Olaberria
| Olaberria | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Herrigunea eta biribilgunea. | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Gipuzkoa | ||||||||||
| Eskualdea | Goierri | ||||||||||
| Izen ofiziala | Olaberria | ||||||||||
| Alkatea | Jokin Garmendia Asurabarrena | ||||||||||
| Posta kodea | 20212 | ||||||||||
| INE kodea | 20058 | ||||||||||
| Herritarra | olaberritar | ||||||||||
| Ezizena | dotorek | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°01′37″N 2°12′13″W / 43.0269°N 2.2037°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 6,92 km² | ||||||||||
| Altitudea | 342 m | ||||||||||
| Distantzia | 45 km Donostiara | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 938 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 1,36 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 57.2 + % 12.46 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[2] | % 43.66 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1804 (juliotar egutegia) | ||||||||||
| Webgunea | https://www.olaberria.eus | ||||||||||
Olaberria[3] Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdean. 950 biztanle zituen 2025. urtean, eta 6,92 km2.
Udalerriak bata bestearengandik urrunduak dauden bi herrigune ditu: mendi gorenean, jatorrizko landa eremuko herrigunea; eta behealdean, N-1 errepidearen alboan, industria eremuko Ihurre langile klaseko auzoa.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olaberria izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, udalerriaren izena erabiltzean, honako hau da bidea: Olaberria, Olaberriarekin, Olaberrian...; baina Olaberriko, Olaberritik, Olaberrira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Olaberri maitea, Olaberri osoan, Gure Olaberri hau...[3]
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Olaberria Beasainek, Lazkaok eta Ordiziak osatzen duten hirigunearen hego-mendebaldean dago kokaturik, Donostia eta Gasteiz lotzen dituen N-1 errepideak eta Beasain Zumarragarekin lotzen duen GI-632 errepideak bat egiten duten tokitik hurbil. 300 metro inguruko garaiera duen muinotxo baten gainean dago. Muinoak Oria ibaia du iparraldean, eta ekialde zein mendebaldean Oriaren bi ibaiadarrek inguratzen dute. Hegoalderantz muinoak Atxartiko Gainaren mendilerroarekin egiten du bat.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Idiazabal eta Beasain | Beasain | Lazkao | ||
| Idiazabal | Lazkao | |||
| ||||
| Idiazabal | Idiazabal eta Lazkao | Lazkao |
Auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Olaberriak bi herrigune ditu, biak ere nortasun eta klase sozial ezberdinekoak:
- Herrigune zaharra, mendi kaskoan eta landa eremuan, baserri girokoa. Hor daude eliza, udala eta pilotalekua, eta 1990eko hamarkadatik aurrera maila ekonomiko oparoko etxebizitza familiabakarrak ere eraiki dira, nagusiki bertako giro lasai eta atsegina dela eta, bai eta Goierri inguruko ikuspegi ederrak daudelako.
- Herrigune berria, Ihurre izenekoa, N-1 errepidearen alboan eta Beasain eta Idiazabal udalerrien artean kokatua. Jatorriz hor baserriak egon arren, 1960ko hamarkadaren hasieran langile klaseko jendearen etorrerarekin osatua, horietako asko Nafarroa Garaikoak eta Espainiako hainbat lurraldetatik etorriak, nagusiki bertan dagoen Aristrain altzairutegian (Arcelor Mittal) lan egitera, horregatik auzo honen zati handi bat osatzen duten langile etxebizita blokeei Goierrin "Aristrainen etxeak" deitzen zaie, enpresak bere langileen bizileku izan zitezen eraiki baitzituen. Aristrainez gain, hainbat industria, lantegi eta merkatal-gune ere badaude, bai eta herriko igerilekua ere.
Bi auzo nagusi horiez gainera, hiru auzo txiki daude:
- Aranguren
- Errekalde
- Gainera
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Erdi Aroan, Areriako Bailararen barruan zegoen lurralde hau, orduko Lazkao, Gabiria, Zumarraga, Ezkio-Itsaso eta Arriaran (Beasain) herrixkekin batera. Garai hartan, Zeba izen zaharra zuen; izan ere, Olaberria izenak aurrekoa ordezkatu zuen XV. mendearen bigarren erdialdean.
