come el résto de la Dalmazia la xe stada rivendicada dal'Italia in tel momento de intrar in guera in tel 1915, ma a la fin de la Prima guera mondial durante i armistizi i ga preferio de dar tuta la Dalmazia a la Jugoslavia, fora che Zara. Durande la Seconda guera mondial la xe stada ocupada par do ani, fin al 1943, co ghe xe stada la riscosa s-ciavona da parte dei partizani de Josip Broz Tito. In tel 1991 la xe deventada parte de la repùblica de Croazia.

Atrazion
[canbia | canbia el còdaxe]Spàlato la xe famoxa soratuto par el Palazo de Dioclezian, la porta Àurea e l'inponénte sistéma de muri che el zirconda la parte più zentral de la zità. Visitada xe anca la catedral de San Doimo col so zèlebre canpanil. El zéntro stórico el xe bel come tuti queli creadi dai Veneziani inte la costa dàlmata.
Inte le vizinanze le xe notévoli le ruine de la zità romana de Salona e i scavi archeològizi i saria da slargar, ma'l paesajo zircostante el xe stà ocupà, in inte el sècolo passà, da na granda zona industrial. In ogni caso i xe drio studiar un pian de recùpero e tutéla. Sùbito a Ovest se cata le stóriche località turìstiche dei Sette Casteli e'l specio de mar che da lori el ciol el nome: la Baja dei Casteli, che la penìsola de Spalato insiéme al'ìsola de Bua la divide dal Mar Adriàtico.
Zemelagi
[canbia | canbia el còdaxe]Spàlato la xe zemelada co:
Ancona
distretto di Charlottenburg-Wilmersdorf (it) ![]()
Dover
Antofagasta
Bet Shemesh
città di Cockburn (it) ![]()
Ostrava
Trondheim
Benevento
Pescara
Agrixento
Cagli
Provincia de Àscułi Picen
Comun de Gladsaxe
Los Angeles
Mostar
Odessa
Štip (it) ![]()
Velenje (it) ![]()
Cracovia
Punta Arenas
Kermanshah
Pernik
distretto di Wilmersdorf (it) ![]()
Adalia
Smirne
Patraso
Rzeszów
Cetinje ![]()
Bibliografia
[canbia | canbia el còdaxe]- Dario Alberi, Dalmazia - Storia, arte e cultura, edizion LINT Trieste, ISBN 978-88-8190-244-6
- Guerrino Perselli, I Censimenti della popołasione dell'Istria, con Fiume e Trieste, e di alcune città della Dalmazia tra il 1850 e il 1936. Union Italiana - Fiume & Università Popolar de Trieste. Trieste - Rovigno, 1993, ISSN 0353-3271
- Giulio Vignoli, Gli Italiani dimenticati. Minoranze italiane in Europa, Giuffrè editore, Milan, 2000, cap. V (so ła menoransa vèneta che ghe xe anca ancuo a Spàlato)
- Luigi Tomaz, Il confine d'Italia in Istria e Dalmazia. Duemila anni di storia, Presentazion de Arnaldo Mauri, Think ADV, Conselve 2007.
| Controło de autorità | VIAF (EN) 154775061 · LCCN (EN) n81008274 · GND (DE) 4077687-6 · BNF (FR) cb119463348 (data) · WorldCat Identities (EN) n81-008274 |
|---|
- ↑ Declarà da: Register of spatial units of the State Geodetic Administration of the Republic of Croatia.
- ↑ URL de refarensa: https://www.ovpm.org/wp-content/uploads/2024/03/liste-villes-en-regle-pour-page-web12-03-2024.pdf. Data de consultasion: 31 de disenbre del 2023. URL del archìvio: https://web.archive.org/web/20240528143447/https://www.ovpm.org/members/cities/.
