Germania
| Republica Federale di Germania Bundesrepublik Deutschland | |||||
|---|---|---|---|---|---|
|
| |||||
| Mottu: Einigkeit und Recht und Freiheit (Unità è ghjustizia è libertà) | |||||
| Lingue ufficiali | tedescu | ||||
| Capitale | Berlinu (3.431.700 ab. / 2008) | ||||
| Pulitica | |||||
| Forma di guvernu | Republica federale | ||||
| Presidente | Frank-Walter Steinmeier | ||||
| Cancellieru federale | Friedrich Merz | ||||
| Indipendenza | 18 di ghjennaghju, 1871 | ||||
| Entrata in l'ONU | 18 di settembre, 1973 | ||||
| Entrata in l'UE | 25 di marzu 1957. Membru fundatore | ||||
| Superficia | |||||
| Tutale | 357.022,90 km² | ||||
| Acque | 2,18 % | ||||
| Pupulazione | |||||
| Tutale | 82.438.000 ab. | ||||
| Densità | 231 ab./km² | ||||
| Geografia | |||||
| Cuntinente | Europa | ||||
| Fusu orariu | UTC +1 | ||||
| Ecunumia | |||||
| Muneta | Euru | ||||
| PIL (PPA) (2005) | 2.521.699 milioni di $ (5°) | ||||
| PIL procapite (PPA) (2005) | 30.579 $ (17°) | ||||
| ISU (2004) | 0,932 (altu) (21°) | ||||
| Energia | 0,67 kW/ab. | ||||
| Varie | |||||
| Duminiu internet | .de | ||||
| Indicativu telefonicu | +49 | ||||
| Siglu autom. | D | ||||
| Innu | Das Lied der Deutschen (Il Canto dei Tedeschi); hè cantata la terza strofa, chì comencia incù le parolle Einigkeit und Recht und Freiheit (Unità, drittu è libertà). | ||||
| Festa naziunale | 3 uttrovi | ||||
A Germania (ufficialmente Republica Federale di Germania o Alimagna, hè un paese d'Europa cintrale. Hè una republica parlamentaria federale cumposta da 16 stati federati, chjamati Länder. A capitale è a cità più pupulata hè Berlinu. Cù circa 84 milioni d'abitanti, hè u paese più pupulatu di l'Unione europea.
A Germania cunfina à u nordu cù a Danimarca, à livante cù a Pulonia è a Cecchia, à u sudu cù l'Austria è a Svizzera, è à punente cù a Francia, u Lussemburgu, u Belgiu è i Paesi Bassi. À u nordu, e so coste sò bagnate da u Mare di u Nordu è da u Mare Balticu. U paese hà una superficia di circa 357 600 km².
A lingua ufficiale hè u tedescu. A Germania hè una di e principale putenze ecunomiche di u mondu è un membru fundatore di l'Unione europea, di l'OTAN è di u G7.
Geugrafia
[mudificà | edità a fonte]
U territoriu tedescu si stende da l'Alpe à u sudu sin'à e coste di u Mare di u Nordu è di u Mare Balticu à u nordu. U puntu più altu hè u Zugspitze, in l'Alpe bavarese, chì culmineghja à 2 962 metri.
Si ponu distingue quattru grande regione naturale:
- u bassupianu di u nordu, largu è pianu;
- e muntagne medie di u centru, trà e quale a Selva Nera, i Monti Metalliferi è a Selva di Turingia;
- l'altupianu svevu-bavaresu, à u pede di l'Alpe;
- e muntagne alpine di u sudu.
I fiumi principali sò u Renu, u Danubiu, l'Elba, u Menu, u Weser è l'Oder. Una reta di canali artificiali cullega parechji bacini idrugrafichi è facilitrghja u trasportu di e merce.
U clima hè in generale temperatu. U nordu è u punente cunnoscenu un clima più oceanicu, cù precipitazione distribuite annantu à tuttu l'annu. À livante è à sudu, u clima hè più cuntinentale, cù inguerni più freti è estati più caldi.