1804ko urriaren 15ean herria ofizialki Lazkaotik banandu zen.[4]
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Justizia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Bake epaitegia[5]
Hezkuntza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kirola
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Liburutegia[10]
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]XX. mendearen lehen erdialdean biztanle kopuru egonkorra mantendu ondoren, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan Olaberriak hirukoiztu egin zuen populazioa, 1.500 biztanle inguru ere izan zituen. Ordutik aurrera gainbehera hasi zen eta XX. mendearen bukaerarako 900 biztanle inguru zituen. XXI. mendearen hasieran hazkundeari ekin zion berriro. 2019. urtean 914 biztanle zituen, horietatik %27,02k 65 urte edo gehiago zituen eta atzerrian jaiotakoak %8,97 ziren.[11]
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 479 gizon, 460 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[12] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 2 | 8 | 0 | 1 | 1 | −3 | 4 | −3 | −3 | 2 | 0 | −3 | 3 | −5 | 1 | −1 | −4 | −6 | −1 | −2 | 0 | 0 | 0 | −4 | −9 | 6 | 4 | −6 | −3 | −2 | −3 | 7 | 7 | −1 | 1 | 0 | −3 | 0 | 3 | −2 | −10 | −2 | 7 | 2 | −14 | −7 | −7 | −10 | −3 | −7 | −1 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 6 | 5 | 4 | 3 | 7 | 10 | 5 | 5 | 13 | 4 | 15 | 11 | 11 | 7 | 9 | 9 | 7 | 11 | 7 | 3 | 3 | 8 | 11 | 1 | 5 | 5 | 6 | 4 | 10 | 7 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 31,3 udalerri berean jaioak ziren[15], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 14,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 16,9 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 65,1 Gipuzkoan, % 1,5 Bizkaian, eta % 0,6 Araban jaio ziren[16].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 14,8k atzerriko nazionalitatea zuen[17]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Ekialdeko Europa (% 40,4), Magreb (% 23,4), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 12,1) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Maroko, Honduras dira.[18]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 496 etxebizitza zeuden: 399 (% 80,4) nagusiak eta 97 (% 19,6) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[19] Etxebizitza nagusien % 86,2 jabetzan zegoen eta % 11,3 alokairuan.[19] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 6 plazarekin (6 plaza etxebizitzako).[20]
Etxebizitza multzoa
Gipuzkoako mapa (2024)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Gipuzkoako mapa (2024)
Guztira 399 etxegune zeuden, batez beste 2,3 egoiliarrekoak; horietatik 129 (% 32,3) pertsona bakarrekoak ziren.[19]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Gipuzkoako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 109,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 58,4 urtekoa.[19] Etxebizitzen % 26,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 4,2 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[19] Etxebizitzen % 28,6 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 17,0 berokuntza zentrala zuten, % 73,7 banakakoa eta % 8,3 noizean behingoa.[19] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 30,1 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 836 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 36,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,5.[21] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 35,3 zen 2021ean eta % 36,5 2024an; beraz, 1,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 16,4 izatetik % 14,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 36,4 ziren, eta gizonen artean % 36,5; aldea, beraz, txikia da. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 16,6 eta gizonen % 12,4 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 46,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 53,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Pertsona batek zuen doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 42,7 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 57,3. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,8 ziren.[21]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 305 | % 36,5 | 156 | % 36,5 | 149 | % 36,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 171 | % 20,5 | 97 | % 22,7 | 74 | % 18,1 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 239 | % 28,6 | 121 | % 28,3 | 118 | % 28,9 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 121 | % 14,5 | 53 | % 12,4 | 68 | % 16,6 |
| Guztira | 836 | % 100,0 | 427 | % 100,0 | 409 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 35,3 | % 19,1 | % 29,1 | % 16,4 | 821 |
| 2022 | % 36,8 | % 18,1 | % 29,8 | % 15,3 | 806 |
| 2023 | % 37,2 | % 19,1 | % 29,0 | % 14,7 | 815 |
| 2024 | % 36,5 | % 20,5 | % 28,6 | % 14,5 | 836 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,1 ikasten ari zen (93 pertsona).[22] Ikasten ari zirenetatik, % 45,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 34,4 batxilergoan, % 12,9 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,5 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 39,0; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 17,1 eta emakumeen % 9,6. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 98,1 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 47,9 eta 25–29 urtekoen % 14,6; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[23] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 57,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 25,9.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 84,4 estatuan jaio zen, eta % 15,6 atzerrian.[21] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,0; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,0 eta % 30,0, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,3 eta % 23,3, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 11,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 6,9.[22] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 47,6 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 22,2 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %19,7. Bigarren sektorea %79,6. Hirugarren sektorea %19,7. Eraikuntza %0,5.[11]
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.597 euro-koa zen[24], eta etxegune bakoitzeko 44.561 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.695 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 22.747 eurokoa zen[25][oh 1]: gizonena 32.637 eurokoa eta emakumeena 15.274 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 53,2 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 47.040 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 17.713 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 100.275 euro baino gehiago[26].
