Edukira joan

Ahetze

Wikipedia, Entziklopedia askea
Ahetze
 Lapurdi, Euskal Herria
Ahetzeko ikuspegia.


Armarria

Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Lapurdi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaUztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak
Izen ofiziala  Ahetze
Auzapeza
(2026-2032)		Ramuntxo Goihetxe
(Divers droite)
Posta kodea64210
INSEE kodea64009
Herritarraaheztar
Geografia
Koordenatuak43°24′21″N 1°34′16″W / 43.4058°N 1.5711°W / 43.4058; -1.5711
Mapa
Azalera10,56 km²
Garaiera25 metro
Distantzia18 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria2.114 (2018:  34)
alt_left 1.083 (%52,4) (%47,6) 985 alt_right
Dentsitatea199,24 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 15,91 (2010)
Erabilera% 1,48 (2011)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.ahetze.fr/

Ahetze Lapurdiko mendebaldeko udalerri bat da, Lapurdi Erdialdean kokatua, Uhabia ibaiaren ezkerraldean. 2025. urtean 2.104 biztanle zituen. Turismoa eta laborantza dira ekonomia jarduera nagusiak.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeak eta auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uhabia ibaia eta Zirikolatzeko erreka igarotzen dira udalerritik, azken horren zenbait ibaiadarrekin batera: Amisolako erreka, Uroneko erreka eta Besaingo erreka.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Ahetze eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[2]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[3]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[4]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[5].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,9 °C-koa da, 12,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1382 mm-koa da, urtarrilean 13,1 euri-egun eta uztailean 8,2 egun izanik[2]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ziburu udalerrian dago, 9,4 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 15 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1521,3 mm-koa delarik[6]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42 °C-koa da, 2022ko ekainaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12 °C-koa da, 1956ko otsailaren 3an lortua[oh 1][6].

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroan, Donejakue bidearen kostaldeko bidea egiten zenbiltzan erromesak, Ahetzetik igarotzen ziren. Ondoren bi aukera zituzten: Ibarrundik jarraitu, Sarako Ospitale Zaharrera heldu arte; edota Azkaineko Done Jakue kaperatik pasatu, Ibardin lepoa zeharkatu eta Berara joan.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mende osoan eta XX. mendearen hasieran 500 biztanle inguruko herria izan zen Ahetze, baina 1960ko hamarkadatik aurrera hazkunde handia izan zuen, eta 2010eko hamarkadan ia 2.000 biztanleen mailara iritsi zen.

BiztanleriaUrtea300600900120015001800210024001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 985 gizon, 1.083 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.51
 
95+
 
0.46
0.51
 
90-94
 
1.02
2.74
 
85-89
 
2.95
1.02
 
80-84
 
1.94
2.74
 
75-79
 
4.89
4.26
 
70-74
 
3.42
6.90
 
65-69
 
4.80
5.89
 
60-64
 
6.28
10.56
 
55-59
 
9.70
6.80
 
50-54
 
5.36
8.83
 
45-49
 
8.86
7.72
 
40-44
 
8.03
7.11
 
35-39
 
9.79
5.79
 
30-34
 
3.79
3.25
 
25-29
 
3.88
3.15
 
20-24
 
0.46
5.08
 
15-19
 
3.69
8.63
 
10-14
 
7.76
5.48
 
5-9
 
9.70
3.05
 
0-4
 
3.23
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Ahetze udalerrian 2.104 biztanle zeuden eta 915 elkarbizitza unitate[oh 2], hau da, 2,30 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 31,9). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 27,9 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[9]

2.104biztanle
915elkarbizitza-unitate
2,30lagun elkarbizitza-unitateko
644familia
Udalerria
% 31
% 32
% 28
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 644 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (292). Guraso bakarreko 64 familietatik 54etan ama zen guraso bakarra. 345 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 115k seme-alaba bakarra zuten etxean, 160k bi, eta 24k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 287 bikoteetatik 20tan (% 7,0) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[9]

292
287
64
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean345
Seme-alaba bat115
Bi seme-alaba160
Hiru seme-alaba19
Lau edo gehiago5

15 urte edo gehiago zituzten 1.718 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 2,0 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 26,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 79,7).[9]

Bakarrik bizi da
15-24% 2
25-39% 12
40-54% 14
55-64% 12
65-79% 23
80 +% 26
Bikotean bizi da
15-24% 5
25-39% 74
40-54% 80
55-64% 79
65-79% 74
80 +% 60

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 47,7 ezkonduta zegoen, eta beste % 21,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,7 izatezko bikotean eta % 11,3 PACS bidez lotuta). % 20,6 ezkongabeak ziren, % 4,5 alargunak eta % 5,3 dibortziatuak.[9]

Ezkonduta% 47,7
Ezkongabea% 20,6
PACS bidez lotuta% 11,3
Izatezko bikotean% 10,7
Dibortziatuta% 5,3
Alarguna% 4,5

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 26,4), enplegatuak (% 20,1), erdi-mailako lanbideak (% 16,0), goi-mailako langileak (% 12,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 26,4) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. 15 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,6).[9]