Storia
[mudificà | edità a fonte]Da vede dinù: Storia di a Germania
Antichità è Medievu
[mudificà | edità a fonte]Prima di l'espansione di i populi germanichi, u territoriu di a Germania attuale era abitatu ancu da populi celtichi. Da u V sèculu a.C. in quà, e tribù germaniche si sparghjenu à pocu à pocu versu u sudu è l'uveste. I Rumani chjamavanu Germania e regione situate à livante di u Renu; ùn riescitinu micca à cunquistà in modu durevule u territoriu sanu.
In l'annu 9 d.C., una coalizione di tribù germaniche, guidata da Arminiu, scunfisse trè legione rumane à a Battaglia di a furesta di Teutoburgu. Dopu à a caduta di l'Imperu rumanu d'Occidente, parechji regni germanichi si furmonu in Europa.
In u 962, Ottone I fù incurunatu imperatore. Stu avvenimentu hè spessu cunsideratu cum'è u principiu di u Sacru Rumanu Imperu, un'entità pulitica chì durò, sottu à forme sfarente, sin'à u 1806. In u 1517, Martin Lutheru publicò e so 95 tese, chì cuntribuiscenu à l'iniziu di a Riforma prutestante. A Guerra di i Trent'anni (1618-1648) devastò una parte impurtante di e terre tedesche.
Da a cunfederazione à l'unificazione
[mudificà | edità a fonte]Dopu à a fine di e guerre napoleoniche, u Cungressu di Vienna creò in u 1815 a Cunfederazione Germanica, cumposta da parechji stati. E rivoluzione di u 1848 ùn riescitinu micca à creà un statu tedescu unitu.
Sottu à a guida di u cancelliere prussianu Otto von Bismarck, a Prussia allargò a so influenza annantu à l'altri stati tedeschi. U 18 di ghjennaghju di u 1871, dopu à a vittoria prussiana annantu à a Francia, fù proclamatu l'Imperu tedescu.
Guerre mundiale è dittatura nazista
[mudificà | edità a fonte]A Germania fù scunfitta in a Prima Guerra Mundiale. L'imperatore Guglielmu II abdicò in u 1918 è fù stabilita a Repubblica di Weimar. U novu statu cunnobbe crise ecunomiche è pulitiche, aggravate da a Grande Depressione.
U 30 di ghjennaghju di u 1933, Adolf Hitler diventò cancelliere. U regime nazista eliminò e libertà pulitiche, perseguitò l'avversarii è intraprese una pulitica d'espansione. L'invasione tedesca di a Pulonia, u 1 di settembre di u 1939, marcò l'iniziu di a Seconda Guerra Mundiale in Europa.
Durante u regime nazistu, milioni di persone funu assassinate, frà elle circa sei milioni d'Ebrei in l'Olocaustu. A Germania si rese incundiziunalmente l'8 di maghju di u 1945.
Divisione è riunificazione
[mudificà | edità a fonte]Dopu à a guerra, u territoriu tedescu fù spartutu in zone d'occupazione amministrate da e putenze alleate. In u 1949 nascinu dui stati: a Repubblica Federale di Germania à punente è a Repubblica Democratica Tedesca à livante. Berlinu fù dinù spartutu. In u 1961, u guvernu di a Germania orientale fece custruisce u Muru di Berlinu per impedisce à i so citadini di passà versu u punente.
Dopu à manifestazione pupulare è à l'apertura di e fruntiere in nuvembre di u 1989, u Muru di Berlinu cascò. A riunificazione tedesca fù compia u 3 uttrovi di u 1990. Berlinu diventò torna a capitale di u paese unitu.
Statu è pulitica
[mudificà | edità a fonte]A Germania hè una repubblica federale. A so leghje fundamentale, aduttata in u 1949, definisce l'istituzione è garantisce i diritti fundamentali.