Diru-sarrera guztien artean % 59,3 soldatak dira[27].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[28][oh 2]. Udalerrian indizea 25,1 da, probintziakoaren (27,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 15.405 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 118.945 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 13 zen[29] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 8.854 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 46.791 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 18,9 zen[30] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Olaberria udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 439 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,3; gainerako % 46,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 47,8, beste inaktiboak % 39,0 eta ikasleak % 13,2).[31] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,2 zen eta emakumezkoena % 48,1; langabezia-tasa, aldiz, % 7,8 eta % 10,3 zen, hurrenez hurren.[31]
Okupatuen kopurua 389 zen 2023ean, 2021eko 392etik behera.[32] Emakumeek okupatuen % 43,4 osatzen dute, eta gizonek % 56,6.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 400 | % 48,5 | 226 | % 53,7 | 174 | % 43,2 |
| Langabeak | 39 | % 4,7 | 19 | % 4,5 | 20 | % 5,0 |
| Inaktiboak | 385 | % 46,7 | 176 | % 41,8 | 209 | % 51,9 |
| Guztira | 824 | % 100,0 | 421 | % 100,0 | 403 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 57,6), industria (% 33,9), eraikuntza (% 6,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,3).[32] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 33,4), ondoren merkataritza (% 13,9) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 8,0) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 27,5), eta oinarrizko okupazioak % 17,5.[33] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 52,3 eta emakumeen % 44,4).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 107 | % 27,5 | 50 | % 22,7 | 57 | % 33,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 190 | % 48,8 | 115 | % 52,3 | 75 | % 44,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 68 | % 17,5 | 35 | % 15,9 | 33 | % 19,5 |
| Ez dago jasota | 24 | % 6,2 | 20 | % 9,1 | 4 | % 2,4 |
| Guztira | 389 | % 100,0 | 220 | % 100,0 | 169 | % 100,0 |
Okupatuen % 80,7 besteren konturako langileak dira, eta % 19,3 norberaren konturakoak.[34]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 75 | % 19,3 | 49 | % 22,3 | 26 | % 15,4 |
| Besteren kontura | 314 | % 80,7 | 171 | % 77,7 | 143 | % 84,6 |
| Guztira | 389 | % 100,0 | 220 | % 100,0 | 169 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 85,4 estatuan jaio zen, eta % 14,6 atzerrian.[31] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,9 okupatuak dira, % 33,9 erretiratuak, % 5,7 ikasleak, % 5,5 bestelako inaktiboak eta % 4,0 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 66,2 okupatuak dira, % 26,2 bestelako inaktiboak eta % 7,7 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,7 okupatuak dira, % 28,3 bestelako inaktiboak, % 18,3 erretiratuak, % 6,2 ikasleak eta % 3,5 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,3 bestelako inaktiboak dira, % 40,4 okupatuak, % 11,5 langabeak eta % 3,8 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 83,5 estatuan jaio zen, eta % 16,5 atzerrian.[33] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 4,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 37,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 16,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,9 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[35] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,2 industrian ari dira, % 39,5 zerbitzuetan eta % 4,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,2 industrian ari dira, % 27,9 eraikuntzan, % 25,6 zerbitzuetan eta % 9,3 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 84,5 zerbitzuetan ari dira, % 12,2 industrian eta % 2,0 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 85,7 zerbitzuetan ari dira, % 9,5 industrian eta % 4,8 eraikuntzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 29 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 317 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[36][oh 3]. Udalerriaren azalera 6,9 km² denez, NAE lurraldearen % 45,8 da[37]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 91,6 larre iraunkorrak (290 ha, 23 ustiategitan), % 7,5 arbolak (23,7 ha, 16 ustiategitan), % 0,8 lur goldagarria (2,4 ha, 12 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (0,27 ha, 13 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,26 ha, 2 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 262 behi, 1.810 ardi, 25 ahuntz, 8 zaldi eta 7 erlauntz zeuden[38].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 603 gidari zeuden erroldatuta: 355 gizon (% 58,9) eta 248 emakume (% 41,1)[39]. Biztanleen % 64,2 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.707 ibilgailuk osatzen zuten: 888 turismo, 200 furgoneta, 182 kamioi, 134 motozikleta eta 18 ziklomotor[39]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 946 turismokoa zen (probintziako altuena), probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 10 urtekoa zen; turismoen % 24,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,8k 25 urte baino gehiago[39]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,4 diesel zen eta % 35,4 gasolinazko; 70 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 4,4; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 15k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 27,6k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2011ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Olaberriko alkatea OEO taldeko Jokin Garmendia Asurabarrena da.
