Zegama
| Zegama | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Zegamako ikuspegi orokorra. | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Gipuzkoa | ||||||||||
| Eskualdea | Goierri | ||||||||||
| Izen ofiziala | Zegama | ||||||||||
| Alkatea | Iker Zubeldia | ||||||||||
| Posta kodea | 20215 | ||||||||||
| INE kodea | 20025 | ||||||||||
| Herritarra | zegamarra | ||||||||||
| Ezizena | beleak | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°58′33″N 2°17′25″W / 42.9758°N 2.2904°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 35 km² | ||||||||||
| Altitudea | 296 m | ||||||||||
| Distantzia | 53 km Donostiara | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 1.543 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 44,09 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 84.45 + % 3.6 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[2] | % 72.51 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1615 (juliotar egutegia) | ||||||||||
| Webgunea | https://www.zegama.eus | ||||||||||
Zegama Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. Arabako mugan eta Nafarroa Garaiko mugatik hurbil dago, haran menditsu batean, mendiz inguraturik, Oria ibaiaren ertzean. Itsas mailatik 296 metro gorago dago, 35 km2 ditu eta 2025. urtean 1.560 biztanle zituen.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Mugakide ditu iparraldean Zerain eta Segura, ekialdean Segura berriro eta Idiazabal, mendebaldean Legazpi, eta hegoaldean Asparrena eta Zalduondo (biak Arabakoak).
Inguru naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aizkorriko mendilerroak eta Altzaniako mendiek Arabatik banatzen dute udalerria. Zegama Aizkorriren barrenean dago, Gipuzkoa eta Araba arteko bidean. Era berean, Nafarroatik ere oso hurbil dago.
Zegama Gipuzkoa eta Arabako pasabide natural garrantzitsu batean dago: Otzaurtetik eta Lizarratetik barrena doana, hain zuzen. Bide hori Erdi Aroaz geroztik behintzat erabili izan da Arabarekin bat egiteko.
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zegamak klima atlantikoa dauka. Haren batez besteko tenperatura 12 °C ingurukoa da. Toki euritsua da, egun euritsuak gutxi gorabehera urtearen erdiak dira, eta udazken haizetsuak ditu.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zegamako jarduera ekonomiko nagusia industria da. Papera eta papergintzako produktuak ekoizten ditu, tresneria, eraikuntzarako materialak, lixibak, kloroa eta automobilen piezak.
Nekazaritzak eta artzaintzak ere garrantzia dute herrian. Nekazaritza mota ozeanikokoa da: artoa, patatak, barazkiak eta belarra ekoizten da. Ardien abeltzaintza ere nabarmena da.
Honela banatzen ziren sektoreak BEGaren arabera 2017an: Lehen sektorea % 4. Bigarren sektorea % 36,3. Hirugarren sektorea % 49,9. Eraikuntza % 9,8.[3]
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.436 euro-koa zen[4], eta etxegune bakoitzeko 47.184 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.616 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 27.650 euro zen. Errenta gordina 22.997 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2023. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 26.601 eurokoa zen[5][oh 1]: gizonena 33.525 eurokoa eta emakumeena 18.636 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 44,4 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 23.258 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 47.809 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 18.311 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 103.292 euro baino gehiago[6].