Udalerria
% 8
% 13
% 16
% 20
% 10
% 26
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.131 etxebizitza zeuden. Horietatik 913 egoitza nagusi ziren, 137 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 81 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (843), eta apartamentuak gutxi ziren (286). Egoitza nagusietatik 682 beren jabearen bizilekuak ziren, 207 alokairuan zeuden, 23 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 24 doan lagata.[10]

1.131etxebizitza
913egoitza nagusi
843etxe
286apartamentu

Etxebizitza multzoa

913
137
Egoitza nagusia (913)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (137)Hutsik (81)

Etxe mota

843
286
Etxea (843)Apartamentua (286)

Jabetza egoera

682
207
Jabeak (682)Alokairuan (207)HLM (23)Doan lagata (24)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (333).[10]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik66
1919-194521
1946-197057
1971-1990251
1991-2005185
2006-2020333

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (451). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (497 etxebizitzatan). 805 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 371 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 517tan bi edo gehiago.[10]

Gela kopurua

1 gela5
2 gela63
3 gela175
4 gela219
5 gela edo gehiago451

Berogailu mota

76
497
211
Gas sarea (67)Fuel-olioa (76)Elektrizitatea (497)Gas botila (62)Bestelakoak (211)

Aparkalekua eta ibilgailuak

805aparkalekua
371ibilgailu 1
517ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.288 biztanleetatik 1.032 aktibo ziren (% 80,1), horietako 944 lanean (% 73,3) eta 88 langabezian (aktiboen % 8,5).

1.28815-64 urteko biztanle
% 80,1aktibo
% 73,3lanean
% 8,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 34,0
25-54 urte% 95,4
55-64 urte% 59,5
Gizonak% 81,3
Emakumeak% 78,8

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 5,1
BEPC, brebeta% 10,0
CAP-BEP% 11,2
Batxilergoa% 8,7
Goi-mailako +2% 4,7
Goi-mailako +3/4% 9,0
Goi-mailako +5% 9,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

256 ez-aktibotik 93 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,3), 93 erretiraturik zeuden (% 36,3) eta 70 bestelako ez-aktibo ziren (% 27,3).

Ez-aktiboak

% 36
% 36
% 27
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 3]

% 11
% 17
% 23
% 29
% 17
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 227 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 944 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 4]

227enplegu udalerrian
% 60,4soldatapeko
% 39,6ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.840 eurokoa zen, eta biztanleen % 7 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

28.840 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €
% 7,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Hil bakoitzaren hirugarren igandean ospatzen da antzinatekoen merkatua, jende asko erakarri ohi duena. Bestalde, herriko ekonomiaren oinarria laborantza den arren azkenaldian herriaren itxura aldatzen hasi da, Lapurdiko kostaldetik hurbil dagoen etxebizitzen eskaera dela medio, zenbait etxegintza proiektu baitira abian.

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ahetzeko Jean-Pierre Urkia[11] (Ahotsak[12] proiekturako)

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ahetzen[13] Uztaritze inguruko euskara[14] mintzatzen da, erdiguneko nafar-lapurtarra.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Martin eliza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «San Martin eliza (Ahetze)»
Ahetzeko XV. mendeko guratzea, San Martin parrokiakoa eta prozesioan eramatekoa. Egurrezko bihotza, zilarrez eta urrez estalia. Atzealdea.[15] Pierre de Lancre sorgin ehiztari epaileren haserrea piztu zuena.[16]

Donejakue bidean kokatua, San Martin eliza XVII. mendekoa da. Aipatzekoak dira erretaula, Done Jakueren zurezko estatua eta XVI. mendeko prozesio gurutze ederra. Gurutze honek, ezkila txikiz hornitua dagoen aldetik, Pierre de Lancre epailea zibilaren haserrea piztu zuen 1609 urteko sorginkeria prozesuan, Deabruaren lana ikusten baitzuen bertan. Herriko armarrian lehoiak daraman gurutzea da berau.[17]

Ostalapia baserria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baserri eder hau Done Jakue bideko erromesen ostatua zen, baita ere getariar eta bidartarren babesleku, pirata eta itsaslapurrek kostako bi herri hauek erasotzen zituztenean. Inguruetan harritzarrak ikus daitezke, antzina harresiko zati izandakoak. 2025ean, jatetxe bat dago bertan.[18]

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aheztar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mattin Treku bertsolariaren omenezko oroigarria

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1921ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  3. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  4. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Géoportail - Frantziako Institutu Geografiko Nazionala. Géoportail. (kontsulta data: 2011-10-16).
  2. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  3. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  4. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  5. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  6. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Socoa », fiche climatologique. .
  7. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  8. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  9. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. ↑ «Urkia, Jean-Pierre - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-02).
  12. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-02).
  13. ↑ «Ahetze - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-15).
  14. ↑ «Uztaritze ingurukoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-15).
  15. ↑ (Frantsesez) «Croix processionnelle, argent estampé et doré, revers» pop.culture.gouv.fr (kontsulta data: 2025-10-25).
  16. ↑ «AHETZE - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2025-10-25).
  17. ↑ «Ondarea - Ahetze» https://www.ahetze.fr/ (kontsulta data: 2025-10-25).
  18. ↑ «Restaurant Hôtel Pays Basque - Ostalapia, spécialités basques» www.ostalapia.fr (kontsulta data: 2025-10-25).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Ahetze&oldid=11840838"(e)tik eskuratuta