Edukira joan

Irañeta

Wikipedia, Entziklopedia askea
Irañeta
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria

Bandera

Irañetako armarria
Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Iruñea
EskualdeaSakana
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofiziala Irañeta
AlkateaAinhoa Beraza Maiza
Posta kodea31849
INE kodea31127
Herritarrairintar
Geografia
Koordenatuak42°55′23″N 1°56′43″W / 42.92292675°N 1.94524722°W / 42.92292675; -1.94524722
Azalera8 km²
Garaiera464 metro
Distantzia30 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria172 (2025:  2)
alt_left 78 (%45,3) (%54,7) 94 alt_right
Dentsitatea21,5 bizt/km²
Zahartzea[1]% 30,37
Ugalkortasuna[1]‰ 114,29
Ekonomia
Jarduera[1]% 90,91 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0 (2011)
Langabezia[1]% 8,19 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2]% 64.3 + % 14.2 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [3]% 

Irañeta[4] ([iɾaɲeta]) Nafarroako udalerria da, Sakanako eskualdean kokatutakoa. Iruñeko merindadeko herri honek 169 biztanle zituen 2020. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 30 kilometrora dago.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Nafarroa erdialdean dago kokatua eta A-10 autobidea eta N-240 errepideak herria zeharkatzen dute.

Irañetak Uharte Arakilekin egiten du muga iparraldean, Arakilekin ekialdean, Uharte Arakilekin mendebaldean, eta Urbasako mendizerrarekin hegoaldean.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Uharte Arakil eta Arakil.

Mapa
Irañeta eta ondoko udalerrien arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1194 eta 1234. urteetan Antso Azkarrak foruak eman zizkion Irañetari eta Urruntza izeneko herriko jendeak osatu zuen herria. 1210ean, bestalde, Antso Indartsuak forua berretsi zuen. 1394an Irañetari Zabal eta Torrino izeneko herrietako lurrak eman zizkion erregeak. 1467an Irañetan sortzen ziren zergak Navazeko Pedrori eman zizkioten.

1734ean erregeak emandako pribilegioaren bidez banatu zen Arakildik, 500 dukateko dohaintza baten truke.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea150200250300350400189019201950198020102040IrañetaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 94 gizon, 78 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
1.28
1.06
 
90-94
 
1.28
2.13
 
85-89
 
2.56
3.19
 
80-84
 
3.85
1.06
 
75-79
 
5.13
6.38
 
70-74
 
5.13
9.57
 
65-69
 
6.41
5.32
 
60-64
 
5.13
8.51
 
55-59
 
6.41
3.19
 
50-54
 
7.69
10.64
 
45-49
 
5.13
7.45
 
40-44
 
11.54
8.51
 
35-39
 
2.56
1.06
 
30-34
 
3.85
3.19
 
25-29
 
3.85
3.19
 
20-24
 
1.28
6.38
 
15-19
 
5.13
7.45
 
10-14
 
14.10
6.38
 
5-9
 
6.41
5.32
 
0-4
 
1.28
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 25,1 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 36,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 15,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 0,6 —probintzian % 16,8—.

Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 25,1Probintzia berean · % 58,7Beste erkidegoa · % 15,6Estatutik kanpo · % 0,6
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 3 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 100)[8]. Jaiolekuko herrialde nagusiak Argentina, Kolonbia dira.

Amer
Amerika · % 100
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Argentina1 · % 33,3
Kolonbia1 · % 33,3
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko lau etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %2,56 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Txapelazpi (TA) izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; taldeak udaleko bost ordezkariak lortu zituen. Botorik gehien eskuratu ez bazuen ere, azkenean Óscar Eritze Juango aukeratu zuten alkate. Boto baliogabeak hiru izan ziren (emandako boto guztien %3,33) eta boto zuriak bi (%2,30). Abstentzioa %40,40 izan zen.

Irañetako Udala 2007
AlderdiaBotoakAukeratua?
Maria Cristina Irigarai Beraza (TA)58Bai
Iñaki Jaca Zudaire (TA)41Bai
Oscar Eritze Juango (TA)40Bai
Asier Lakuntza Gutierrez (TA)38Bai
Miguel Jesus Armendaritz Juango (TA)34Bai

2011n Amorro mendiaren izena hartu zuen zerrenda aurkeztu zen; Pedro Beraza Gastesi alkate bihurtu zen eta bere lau zerrendakideak zinegotzi.

2015ean Aritzmakur hautagaitzak 65 boto lortu zituen.[9]

2019an bigarren deiladian aukeratu zuten udala. Ainhoa Beraza aukeratu zuten alkate.[10]

2023ean Orbela hautagaitzak 45 boto lortu zituen.[11]

Udaletxea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irañetako udaletxeko idazkaria, Uharte Arakil eta Arruazuko idazkari ere bada. Udalak bost kide ditu, alkatea eta lau zinegotzi.

  • HELBIDEA: San Gregorio Kalea, z/g

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2007-2011Oscar Eritze JuangoTxapelazpi
2011-2015Pedro Beraza GastesiAmorro
2015-2019Juan Angel Beraza GastesiAritzmakur
2019-2023 Ainhoa Beraza Maiza Orbela
2023 Jorge Vitoria[12] Orbela

Azpiegitura eta garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Burundesa autobus konpainiaren Sakanako herriak elkartzen dituen Gasteiz-Iruñea lineak geltokia dauka herrian. Guztira hiru zerbitzu izaten dira norabide bakoitzean. Linearen ibilbidea honakoa da:

Jaiak eta ospakizunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko jaiak, San Joan Lepamoztuaren omenez ospatzen dira abuztuaren 28tik irailaren 1era. Jaien egun nagusia abuztuaren 29a da.

Ihauterietan xomorroak eta Atxun Zarkoa izeneko pertsonaia kalera atera eta panpina erretzeko ohitura dago.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • San Juan batailatzailearen parrokia, XIX. mendearen hasierakoa.
  • San Gregorio ermita
  • San Migel berri[13]

Natura ondasunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irañeta "Sakanako Mankomunitateko" eta "Irurtzungo Zerbitzuen Mankomunitateko" kidea da.

Irañetar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  5. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  6. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  7. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  8. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  9. ↑ «Udal hauteskundeak 2015 - Irañeta - Guaixe.eus» guaixe.eus (kontsulta data: 2026-04-12).
  10. ↑ «Bigarrenez emakumezko bat alkate - Irañeta» Guaixe.eus (kontsulta data: 2026-04-12).
  11. ↑ «Udal hauteskundeak 2023 - Irañeta - Guaixe.eus» guaixe.eus (kontsulta data: 2026-04-12).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) NOTICIAS, DIARIO DE. (2023-06-18). «Todos los alcaldes y alcaldesas de Navarra, pueblo a pueblo» Diario de Noticias de Navarra (kontsulta data: 2026-04-12).
  13. ↑ «Ermitaz ermita, kontu kontari - Irañeta» Guaixe.eus (kontsulta data: 2021-03-05).
  14. ↑ Haritz Monumentalak Sl-NA 136 – Sakana. (kontsulta data: 2021-03-05).
  15. ↑ Urruntzureko iturbidea GR-20.D5 – Sakana. (kontsulta data: 2021-03-05).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Irañeta&oldid=11380539"(e)tik eskuratuta