Diru-sarrera guztien artean % 58,8 soldatak dira[7].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[8][oh 2]. Udalerrian indizea 24,3 da, probintziakoaren (27,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2023. urtean, udalerrian lehenengoek 16.574 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 115.108 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 14,4 zen[9] (Gipuzkoa osoan, % 11,1; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 12.204 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 46.246 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26,4 zen[10] (Gipuzkoa osoan, % 21,2).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Zegama udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 699 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,2; gainerako % 43,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 64,0, beste inaktiboak % 21,5 eta ikasleak % 14,5).[11] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,7 zen eta emakumezkoena % 54,5; langabezia-tasa, aldiz, % 5,3 eta % 7,7 zen, hurrenez hurren.[11]
Okupatuen kopurua 667 zen 2023ean, 2021eko 663etik gora.[12] Emakumeek okupatuen % 46,3 osatzen dute, eta gizonek % 53,7.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 654 | % 52,6 | 354 | % 54,6 | 300 | % 50,3 |
| Langabeak | 45 | % 3,6 | 20 | % 3,1 | 25 | % 4,2 |
| Inaktiboak | 545 | % 43,8 | 274 | % 42,3 | 271 | % 45,5 |
| Guztira | 1.244 | % 100,0 | 648 | % 100,0 | 596 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 55,2), industria (% 36,6), eraikuntza (% 4,9) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,1).[12] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 35,7), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 9,7) eta hezkuntza (% 9,7) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 52,6; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,4), eta oinarrizko okupazioak % 12,0.[13] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 60,6 eta emakumeen % 43,4).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 203 | % 30,4 | 72 | % 20,1 | 131 | % 42,4 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 351 | % 52,6 | 217 | % 60,6 | 134 | % 43,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 80 | % 12,0 | 42 | % 11,7 | 38 | % 12,3 |
| Ez dago jasota | 33 | % 4,9 | 27 | % 7,5 | 6 | % 1,9 |
| Guztira | 667 | % 100,0 | 358 | % 100,0 | 309 | % 100,0 |
Okupatuen % 76,6 besteren konturako langileak dira, eta % 23,4 norberaren konturakoak.[14]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 156 | % 23,4 | 110 | % 30,7 | 46 | % 14,9 |
| Besteren kontura | 511 | % 76,6 | 248 | % 69,3 | 263 | % 85,1 |
| Guztira | 667 | % 100,0 | 358 | % 100,0 | 309 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 88,6 estatuan jaio zen, eta % 11,4 atzerrian.[11] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,0 okupatuak dira, % 32,7 erretiratuak, % 6,0 ikasleak eta % 3,4 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 58,9 okupatuak dira, % 27,4 bestelako inaktiboak, % 9,6 langabeak eta % 2,7 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,0 okupatuak dira, % 29,2 erretiratuak, % 11,2 bestelako inaktiboak, % 4,9 ikasleak eta % 3,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,9 okupatuak dira, % 29,4 bestelako inaktiboak, % 8,8 langabeak, % 4,4 erretiratuak eta % 4,4 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 88,2 estatuan jaio zen, eta % 11,8 atzerrian.[13] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 59,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 21,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 67,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,9 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 46,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 41,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 9,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 8,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[15] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 63,2 industrian ari dira, % 27,3 zerbitzuetan, % 5,4 eraikuntzan eta % 4,1 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,2 zerbitzuetan ari dira, % 30,2 eraikuntzan, % 25,6 industrian eta % 7,0 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 85,3 zerbitzuetan ari dira, % 11,7 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 91,7 zerbitzuetan ari dira, % 5,6 industrian eta % 2,8 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 45 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 387 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 3]. Udalerriaren azalera 35 km² denez, NAE lurraldearen % 11,1 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93 larre iraunkorrak (360 ha, 42 ustiategitan), % 4,1 arbolak (16 ha, 33 ustiategitan), % 2,6 lur goldagarria (10 ha, 19 ustiategitan), % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (0,84 ha, 30 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,19 ha, 3 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 159 behi, 1.572 ardi, 120 ahuntz, 130 txerri, 175 zaldi, 23.012 hegazti (probintziako 2. kopururik handiena), 3 untxi eme eta 8 erlauntz zeuden[18][19].