| Olaberriako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2011ko maiatzaren 22 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| OEO (Independienteak) | 4 / 7 |
230 (% 40,71) | |||
| Bildu | 2 / 7 |
135 (% 23,89) | |||
| OHE (Independienteak) | 1 / 7 |
106 (% 18,76) | |||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 0 / 7 |
50 (% 8,85) | |||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
2015eko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: OEO taldeak 336 boto (5 zinegotzi). EH Bilduk 122 boto (zinegotzi 1). OHE taldeak 87 boto (zinegotzi 1). PSE-EEk 19 boto.[40][41] Jokin Garmendia izendatu zuten alkate.[42]
2019ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: OEO taldeak 328 boto (5 zinegotzi). EH BIlduk 188 boto (2 zinegotzi). PSE-EEk 24 boto.[40] Jokin Garmendia izendatu zuten alkate.[43]
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Olaberriko azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[44] | |
| Jose M. Querejeta Arrista[44]/Arrieta[45] | 1979 | 1983 | Olaberriko Herri Elkartea | |
| Juan Zubiarrain[45] | 1983 | 1987 | Independenteak | |
| 1987 | 1991 | Olaberriko Herri Elkartea | ||
| 1991 | 1995 | Independenteak | ||
| 1995 | 1999 | Olaberriko Herri Elkartea | ||
| Txomin Mendoza Perez | 1999 | 2003 | Olaberriko Herri Elkartea | |
| 2003 | 2007 | Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna | ||
| Txomin Mendoza Perez | 2007 | 2011 | Olaberriarekin eta Olaberritarrak | |
| Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[42] | 2011 | 2015 | Olaberriarekin eta Olaberritarrak | |
| Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[42] | 2015 | 2019 | Olaberriarekin eta Olaberritarrak | |
| Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[43][46] | 2019 | Jardunean | Olaberriarekin eta Olaberritarrak | |
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gipuzkeraren[50] aldaera bat da Olaberriko euskara, zehazki, sartaldeko gipuzkeran[51] katalogaturik dagoen Goierriko euskara[52] da herrian hitz egiten dena. Datuen arabera, herriko euskaldunak %50.87 dira, eta euskararen erabilera %18.9 da.
Eustaten arabera, 2016an herritar euskaldunak %58,01 ziren.[11]
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
- Olaberriko udaletxea: Udalaren egoitza.
- San Joan Bataiatzailearen eliza: Elizaren lehen aipamenak 1568koak dira. Barrokoa.[53][54]
- Santa Kutz baseliza (XVII. mendeko elementuak ditu)[55][56]
- Baserriak: Bengoetxea Txiki (XVI. mendekoa, egurrezko arkupea duen bakarra)[57], Otxoategi (XVI. mendekoa, armarriduna)[58] eta Sagastilluna (XVIII. mendekoa, barrokoa[59], harrizko egitura sendoa duena).
Olaberritar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Francisco Goitia (1850 - 1914) industrialaria eta enpresaburua izan zen.
- Bernabe Oiarzabal (1912 - 1982), margolaria.
- Joakin Berasategi (1939 - 2012), bertsozalea, Sendoa argitaletxearen sortzailea.
- Josu Irastortza (1954), musikaria.
- Jose Antonio Begiristain Napo (1963) dantzaria.
- José María Aristrain (1963), enpresaria.
- Txiki Begiristain (1964), Realeko eta Bartzelonako futbolari ohia, Bartzelona futbol taldeko zuzendari tekniko ohia, Manchester Cityko gaur egungo zuzendari teknikoa.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 140. arauaː Gipuzkoako herri-izendegia. .
- ↑ «Historia» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Bake epaitegia» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 «Hezkuntza» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Haurreskolak - Haurreskolako datuak» www.haurreskolak.eus (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 «Gazteria» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 3 «Kirola» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Liburutegia» Olaberria (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 3 «Web Eustat. Olaberriako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1618340.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria bitasunerantz» Goierriko Hitza 2019-05-22 (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 3 «Jokin Garmendia: "Dena zaharberritu eta XXI. mendera iritsi nahi dugu Olaberrian"» Goierriko Hitza 2015-10-27 (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 (kontsulta data: 2020-06-27).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2021-01-10).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «OLABERRIA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2021-01-20).
- ↑ Olaberriko Udala. (kontsulta data: 2021-04-25).
- ↑ «Aranburu Jauregi, Pedro - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-27).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-27).
- ↑ «Dotrina ikasgai nagusi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-27).
- ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-12).
- ↑ «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-12).
- ↑ «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-12).
- ↑ «San Joan Bataiatzailearen eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria» www.olaberrikoudala.org (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Gurutze Deunaren baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria» www.olaberrikoudala.org (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria» www.olaberrikoudala.org (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria» www.olaberrikoudala.org (kontsulta data: 2020-06-27).
- ↑ «Olaberria» www.olaberrikoudala.org (kontsulta data: 2020-06-27).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Olaberriko Udala
- Olaberriaren historia hastapenetatik 1804 arte (PDF).
- Olaberria, Google Maps zerbitzuan.
- Olaberriko albisteak Goierriko Hitzan