U putere legislativu hè esercitatu da u Bundestag, elettu da i citadini, è da u Bundesrat, chì raprisenta i stati federati. U cancelliere federale dirighje u guvernu. U presidente federale hè u capu di statu è hà soprattuttu funzione raprisentative. A Corte custituziunale federale vigila annantu à u rispettu di a lege fundamentale.
I 16 stati federati sò:
Ecunumia
[mudificà | edità a fonte]Da vede dinù: Ecunumia di a Germania
A Germania hà a più grande ecunumia naziunale di l'Unione europea. U settore di i servizii custituisce a parte più impurtante di a so ecunumia, ma l'industria mantene un rollu maiò. Frà i settori industriali principali ci sò a custruzzione d'automobile, a fabricazione di macchine, a chimica, l'elettronica è a siderurgia.
Trà e marche è l'imprese tedesche cunnisciute à l'internaziunale ci sò BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen, Porsche, Siemens, BASF è Adidas. L'agricultura hà un pesu più minore, ma produce cereali, patate è prudutti d'allevu.
A Germania usa l'euru è face parte di u mercatu unicu europeu. Hè dinù unu di i principali paesi esportatori di u mondu.
Pupulazione è sucetà
[mudificà | edità a fonte]Cù circa 84 milioni d'abitanti, a Germania hè u paese più pupulatu di l'Unione europea. A pupulazione hè cuncentrata soprattuttu in e cità è e regione industriale. Berlinu hè a cità più grande; altre cità impurtante sò Amburgu, Monacu di Baviera, Colonia, Francuforte, Stoccarda, Düsseldorf, Lipsia è Dresda.
A Germania accoglie numerose cumunità d'origine straniera, frà elle cumunità turche, pulacche, taliane è d'altri paesi europei è asiatichi.
U cristianesimu hè a religione cù u più grande numeru d'aderenti. Ci sò cumunità prutestante è cattoliche in tuttu u paese, è ancu cumunità musulmane, ebraiche, ortudose è buddiste. Una parte impurtante di a pupulazione ùn s'identificheghja cù nisuna religione.
Lingue
[mudificà | edità a fonte]U tedescu hè a lingua ufficiale è a lingua più parlata. In certe regione sò ricunnisciute lingue minuritarie, cum'è u danese, u sorabu, u frisone è u romani. E lingue di e cumunità d'immigranti, frà elle u turcu è u pulaccu, sò dinù parlate in u paese.
Cultura
[mudificà | edità a fonte]Da vede dinù: Cultura di a Germania
A cultura tedesca hà avutu una influenza impurtante annantu à l'arte, a litteratura, a filusufia, a musica è a scenza europee. Frà e figure cunnisciute si trovanu i scrittori Johann Wolfgang von Goethe, Friedrich Schiller, i fratelli Grimm è Thomas Mann; i filòsufi Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel è Karl Marx; è i scentifichi Albert Einstein, Max Planck è Robert Koch.
In musica classica, a Germania hè assuciata à cumpusitori cum'è Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Richard Wagner è Johannes Brahms. U Bauhaus, fundatu in u 1919, hà marcatu l'architettura è u disegnu muderni.
A cucina varia da una regione à l'altra. U pane, e salsicce, e patate è a biera facenu parte di parechje tradizione culinarie regiunale.
Sport
[mudificà | edità a fonte]U ballò hè u sport più pupulare. A selezzione naziunale tedesca hà vintu quattru volte a Cuppa mundiale di calciu è trè volte u Campiunatu europeu di calciu. A Bundesliga hè u principale campiunatu naziunale.
Sò pupulari dinù u hockey, u tennis, u ciclismu è i sport motoristichi. A Germania hà accoltu i Ghjochi Olimpichi in u 1936 è in u 1972. A festa naziunale hè u Ghjornu di l'Unità tedesca, celebratu u 3 uttrovi.
Note
[mudificà | edità a fonte]| I stati membri di l'Unioni Auropea | ||
|---|---|---|