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 967 gidari zeuden erroldatuta: 543 gizon (% 56,2) eta 424 emakume (% 43,8)[20]. Biztanleen % 62,5 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.396 ibilgailuk osatzen zuten: 879 turismo, 201 furgoneta, 102 kamioi, 87 motozikleta eta 30 ziklomotor[20]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 568 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,2 urtekoa zen; turismoen % 6,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,4k 25 urte baino gehiago[20]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 68,7 diesel zen eta % 29,7 gasolinazko; 12 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,9; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 34,9k ez zuen etiketarik[oh 5].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019an 1.532 biztanle zituen herriak. Horietatik % 19,13k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak % 9,4 ziren.[3]
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 794 gizon, 754 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[21] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 2 | 0 | −2 | 0 | −3 | 1 | 3 | 3 | 1 | −1 | −3 | −10 | 2 | −2 | 5 | −14 | −5 | −5 | −7 | 4 | −10 | −10 | −8 | −4 | −10 | −5 | −10 | −12 | −4 | −5 | 7 | −6 | 2 | 9 | 6 | 11 | 7 | 9 | 6 | 6 | 2 | 4 | 1 | 6 | −4 | 0 | −9 | −2 | −7 | −12 | 0 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 8 | 8 | 7 | 2 | 1 | 0 | 0 | 6 | 11 | 15 | 13 | 16 | 24 | 16 | 21 | 28 | 23 | 17 | 20 | 20 | 24 | 17 | 20 | 12 | 12 | 10 | 14 | 10 | 7 | 12 |
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 57,4 udalerri berean jaioak ziren[24], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 6,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,4 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 79,3 Gipuzkoan, % 0,9 Bizkaian, eta % 0,4 Araban jaio ziren[25].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 10,3k atzerriko nazionalitatea zuen[26]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 29,4), Ekialdeko Europa (% 26,9), Magreb (% 12,5) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Errumania, Maroko dira.[27]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 859 etxebizitza zeuden: 622 (% 72,4) nagusiak eta 236 (% 27,5) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[28] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 107 (% 12,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 114 (% 13,1) hutsik zeuden.[29] Etxebizitza nagusien % 85,5 jabetzan zegoen eta % 10,5 alokairuan.[28] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 5 plazarekin (2,5 plaza etxebizitzako).[30]
Etxebizitza multzoa
Gipuzkoako mapa (2024)
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021)
Gipuzkoako mapa (2021)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Gipuzkoako mapa (2024)
Guztira 622 etxegune zeuden, batez beste 2,5 egoiliarrekoak; horietatik 200 (% 32,2) pertsona bakarrekoak ziren.[28]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Gipuzkoako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 96,5 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 58,2 urtekoa.[28] Etxebizitzen % 28,3 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[28] Etxebizitzen % 38,1 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 9,2 berokuntza zentrala zuten, % 70,7 banakakoa eta % 18,3 noizean behingoa.[28] Horrez gain, % 14,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 44,1 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.269 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,3.[31] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 36,2 zen 2021ean eta % 38,8 2024an; beraz, 2,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,7 izatetik % 11,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 42,3 ziren, eta gizonen artean % 35,6; 6,7 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 13,5 eta gizonen % 9,2 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 46,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 53,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 6 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 43,1 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 56,9. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,9 ziren.[31]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 492 | % 38,8 | 235 | % 35,6 | 257 | % 42,3 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 267 | % 21,0 | 165 | % 25,0 | 102 | % 16,8 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 367 | % 28,9 | 200 | % 30,3 | 167 | % 27,5 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 143 | % 11,3 | 61 | % 9,2 | 82 | % 13,5 |
| Guztira | 1.269 | % 100,0 | 661 | % 100,0 | 608 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 36,2 | % 20,6 | % 28,6 | % 14,7 | 1.255 |
| 2022 | % 37,3 | % 19,5 | % 29,6 | % 13,6 | 1.245 |
| 2023 | % 38,7 | % 19,9 | % 29,2 | % 12,2 | 1.254 |
| 2024 | % 38,8 | % 21,0 | % 28,9 | % 11,3 | 1.269 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,5 ikasten ari zen (133 pertsona).[32] Ikasten ari zirenetatik, % 44,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 32,3 batxilergoan, % 18,8 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,5 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 47,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 41,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,5 eta emakumeen % 16,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 97,7 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 52,0 eta 25–29 urtekoen % 10,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,6 baino ez.[33] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 57,9 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 35,5.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 88,3 estatuan jaio zen, eta % 11,7 atzerrian.[31] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,5 eta % 15,4, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 28,6 eta % 15,7, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 8,1.[32] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 45,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 33,3 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2015eko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 442 boto. EH Bilduk 394 boto. PSE-EEk 4 boto. PPk 2 boto.[34][35] Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.[36][37]
2019ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Zegama Lantzenek 474 boto. EH Bilduk 397 boto. PSE-EEk 4 boto.[35][38] Zegama Lantzeneko Joseba Izagirre izendatu zuten alkate.[39]
Alkateak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hauek izan dira Zegamako azken alkateak:
| Alkatea | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera | Alderdia[40] | |
| Jose Telleria Telleria[40] | 1979 | 1983 | Independenteak | |
| 1983 | 1987 | Euzko Alderdi Jeltzalea | ||
| 1987 | 1991 | Eusko Alkartasuna | ||
| 1991 | 1995 | Independenteak | ||
| 1995 | 1999 | Eusko Alkartasuna | ||
| 1999 | 2003 | Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea | ||
| 2003 | 2007 | Eusko Alkartasuna-Euzko Alderdi Jeltzalea | ||
| 2007 | 2011 | Zegama Lantzen | ||
| 2011 | 2015 | Zegama Lantzen | ||
| Joseba Izagirre Arocena[36] | 2015 | 2019 | Zegama Lantzen | |
| Joseba Izagirre Arocena[39] | 2019 | 2023 | Zegama Lantzen | |
| Iker Zubeldia Katarain | 2023 | Jardunean | Euskal Herria Bildu | |
Azpiegiturak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Garraioa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zegama ingurutik, baina ez herritik bertatik, N-1 errepidea igarotzen da. Gipuzkoa eta Araba lotzen dituen errepide nagusi honetara iristeko bi modu daude, bata Etzegaratetik eskualde mailako GI-2637 errepidea jarraituz (Arabatik etorriz gero) eta bestea Beasaindik errepide bera baina iparraldetik hartuz (Donostiatik etorriz gero).
Irun-Madril trenbidea udalerritik igarotzen da eta bi geltoki ditu, Apeaderoa eta Otzaurte.
Garraio publikoari dagokionez, Goierrialdea autobus konpainiak Zegama-Beasain bidea eskaintzen du.
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2016an herritarren % 83,25 euskalduna zen.[3]
Zegamako euskara[43] gipuzkeraren aldaera bat da, sartaldeko hizkeren artean, Goierriko euskara[44][41], hain zuzen. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia[42] osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.
Kirolak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2004tik aurrera, urtero maiatzean, Zegama-Aizkorri mendi maratoia egiten da: Mendi Lasterketako Munduko Koparako puntuagarria da.
Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa
- Aizkorriko galtzada
- Lizarrate: San Adriango baseliza[45] eta San Adriango mendi-aterpea
- San Martin Toursekoaren eliza[46][47]
- Sancti Spiritus baseliza (XX. mendea)[48][49]
- Zegamako udaletxea (XIX. mendea)[50][51]
- Zumalakarregiren hileta-etxea edo Mazkiaran Barrena (XIX. mendea)[52]
- Altzibar teileria (XIX. mendea)[53]
- Andueza ospitalea (XVII. mendea)[54][55]
- Artzaenea jauregia (XVIII. mendea)[56]
- Elurretako Gure Ama ermita (XVI. mendea)[57]
- Gurutze Deunaren baseliza (XVI. mendea)[58][59]
- Intxausti berri errota (XX. mendea)[60]
- San Bartolome baseliza (XIV. mendea)[61][62]
- San Pedro baseliza (XVIII. mendea)[63][64]
- Ugarte Zahar baserria (XVI. mendea)[65]
- Otzaurteko Andra Mari baseliza[66]
- Arakama-Azpikoa errota (XX. mendea)[67]
Zegamar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Klaudio Otaegi (1836-1890), olerkaria.
- Gregorio González Galartza (1869-1948), argazkilaria.
- Jorge Agirre (1885-1947), idazlea.
- Jesús Alustiza (1891-1951), medikua.
- Juan Telleria (1895-1949), musikaria.
- Anjel Goenaga (1915-1974), euskal idazlea.
- Solita Apaolaza (1929-2021), sendalaria.
- Pio Berasategi (1935-2020), euskal idazlea.
- Xabier Azurmendi (1935-1996), apaiz eta idazlea.
- Joxe Luis Zurutuza (1935-2023), fraide frantziskotar eta euskal idazlea.
- Jon Urrujulegi (1940-), euskal idazlea.
- Joxe Azurmendi (1941-2025), filosofoa.
- Joxantonio Ormazabal Berasategi (1948-2010), euskal idazlea.
- Joseba Jaka (1948-1996), kulturaren eragilea eta enpresaburua.
- Rafael González Tercero (1950), txirrindularia.
- Joxemari Azurmendi (1953-), euskal irakasle, idazle eta itzultzailea.
- Joxe Mari Berasategi (1955-), itzultzailea.
- Mari Jose Kerejeta (1961-), euskal idazle eta itzultzailea.
- Aitor Pérez Arrieta (1977-), txirrindularia.
- Iker Zubeldia (1981-), bertsolaria.
- Eli Bujanda (1987-), abeslaria.
Partzuergoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Zegama Gipuzkoako Partzuergo Txikiko eta Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorreko kide da berauen sorreratik.
Argazki galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Eraikina
- San Martin kalea
- San Martin kalea
- Kioskoa
- Zegama XX. mendeko lehen hamarkadetan
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- 1 2 3 «Web Eustat. Zegamako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1442954.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ «2015(e)ko Irailak 25 udal hauteskundeak, emaitzak, Zegama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- 1 2 www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- 1 2 «Joseba Izagirre Zegamako alkate 442 botorekin» Goierriko Hitza 2015-05-24 (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Joseba Izagirre: "Udalaren helburua da egun dauden zerbitzu guztiak mantentzea"» Goierriko Hitza 2015-10-01 (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «2019(e)ko maiatzaren 26(e)ko udal hauteskundeak, emaitzak, Zegama (Gipuzkoa). | EiTB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- 1 2 «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 (kontsulta data: 2020-07-19).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2021-01-10).
- 1 2 3 «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-19).
- 1 2 «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-19).
- ↑ «Zegama - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-19).
- ↑ Goierri. 2018-07-30 (kontsulta data: 2018-09-19).
- ↑ Goitur. (2018-11-02). «Ondare Kulturala: San Adriango tunela» Goierri Turismo (kontsulta data: 2026-01-17).
- ↑ Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco. «San Martín Eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «San Martin de Tours eliza nagusia» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «Sancti Spiritu Ermita. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Sancti Spiritu» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «Consistorial etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Udaletxea» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco. «Mazkiaran Barrena. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Altzibar teileria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Andueza ospitalea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Anduetzako Ospitalea» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Artzaenea jauregia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Elurretako Gure Ama Ermita. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Gurutze Deunaren baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Gurutze Santuko Ermita» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «Intxausti berri errota. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «San Bartolome baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «San Bartolome baseliza» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «San Pedro baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «San Pedro Baseliza» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Ugarte Zahar baserria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-07-19).
- ↑ «Otzaurteko Andra Mari Baseliza» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
- ↑ «Arakama-Azpikoa Errota» Zegamako udala (kontsulta data: 2020-07-19).[Betiko hautsitako esteka]
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Zegamako Udalaren webgunea
- Nire Zegama neure barruko Zegama da Joxe Azurmendi Zegamako urtekarian, 2011.
| Zegamako auzoak | ||
|---|---|---|
|
Arrieta • Barrenaldea • Goialdea • Olaran | ||

